WSPÓŁPRACA MIĘDZY NATO I ROSJĄ Rosja pozostaje jednym z kluczowych partnerów Sojuszu w dziedzinie bezpieczeństwa. Współpraca z nią jest ważna dla jego działań, czego najlepszym przykładem pozostaje operacja w Afganistanie. Wiele trudnych problemów kładzie się jednak cieniem na wzajemnych stosunkach. Z polskiej perspektywy ważne jest, aby Sojusz potwierdził swą gotowość do współpracy z Rosją, jak i chęć dialogu, nawet na tematy co do których istnieją poważne różnice. Współpraca NATO–Rosja ma znaczenie strategiczne, ponieważ przyczynia się do tworzenia wspólnego obszaru pokoju, stabilizacji i bezpieczeństwa. NATO nie stanowi zagrożenia dla Rosji. Przeciwnie, chcemy dążyć do prawdziwego strategicznego partnerstwa między NATO a Rosją i będziemy działać zgodnie z tym, oczekując wzajemności ze strony Rosji. Od zakończenia zimnej wojny, NATO przywiązuje szczególną wagę do rozwijania konstruktywnych stosunków i współpracy z Rosją. NATO i Rosja osiągnęły znaczący postęp w rozwijaniu rzeczywistego partnerstwa i pokonywaniu dziedzictwa dawnej konfrontacji i współzawodnictwa. Celem tych wysiłków jest wzmacnianie wzajemnego zaufania i współpracy. Od roku 1991 Sojusz i Rosja współpracują ze sobą w bardzo różnorodnych kwestiach związanych z obroną i bezpieczeństwem. W 1994 roku Rosja przystąpiła do Partnerstwa dla Pokoju, co dalej wzmocniło rodzący się szeroki dialog NATO-Rosja. Udział Rosji we wdrażaniu porozumień pokojowych w Bośni i Hercegowinie był szczególnie znaczącym krokiem w kierunku wypracowania nowych form współpracy. Po raz pierwszy natowskie i rosyjskie kontyngenty pracowały ramię w ramię podczas międzynarodowej operacji wojskowej. Podpisanie w maju 1997 r. o Aktu Stanowiącego o Wzajemnych Stosunkach, Współpracy i Bezpieczeństwie pomiędzy NATO i Federacją Rosyjską zinstytucjonalizowało i wzmocniło partnerstwo pomiędzy Sojuszem i Rosją. Obie strony zobowiązały się do dalszego rozwijania swoich stosunków, zgodnie ze wspólnymi interesami. Powołano także do życia forum, które miało ułatwić realizację tego celu: była to Stała Wspólna Rada NATO-Rosja (PJC). Od lipca 1997 r. PJC jest głównym forum konsultacji

pomiędzy NATO i Rosją. Jej głównym celem jest wypracowywanie coraz większego porozumienia dzięki stworzeniu praktyki regularnych i szczerych konsultacji. Od czasu podpisania Aktu Stanowiącego osiągnięto znaczący i zachęcający postęp w zakresie konsultacji i współpracy. Coraz większym cieniem na początkowo konstruktywnej pracy PJC kładł się jednak narastający kryzys w Kosowie Po zakończeniu kampanii w Kosowie, Rosja powróciła do stołu obrad PJC, ale przez kilka miesięcy ograniczała porządek obrad do tematów związanych z Kosowem. Rosja zgodziła się także udostępnić znaczącą liczbę żołnierzy na potrzeby kierowanych przez NATO Sił Zbrojnych w Kosowie (KFOR), zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244. Podjęta w lutym 2000 r. wizyta Sekretarza Generalnego Lorda Robertsona w Moskwie pomogła częściowo zniwelować trudności napotykane w 1999 r. oraz odtworzyć szersze stosunki poprzez wykroczenie poza sprawy związane z Kosowem. W wyniku tej wizyty NATO i Rosja ponownie angażują się w realizację założeń Aktu Stanowiącego. Wykorzystując