Bezpieczeństwo wartością i potrzebą człowieka. Pojęcie bezpieczeństwa: Psychologiczny kontekst bezpieczeństwa odwołuje się do indywidualnych właściwości jednostki, cech jej intelektu, charakteru (wymiar obiektywny), a także do stanów emocjonalnych, które poddają się licznym wpływom, są dynamiczne i specyficzne dla każdej osoby (wymiar subiektywny). Porządkujące znaczenie dla analizy psychologicznych aspektów poczucia bezpieczeństwa ma konwencjonalny zakres znaczeniowy pojęć „bezpieczeństwo” oraz „niebezpieczeństwo”. Zgodnie z definicją słownikową, bezpieczeństwo jest rozumiane jako „stan niezagrożenia, spokoju, stan, który daje poczucie pewności i gwarancje jego zachowania oraz szanse na doskonalenie. Jest to jedna z podstawowych potrzeb człowieka. Odznacza się brakiem ryzyka utraty czegoś dla człowieka szczególnie cennego – życia, zdrowia, pracy, szacunku, uczuć, dóbr materialnych i dóbr niematerialnych. Bezpieczeństwo jest naczelną potrzebą człowieka i grup społecznych, jest także podstawową potrzebą państw i systemów międzynarodowych; jego brak wywołuje niepokój i poczucie zagrożenia. Człowiek, grupa społeczna, państwo, organizacja międzynarodowa starają się oddziaływać na swoje otoczenie zewnętrzne i sferę wewnętrzną, by usuwać a przynajmniej oddalać zagrożenia, eliminując własny lęk, obawy, niepokój i niepewność. Być bezpiecznym to być wolnym od trosk i obaw.”1 Niebezpieczeństwo natomiast jest stanem, sytuacją, położeniem grożącym czymś złym, zagrażającym komuś. Z niebezpieczeństwem wiąże się zmartwienie i obawa. Rodzi ono poczucie lęku. Pojęcie bezpieczeństwa jest rozpatrywane zazwyczaj w relacji do pojęcia niebezpieczeństwa. Często przyjmuje się, że brak niebezpieczeństwa jest bezpieczeństwem. W rezultacie, nawet z pobieżnej analizy ujęć słownikowych wynika jednoznacznie, że w pojęciu „bezpieczeństwo” kryją się ważne stany psychiczne – emocje i uczucia. Bezpieczeństwo konstytuują dwa komponenty:

• odczuwany ( uświadomiony ) stan komfortu psychicznego i związany z nim brak poczucia zagrożenia,
• umiejętność rozpoznawania zagrożenia i odpowiedniej reakcji na nie ( umiejętność ochrony przed niebezpieczeństwem ) Bezpieczeństwo jest podstawową wartością i potrzebą człowieka. Obejmuje zabezpieczenie potrzeb istnienia, przetrwania, pewności, stabilności, tożsamości, niezależności oraz ochrony poziomu i jakości życia.2

