Uwarunkowania bezpieczeństwa państwa- zespół wzajemnych zależnych przesłanek zewnętrznych i wewnętrznych wpływających na kształtowanie bezpieczeństwa państwa. Aspekt zewnętrzny wiąże się z charakterem jego otoczenia zewnętrznego, o którym przesądza położenie geopolityczne. Uwarunkowania o charakterze wewnętrznym sprowadzają się do istoty ustroju państwa, poziomu rozwoju jego gospodarki, kultury politycznej, ładu społecznego. Uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne są ze sobą ściśle powiązane. Uwarunkowania bezpieczeństwa państwa można rozumieć względnie stałe czynniki mające podstawowy bądź istotny wpływ na charakter polskiego bezpieczeństwa narodowego. Wynikają one z natury świata i życia społecznego, miejsca Polski na Ziemi, historii i tradycji, charakteru współczesnych zagrożeń oraz aktualnego stanu polskiej państwowości, a także stanu organizacji bezpieczeństwa międzynarodowego. Zmienność, nieprzewidywalność i zaskoczenie stanowią podstawowe uwarunkowania bezpieczeństwa wynikające z natury świata, jego przyrody i z koli życia społecznego, w których ciągły ruch, będący fundamentalnym atrybutem świata powoduje nieuchronne zmiany, niemożliwe do „przewidzenia”. Występuje siedem uwarunkowań: 1)Uwarunkowania geopolityczne- Geopolityka - jest nauką pozwalającą na dokonanie oceny ciężaru poli­tycznego mocarstw na tle ich specyficznej pozycji w świecie. Umożliwia ona badania problemów bezpieczeństwa kraju w kategoriach geograficznych oraz doprowadzenia do konkluzji, użytecznych bezpośrednio i natychmia­stowo dla mężów stanu, określających kierunki polityki zagranicznej 2) Uwarunkowania ekonomiczne- Uwarunkowanie ekonomiczne ściśle wiąże się z bezpieczeństwem eko­nomicznym państw, tj. wartościami podstawowymi jak ochrona poziomu życia, rozwój gospodarczy i zdolność do zapewnienia innych kategorii bez­pieczeństwa. Stąd, oprócz stosunków gospodarczych zewnętrznych, podsta­wowe znaczenie mają wewnętrzne czynniki systemu gospodarowania oraz struktura i sposób jego funkcjonowania. To wynika z tego, że gospodarka tworzy materialną bazę bezpieczeństwa w jego różnych obszarach. 3) Uwarunkowania prawno-instytucjonalne- Na skutek nieścisłości norm prawnych i struktur organizacyjnych uwi­dacznia się brak racjonalnego systemu bezpieczeństwa z powodu nieścisło­ści jakie powstały pomiędzy elementami systemu. Na podstawie głębszej analizy można stwierdzić, iż działania systemu bezpieczeństwa narodowego, podczas wykonywania zadania o szczególnym znaczeniu nie mają wyraźnego związku prawnego, organizacyjnego ani też funkcjonalnego. Brak rozbieżności tylko w zwalczaniu klęsk żywiołowych, ochrony środowiska i ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa 4) Uwarunkowania militarne- Obecny okres charakteryzuje się różnorodnością zjawisk i czynników warunkujących stan bezpieczeństwa, z których wiele ma nieprzewidywalny charakter. Na skutek pojawienia się jakościowo nowych wyzwań i zagrożeń, śro­dowisko bezpieczeństwa narodowego charakteryzuje się dużą dynamiką zmian o wysokim stopniu ich nieprzewidywalności. Najpoważniejsze za­grożenie dla poszczególnych państw, nie tylko dla mocarstw lub super-mocarstw, tworzy terroryzm światowy. 5) Uwarunkowania społeczne- Uwarunkowanie społeczne bezpieczeństwa narodowego można roz­patrywać w różnych aspektach, a mianowicie: socjologicznym, psycholo­gicznym, prawnym, antologicznym i jeszcze innym. Niezmiernie ważnymi kwestiami obecnie stają się: edukacja, szeroko pojęta kultura, wychowanie obywatelskie, a także patriotyzm. Coraz częściej mówi się o społeczeństwie obywatelskim, jako osiągnięciu wielu pokoleń, demokracji i zachodzących zmian w skali światowej. Niemałe również znaczenie w tym obszarze ma integracja i globalizacja oraz demografia. 6)Uwarunkowania kulturowe - Do tych zagrożeń zali­czają się takie jak: konflikty etniczne, kulturowe i rasowe, religijne, migra­cja, wielokulturowość i wreszcie terroryzm światowy oraz inne zagrożenia asymetryczne. Podstawowe źródło tych zagrożeń tkwi w kulturze.