pozytywne nastawienie osiągnięte podczas wizyty Sekretarza Generalnego, zainicjowano comiesięczne spotkania PJC oraz regularne spotkania ministerialne PJC, co nadało nowe, korzystne tempo współpracy NATO-Rosja. Owocem tego nowego klimatu w stosunkach było otwarcie Biura Informacyjnego NATO w Moskwie, dokonane w lutym 2001 r. przez Sekretarza Generalnego NATO oraz rozpoczęcie konsultacji na temat stworzenia Wojskowej Misji Łącznikowej NATO w Moskwie. Nawiązując do klimatu wcześniejszej współpracy, która od roku 1991 rozwijała się w ramach Północnoatlantyckiej Rady Współpracy (NACC) w 1994 r., Rosja przystąpiła do Partnerstwa dla Pokoju i zgodziła się poszukiwać możliwości rozwoju “szerokiego, wzmocnionego dialogu i współpracy” z NATO, wykraczając poza ograniczenie Partnerstwa dla Pokoju. Zainicjowano nowe inicjatywy w zakresie publicznego informowania, zmierzające do poprawy dostępu w Rosji do informacji o NATO. Bliska współpraca pomiędzy Rosją i NATO w zakresie wdrażania wojskowych aspektów Porozumienia Pokojowego w Bośni i Hercegowinie z 1995 r., nadała nowy ważny ton tworzącemu się partnerstwu obronnemu. Bezprecedensowe uczestnictwo oddziałów rosyjskich u boku kontyngentów państw sojuszniczych i innych członków Partnerstwa dla Pokoju w kierowanych przez NATO Siłach Implementacyjnych (IFOR), a później w Siłach Stabilizacyjnych (SFOR), które zastąpiły IFOR, odzwierciedlała wspólne cele i wspólnie

pojmowaną odpowiedzialność za wdrażanie Porozumienia Pokojowego. W marcu 1996 r. podpisano Wstępne Porozumienie w sprawie Cywilnego Planowania Awaryjnego oraz Gotowości na Wypadek Katastrof pomiędzy NATO a Ministerstwem ds. Obrony Cywilnej, Sytuacji Nadzwyczajnych oraz Usuwania Skutków Katastrof Naturalnych (EMERCOM) Federacji Rosyjskiej. W nieco późniejszym czasie przyniosło to efekty, w szczególności w postaci stworzenia w maju 1998 r. z inicjatywy Rosji Euroatlantyckiego Ośrodka Koordynacji Reagowania w przypadku Katastrof (EADRCC) oraz Euroatlantyckiej Jednostki Reagowania w przypadku Katastrof (EUDARU). Podczas spotkania, które odbyło się 10 grudnia 1996 r., ministrowie spraw zagranicznych NATO zaapelowali do Sekretarza Generalnego o zbadanie wraz z Rosją możliwego zakresu ewentualnego porozumienia o pogłębieniu i poszerzeniu stosunków NATO-Rosja oraz zapewnieniu właściwych ram do ich rozwoju. Cztery miesiące intensywnych negocjacji pomiędzy Sekretarzem Generalnym NATO Javierem Solaną i rosyjskim Ministrem Spraw Zagranicznych Primakowem doprowadziły do zawarcia porozumienia w sprawie przełomowego dokumentu. Akt Stanowiący o Wzajemnych Stosunkach, Współpracy i Bezpieczeństwie pomiędzy NATO i Federacją Rosyjską został podpisany w Paryżu 27 maja 1997 r. przez szefów państw i rządów Sojuszu Północnoatlantyckiego, Sekretarza Generalnego NATO i Prezydenta Federacji Rosyjskiej. Akt Stanowiący wyraża trwałe zobowiązanie, podjęte na najwyższym politycznym szczeblu, do współpracy w zakresie budowania trwałego i powszechnego pokoju w obszarze euroatlantyckim. Stwarza ramy do nowego partnerstwa obronnego oraz umożliwia budowę stabilnej, pokojowej i niepodzielonej Europy. Zobowiązuje Sojusz i Rosję do budowy bliższych stosunków, nie tylko w ich własnym