Bezpieczeństwo jako potrzeba: Potrzeby człowieka stanowią bezpośrednie źródło jego aktywności. Na gruncie psychologii przyjmuje się, że potrzeba oznacza stan braku, którego uzupełnienie jest nieodzownym warunkiem egzystencji i rozwoju człowieka. Potrzeby człowieka aktywizują jego działanie. Odnieść to należy do w szczególności do potrzeb niezaspokojonych, rodzących pewne stany napięcia emocjonalnego. Człowiek dąży do zredukowania tego napięcia poprzez własną aktywność, działanie. Może mieć ona charakter indywidualny lub/i grupowy. Niektóre potrzeby jednostki można zaspokoić, podejmując działania wspólnie z innymi ludźmi bądź instytucjami. Analiza logiczna i materiał obserwacyjny przekonują nas, że jeśli potrzebę tę ujmiemy jako głód bezpieczeństwa psychicznego, czyli ochrony i stałości, to można jako jej wyraz potraktować większość dorobku kultury homo sapiens. Każdy system ideologiczny czy filozoficzny, każda teoria religijna czy naukowa, właśnie przez element ładu, jaki wnosi w nasze życie, zaspokaja po części potrzebę porządku i harmonii, które sprawiają, że czujemy się w świecie u siebie, bezpiecznie. Jeszcze wyraźniej potrzeba ta przejawia się w swojej postaci społecznej i międzyludzkiej. Jak pamiętamy, Abraham Maslow (klasyk amerykańskiej psychologii) uczynił ją podstawą swojego schematu psychiki. Z niej to rozwija się potrzeba przynależności, która przybiera postać potrzeby miłości, a ta - potrzeby uznania, by wreszcie roztopić się w ogólnej, egzystencjalnej potrzebie samorealizacji.3 Potrzeba bezpieczeństwa jest jedną z pierwotnych ( egzystencjalnych) potrzeb człowieka. Jej doniosłość plasuje ją w jednym rzędzie z potrzebą zaspokojenia głodu i pragnienia. Można wręcz stwierdzić, że stanowi naczelną potrzebę człowieka. Bez zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa nie jest możliwe zaspokajanie potrzeb wyższego rzędu, jak na przykład potrzeby przynależności i miłości, czy samoakceptacji i samorealizacji. Potrzeba bezpieczeństwa przejawia się w unikaniu zagrożeń i sytuacji wrogich, realizuje się na przez poszukiwanie oparcia w innych ludziach. Zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa nierzadko wiąże się z utratą autonomii i swobody działania. Dążąc do zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa ludzie rezygnują z części swoich praw na rzecz np. różnorodnych instytucji władzy publicznej. Źródłem potrzeby bezpieczeństwa może być tzw. „lęk podstawowy”. Zdaniem Karen Horney potrzeba bezpieczeństwa stanowi zasadniczą motywację ukierunkowującą sposób życia i aktywność człowieka. Aktywność ta jest związana z ciągłym zabezpieczaniem się przed zagrożeniem, które wiążę się z np. utratą władzy, pieniędzy, pozycji społecznej. Zatem dążąc do zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa ludzie „walczą” z innymi o wszystkie dobra, które ich zdaniem mogą to bezpieczeństwo zapewnić. Człowiek może realizować potrzebę bezpieczeństwa we współpracy z innymi ludźmi. W pewnym stopniu jest więc od nich zależny, ponieważ nie potrafi samodzielnie tej potrzeby zaspokoić.4 Brak zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa wyrządza szkody jednostce czy grupie ludzkiej, gdyż destabilizuje jego tożsamość i funkcjonowanie. Przejawiają one wówczas tendencje do zmiany istniejącego stanu rzeczy, do oporu wobec niekorzystnych zmian w ich strefie zewnątrz przedmiotowej i do stosowania środków ochronnych, mogących przywrócić im poczucie bezpieczeństwa. Tendencje tego rodzaju dowodzą, że bezpieczeństwo jest nie tyle określonym stanem rzeczy, ile ciągłym procesem społecznym, w ramach którego podmioty działające starają się dokonać mechanizmy zapewniające im poczucie bezpieczeństwa.5