7. Uwarunkowania ideologiczno - polityczne - Wiek XX charakteryzował się walką z takimi radykalnymi ideologami jakimi były przede wszystkim faszyzm i komunizm. Wiek XXI różni się tym, że te dwie ideologie zostały obecnie podmienione fundamentalizmem - w szczególności fundamentalizmem islamskim. To oznacza, że ta ideologia pragnie różnymi metodami i formami opanować świat. Islam staje się więc głównym zagrożeniem, a w przypadku dysponowania bronią jądrową może być realnym zagrożeniem ludzkości. Świat aktualnie stoi przed groźnym przeciwnikiem, jakim jest radykalny fundamentalizm islamski. Okazuje się, że nie walczymy ze słabym przeciwnikiem, lecz z silnym, który potrafi zastosować w walce nie tylko różne, a nawet niespodziewane formy, sposoby oraz środki rażenia. To już stało się faktem. Mamy do czynienia z nowym podmiotem świata według innych kryteriów niż to było w przeszłości. Głównym elementem w tym podziale jest radykalny fundamentalizm islamski. Głównym sprawcą takiego podziału, a jednocześnie motorem fundamentalizmu jest Al – Kaida, na której czele stoi Osama bin Laden. Al –Kaida, wraz z egipskimi ugrupowaniami Al – Gamma, Al –Ismiya i Narodowym Frontem Islamskim Sudanu - tworzy Światowy Front na rzecz walki z Żydami i Krzyżowcami. Celem tej nowej organizacji było zjednoczenie wysiłku wojowników islamskich w skali światowej dla obalenia rządów, które nie przestrzegają reguł islamu i zastąpienia ich władzami kierującymi się prawem koranicznym szawiałem. Od 1998 roku bin Laden ogłasza następującą fazę walk Światowego Frontu Islamskiego na rzecz działań przeciwko Żydom i Krzyżowcom. Ideologia jest jedna - zabijać Amerykanów, również cywilów, wszędzie gdzie tylko możliwe. Później ogłasza świętą wojnę przeciw Stanom Zjednoczonym Ameryki. Dotychczasowe wydarzenia mające swoje miejsce w muzułmańskim świecie tj. w Azji, w Afryce i Europie wyłoniły kilka najważniejszych cech Islamu. Do nich można bez większego błędu zaliczyć :

• doktrynę religijną islamu formułowaną przez wieki stanowiącą źródło inspiracji ideologicznej i politycznej, postępowej i tradycyjnej:
• powstały układ na świec przydał islamowi nowych treści ideowych;
• sytuacja społeczno-polityczna świata po rozpadzie komunizmu dzięki prężności m. in. świata muzułmańskiego, sprzyja realizacji stawianych celów jakimi są w walce o państwo wiary;
• islam prędko adaptuje się do nowych warunków ekonomicznych i społecznych, cywilizacyjnych i kulturowych;
• niezwykle ważnym czynnikiem rozwoju islamu jest posiadanie bogactw naturalnych na terenie państw islamu aktualnie znajduję się połowa surowca strategicznego, tj. ropy i gazu. -na naszym globie mamy 57 państw muzułmańskich zamieszkałych przez około jednego miliarda osób. Migracja, zwłaszcza na początku XXI wieku spowodowała to, że w samej tylko Europie jest ich ponad 10 milionów. Fundamentalistyczny islam jest obecnie jedyną siłą zdolną zapewnić światu arabskiemu tożsamość, dokonać integracji wobec zewnętrznego zagrożenia, uczynić skuteczną ofensywę prowadzoną przez świat, a zmierzającą do: 1.Osłabienia więzów zależności od dawnych imperiów kolonialnych i Stanów Zjednoczonych. 2.Utworzenia nowego ładu społeczno – ekonomicznego i politycznego według idei islamu. 3.Ułożenia „sprawiedliwych „ stosunków z otoczeniem i dalszego tworzenia idei wielkiego Proroka. Odtąd terroryzm stał się nie tylko zagrożeniem regionalnym, ale globalnym i nie tylko dla państw o znaczeniu mocarstwowym. Drugą radykalną ideologią był komunizm. Nie wdając się w głęboką wiedzę na temat rodzenia się komunizmu światowego jako ideologii proletariatu pragnę jedynie wskazać na jego strategię, która miała ogromne znaczenie w istniejącym systemie bezpieczeństwa międzynarodowego, głównie w XX wieku. W skrócie można określić tak : była tarczą odstraszającą agresywne koła imperializmu od agresji militarnej na kraje socjalistyczne, a także mieczem nuklearnym, który był gwarantem pokoju światowego. Dysponując takimi dwoma atutami, tj. tarczą i mieczem można było realizować pierwotne założenia programu komunistycznego - rewolucji światowej. Rewolucja październikowa 1917 , jej doświadczenia wskazywały dobitnie, że imperializmu nie można zniszczyć za pomocą jednorazowego zrywu rewolucyjnego. Komuniści w swojej doktrynie politycznej zakładali, że zwycięstwo komunizmu w świecie będzie procesem długotrwałym, podczas którego nastąpi zmiana sił „ postępu’’ , a ostateczne zwycięstwo być może nie będzie wymagało zrywu rewolucyjnego. Natomiast zmiana stosunku sił będzie wymagała czasu i systematycznego poszerzania