interesie, ale także w szerszym interesie wszystkich innych państw w regionie euroatlantyckim. Preambuła tego dokumentu wyznacza historyczny i polityczny kontekst stosunków NATO-Rosja, przywołując fundamentalne przemiany, jakie dokonały się zarówno w NATO, jak i w Rosji od czasów zimnej wojny. . Stała Wspólna Rada NATO-Rosja (PJC) zebrała się po raz pierwszy 18 lipca 1997 r. i szybko stała się forum bardzo aktywnych wysiłków zmierzających do budowy zaufania, korygowania błędnych wyobrażeń oraz wypracowywania modeli regularnych konsultacji i współpracy. 18 marca 1998 r. Federacja Rosyjska formalnie ustanowiła swoje przedstawicielstwo przy NATO oraz wyznaczyła starszego rangą przedstawiciela

wojskowego, które to stanowisko jest integralnym elementem przedstawicielstwa. Zadaniem przedstawiciela wojskowego jest ułatwianie współpracy wojskowej i obronnej. W ciągu pierwszych 3 lat swojego istnienia, PJC zajmowała się szeregiem zagadnień bezpośrednio interesujących obie strony. Wśród nich były: sytuacja w byłej Jugosławii; spotkania przedstawicieli wojskowych w ramach PJC; środki zmierzające do promowania współpracy, przejrzystości i zaufania pomiędzy NATO i Rosją; wkład NATO i Rosji oraz rola PJC w zakresie budowy architektury bezpieczeństwa w regionie euroatlantyckim; wysiłki polityczne i obronne zapobiegające proliferacji broni masowego rażenia; kwestie broni nuklearnej; strategie i doktryny NATO i Rosji; misje pokojowe; rozbrojenie i kontrola zbrojeń; poszukiwania i ratownictwo morskie; przeszkalanie oficerów wojskowych; zwalczanie międzynarodowego terroryzmu; współpraca naukowa związana z obroną; kwestie środowiska naturalnego związane z obroną; planowanie cywilne w sytuacji zagrożenia oraz likwidowanie skutków katastrof. W miarę pogarszania się sytuacji w Kosowie w 1998 r., NATO i Rosja w pełni wykorzystywały mechanizm PJC do prowadzenia konsultacji w sprawie tego kryzysu. W czerwcu 1998 r. PJC spotkała się na szczeblu ministrów obrony i potępiła zmasowane i nieproporcjonalne użycie siły przez Belgrad oraz gwałtowne ataki przeprowadzane przez kosowskich ekstremistów. Zarówno NATO jak i Rosja wyraziły swoje pełne poparcie dla rozmów pokojowych odbywających się w Rambouillet. 23 marca, kiedy rozmowy zakończyły się niepowodzeniem i wyczerpano wszystkie dyplomatyczne drogi do zakończenia konfliktu, NATO zdecydowało, że użycie siły było jedyną możliwą opcją. Kiedy rozpoczęły się natowskie ataki powietrzne na Kosowo, Rosja czasowo zawiesiła swój udział w konsultacjach i współpracy w PJC. Rosja nie podjęła wprawdzie formalnych kroków zmierzających do wycofania się z Aktu Stanowiącego, ale przestała uczestniczyć w spotkaniach odbywających się w formacie Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego oraz wydaliła z Moskwy dwu oficerów informacyjnych. W rezultacie podpisania 9 czerwca 1999 r. przez NATO i jugosłowiańskich dowódców wojskowych Wojskowego Porozumienia Technicznego oraz zgodnie z rezolucją nr 1244 Rady Bezpieczeństwa z 12 czerwca tego roku, stworzono podstawy obecności Międzynarodowych Sił Pokojowych w Kosowie (KFOR). Uczestnictwo Rosji w KFOR zostało umożliwione dzięki podpisaniu oddzielnego porozumienia w Helsinkach.

