Powstanie krakowskie (od 21 lutego do 4 marca 1846 roku) – próba ogólnonarodowego powstania pod hasłami demokracji, podjęta w Wolnym Mieście Krakowie.

Przyczyny:

• walka o niepodległość,
• zaostrzenie konfliktów społecznych na ziemiach polskich między chłopami, a szlachtą, co do stosunków pańszczyźnianych w Galicji, a także nieurodzaj,
• rozwinięta działalność spiskowa,
• utworzenie siatki konspiracyjnej we wszystkich zaborach,
• niepowodzenia wcześniejszych zrywów narodowych,
• opracowanie planu trójzaborowego powstania dokonane przez poznańską centralizację (Ludwik Mierosławski, Karol Libelt), miała to być regularna wojna i pokonanie Austrii, Prus, Rosji,
• społeczno- ekonomiczno- polityczne,
• chęć rozpoczęcia ogólnonarodowego powstania od wystąpień chłopskich

Przebieg powstania krakowskiego:

• atak ludności krakowskiej na oddział Austriaków,
• po dwóch dniach walki Kraków jest wolny, ujawnia się Rząd Narodowy,
• rząd wydaje manifest do narodu polskiego, mieszkańcy przyjęli manifest z entuzjazmem, natomiast arystokracja i bogate mieszczaństwo z niechęcią,
• brak regularnej armii,
• wystąpienie ograniczyło się tylko do okolic powstania,
• Tyssowski mianuje się dyktatorem, jego sekretarzem zostaje Dembowski,
• ludność wiejska z okolic Krakowa oraz górale z Chochołowa byli przychylni powstaniu i chętni do pomocy, natomiast nie udał się włączyć do powstania chłopów galicyjskich, którzy ulegli agitacji austriackiej,
• Dembowski chcąc przekonać chłopów z Galicji ginie na Podgórzu, co oznacza koniec powstania,
• powstanie po 9 dnach zakończył się klęską.

Skutki:

• wcielenie Wolnego Miasta Kraków do monarchii habsburskiej,
• zlikwidowanie Rzeczpospolitej Krakowskiej,
• germanizacja Krakowa przez władze austriackie,
• połączenie programu niepodległościowego z radykalizmem społecznym,
• masowe represje (Sybir, więzienia, terror, wyroki śmierci),
• Tyssowski wraz z 1500 ludźmi został internowany przez władze pruskie, które wydały Rosji powstańców z Królestwa Polskiego: Grzegorzewskiego, Mazarskiego i Wendę, cała trójka została zesłana na Syberię,
• Prusacy osądzili 254 powstańców, z których 8 skazano na śmierć (m.in. Ludwika Mierosławskiego),
• Karol Libelt dostał karę 25 lat więzienia,
• rozwiązano Senat, tworząc w jego miejsce Tymczasową Radę Administracyjną Cywilno-Wojskową Wolnego Miasta,
• aresztowano ponad 1200 obywateli pod zarzutem uczestnictwa w powstaniu,