stanu posiadania, w różnych częściach świata, na wszystkich kontynentach globu ziemskiego. Ofensywę tego procesu łatwo dostrzec i ocenić po zakończeniu II wojny światowej. Ta globalna strategia komunizmu miała kilka wyraźnych cech, a mianowicie : wieloaspektowa, wielowarstwowa i złożona. Jednak wszystkie jej składowe były nakierowane na realizację jednego programu. Największe rozmiary programu walki z imperializmem można odnotować w przedziale lat 50 -80 XX wieku. Była to jawna strategia ofensywna. Zawierała ona takie działania jak uchwalenie dokumentów programowych na kolejnych zjazdach partii, manewry dyplomatyczne, główne cenzury, konflikty lokalne ( 1956 – Węgry, 1968 - Czechosłowacja ). Chodziło bowiem o to by strona przeciwna nie wiedziała co ją czeka. Publicznie deklarowano, że zadaniem tej strategii jest naruszenie status quo na korzyść pokoju i socjalizmu. To oznacza, że była strategią rewolucyjną, ekspansywną pod hasłem walki o pokój i szczęście ludzi pracy. Komuniści głosili tezę, iż nie ma przerw w walce z imperializmem, tak jak nie ma przerw w stosunkach międzynarodowych. Podsumowując doktrynę komunizmu, jako proces nie teoretyczny, można wyróżnić sześć głównych etapów: Etap pierwszy - to rewolucja październikowa i dążenie do jej przeniesienia jako idei do krajów Europy Zachodniej. Ten zamiar i próba jego realizacji zakończył się fiaskiem. Wojna z bolszewikami 1920 rok - marsz. J. Piłsudski uratował Europę przed bolszewizmem. Etap drugi - to defensywna faza komunizmu i jego symbioza z tradycjami mocarstwowymi i interesami w polityce Związku Sowieckiego. Etap trzeci - druga wojna światowa i okres powojenny, który charakteryzował się ekspansją swojej ideologii. C. Rice pisze „ Związek Sowiecki wyszedł z II wojny światowej jednocześnie tak zrujnowany i tak potężny, jak nigdy dotąd, w żadnym okresie swojej historii”. Zaraz po tym zachwycie Moskwy i wywieraniu presji na takie kraje jak Turcja i Grecja nastąpił długotrwały okres zimnej wojny. Wtedy na Zachodzie pojawiły się obawy, że niebawem mogą nastąpić dalsze ekspansje ze strony Moskwy dla geograficznych i ekonomicznych interesów USA i Wielkiej Brytanii oraz Francji. To oznaczało, że tzw. zimna wojna skutecznie zahamowała ekspansję komunizmu. Etap czwarty - śmierć Stalina i trzyletni okres zmian pod przewodnictwem Chruszczowa. W tych latach następuje zmiana taktyki lecz nie strategii komunizmu. Chruszczow toleruje autonomię krajów zależnych ale nie ich suwerenność o czym może świadczyć inwazja wojsk radzieckich na Węgry ( 1956 ). Jego polityka nabiera szerokiego rozmachu po roku 1960, zakładając doścignięcie i prześcignięcie krajów Zachodu pod względem ekonomicznym, a USA w produkcji mleka i mięsa. W tym czasie zaistniały perspektywy komunizmu w Świecie Trzecim. Zachód skutecznie odparł presje, a ciągłe napięcia i powstające poważne kryzysy były powodem utraty autorytetu i zaufania. Związek Sowiecki stracił swój dotychczasowy wizerunek na arenie międzynarodowej. W roku 1964 Chruszczow musiał ustąpić z funkcji przywódcy. Etap piaty - to okres odprężenia w doktrynie politycznej komunizmu. Przyjęto nowy termin, zapożyczony z teorii leninowskiej, pokojowe współistnienie. To był swoisty manewr strategiczny polegający na ustabilizowaniu frontu centralnego, tj. stosunków Wschód-Zachód. Chodziło przede wszystkim o status quo, czyli akceptację istniejącego podziału świata a głównie Europy i niewtrącanie się Zachodu w kraje bloku komunistycznego. Ta koncepcja przetrwała do połowy lat siedemdziesiątych. Potem rozpoczęły się inne zjawiska oddziałujące na niekorzyść komunizmu. Zasadniczą przyczyną upadku komunizmu, tj. piątego etapu była interwencja sowiecka w Afganistanie (1979 ) i stan wojenny w Polsce (1981 ). Nastąpił znów okres napięć w stosunkach między Wschodem a Zachodem, czyli druga zimna wojna. Etap szósty - to rozpaczliwe ratowanie stanu posiadania i szybkie słabnięcie systemu komunistycznego oraz jego strategii. Dążenie do samodzielności, niezawisłości i suwerenności znalazło wyraz w rozpoczynającej się Wiośnie Ludów Europy Wschodniej 89, która położyła kres systemowi komunistycznemu. Zwyciężyło prawo człowieka. Bibliografia:

1. Pokruszyński W., Uwarunkowania współczesnego bezpieczeństwa międzynarodowego. WSP Szczytno 2006.
2. J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, ISP PAN, Warszawa 1996.
3. Kuźniar R., Lackowski Z., Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian. Warszawa 2003.
4. Kuźniar R., Polityka i siła. Warszawa 2005.
5. Moczulski L., Geopolityka. Warszawa 1999.