Comiesięczne posiedzenia PJC zostały wznowione w lipcu 1999 r., ale Rosja ograniczyła zakres omawianych tematów do spraw związanych z Kosowem. Kiedy na zaproszenie strony rosyjskiej Sekretarz Generalny NATO Lord Robertson odwiedził Moskwę 16 lutego 2000 r., wydano wspólne oświadczenie, w którym NATO i Rosja zgadzały się na stopniowy powrót do szerokiej współpracy opartej na Akcie Stanowiącym. Na florenckim spotkaniu ministrów spraw zagranicznych NATO i Rosji w maju 2000 r. zdecydowano o dalszej intensyfikacji dialogu w ramach PJC oraz o poszukiwaniu metod doskonalszej współpracy w szerokim zakresie zagadnień. Podczas spotkania na szczeblu ministrów obrony w czerwcu 2000 r., rosyjski Minister Obrony Sergiejew ustosunkował się do poglądów państw członkowskich NATO, stwierdzając iż nie ma alternatywy dla współpracy NATO-Rosja. Oświadczenie wydane pod koniec tego spotkania potwierdzało także znaczącą rolę partnerstwa w odniesieniu do stabilności i bezpieczeństwa w obszarze euroatlantyckim. Podczas spotkania ministerialnego PJC w grudniu 2000 r. NATO i Rosja potwierdziły swoje zaangażowanie w kwestii budowy w ramach PJC silnego, stabilnego i zrównoważonego partnerstwa w interesie bezpieczeństwa i stabilności w obszarze euroatlantyckim. Ministrowie wymienili listy uwierzytelniające w sprawie stworzenia Biura Informacji NATO w Moskwie. Przyjęli także ambitny Plan Prac na rok 2001, który obejmował obiecujące nowe zagadnienia takie jak współpraca w zakresie poszukiwań i ratownictwa morskiego oraz reforma obronności. Ministrowie obrony uzgodnili także rozpoczęcie konsultacji w sprawie otwarcia Wojskowej Misji Łącznikowej NATO w Moskwie. Relacje NATO–Rosja opierają się na celach, zasadach i zobowiązaniach wynikających z Aktu Stanowiącego NATO–Rosja i Deklaracji Rzymskiej, szczególnie tych dotyczących poszanowania demokratycznych zasad i suwerenności, niepodległości i terytorialnej integralności wszystkich państw obszaru euroatlantyckiego. Mimo różnic w szczegółowych kwestiach jesteśmy przekonani, że bezpieczeństwo NATO i Rosji są wzajemnie powiązane i że silne i konstruktywne partnerstwo oparte na wzajemnym zaufaniu, przejrzystości i przewidywalności może najlepiej służyć bezpieczeństwu. Są zdecydowani: Wzmacniać polityczne konsultacje i praktyczną współpracę z Rosją w dziedzinach wzajemnego zainteresowania, włączając w to obronę przeciwrakietową, walkę z terroryzmem, narkotykami i piractwem oraz promowanie szerszego międzynarodowego bezpieczeństwa

oraz wykorzystać w pełni potencjał Rady NATO–Rosja na rzecz dialogu i wspólnego działania z Rosją. Współpraca w ramach SFOR i KFOR jest uderzającym przykładem tego, jak NATO i Rosja mogą z sukcesem współdziałać i osiągać wspólne cele. Obie strony dały do zrozumienia, że będą nadal ściśle współpracować ze sobą w terenie zarówno w Bośni i Hercegowinie, jak i w Kosowie. NATO i Rosja mają do czynienia z szeregiem wspólnych wyzwań dla bezpieczeństwa także w innych obszarach. Wspólne stawianie czoła tym wyzwaniom jest w interesie obu stron i przyczynia się do dalszego wzmocnienia podstaw wzajemnego zaufania, które ma kluczowe znaczenie w odniesieniu do pokoju i stabilności w obszarze euroatlantyckim.