Bezpieczeństwo jako wartość: Termin „wartość” nie jest pojęciem jednoznacznym. W aksjologii na ogół stwierdza się, że wartość jest czymś pierwotnym, niedefiniowalnym. Wartości istnieją niezależnie od świadomości człowieka. Wartość to podstawowa kategoria filozofii, oznaczająca wszystko to, co cenne i godne pożądania, co stanowi cel ludzkich dążeń.6 Wartość to także idee, zjawiska materialne i niematerialne, przedmioty, stany, rzeczy, osoby, grupy itp., które są przez jednostkę, grupę, klasę społeczną itp. dodatnio lub ujemnie oceniane lub aprobowane czy odrzucane.7 Wartości stanowią jeden z głównych wyznaczników i celów ludzkiego działania. Uznane wartości stanowią podstawę ocen, norm i wzorów kulturowych. Można więc powiedzieć, że wartość jest tym, co ma ogromne znaczenie dla człowieka, co nadaje sens jego poczynaniom, jego życiu. Wartości zmuszają do dokonywania wyborów i podejmowania decyzji. Fundamentalną kwestią w życiu każdej osoby i narodu jest świadomość rangi zapewnienia bezpieczeństwa jako nadrzędnej wartości i nadrzędnego celu działania każdej osoby, każdej społeczności i każdego państwa. Podkreślany jest również problem mądrości myślenia o bezpieczeństwie, rozumianej jako: 1) postrzeganie przyszłości i 2) to, kto tworzy wiedzę, prawa, zasady, reguły społeczne. Przyszłość jest zmienna i nieprzewidywalna, regułą jest więc zaskoczenie. Wbrew pierwotnym założeniom i usilnym dążeniom człowieka do zapewnienia sobie bezpieczeństwa jako jednej z kategorii potrzeb i wartości, wydaje się ono być coraz mniejsze. Człowiek współczesny doświadcza palących problemów, tworzonych przez cywilizację otaczającego go świata: zagrożenia militarnego, ekologicznego, moralnego, ekonomicznego czy politycznego8. Ale człowiek chce być bezpieczny lub mówiąc językiem psychologii „mieć poczucie bezpieczeństwa”. Lepiej pracuje i bardziej niezawodnie funkcjonuje, kiedy ma wokół uporządkowane i dające się przewidzieć sytuacje: sprawiedliwy i uporządkowany świat, w którym nie ma rzeczy i zjawisk nieoczekiwanych.9 Bezpieczeństwo jest również wartością. Podobnie jak potrzeba, jedną z podstawowych. Badania międzynarodowe z 1992 r., prowadzone w 20 krajach, w tym w Polsce, dowodzą, że bezpieczeństwo sytuuje się obok takich wartości jak sprawiedliwość społeczna, równość, szacunek dla tradycji. Konkretyzując tę wartość, osoby badane wskazują, że bezpieczeństwo oznacza dla nich bezpieczeństwo rodziny, ład społeczny i bezpieczeństwo narodowe. Bezpieczeństwo jest wartością, której znaczenie wzrasta w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Nabiera rangi szczególnie wobec niepokojących zjawisk początku XXI wieku, takich jak wzrost przestępczości i jej nowe rodzaje, agresje, ekspansywność określonych grup społecznych i różnych sfer życia społecznego lub światowy terroryzm.10

Bezpieczeństwo człowieka- stan w którym członkowie danej wspólnoty nie odczuwają zagrożenia czy lęku związanego z polityką innych państw. (Bezpieczeństwo zewnętrzne) lub też wynikającego z działań władz państw ( lub ich zaniechania) którym podlegają ( bezpieczeństwo wewnętrzne).

Potrzeba bezpieczeństwa narodowego “Bezpieczeństwo narodowe, to najważniejsza wartość, potrzeba narodowa i priorytetowy cel działalności państwa, jednostek i grup społecznych, a jednocześnie proces obejmujący różnorodne środki, gwarantujące trwały, wolny od zakłóceń byt i rozwój narodowy (państwa) w tym obronę państwa jako instytucji politycznej oraz ochronę jednostek i całego społeczeństwa, ich dóbr i środowiska naturalnego przed zagrożeniami, które w znaczący sposób ograniczają jego funkcjonowanie lub godzą w dobra podlegające szczególnej ochronie” W. Kitler “Bezpieczeństwo narodowe RP”

Potrzeba oświaty i wychowania Potrzeba ta jest zaspakajana poprzez istnienie szkolnictwa na różnych poziomach. Poprzez kształcenie młodych obywateli wpajana jest im wiedza na temat otaczającego świata. Szkoła zapewnia każdemu uczniowi niezbędne warunki do rozwijania się oraz pełnienia przyszłych obowiązków i ról. Potrzeba bezpieczeństwa ekonomicznego Potrzeby ekonomiczne to potrzeby dające się zaspokoić poprzez konsumpcję dóbr i usług. Ludzie chcą czuć się bezpiecznie od wszelkiej biedy i niedostatku. Potrzeba ta może być rozumiana zarówno dla jednostki jak i społeczeństwa, narodu. Każdy chce zapewnić bezpieczeństwo ekonomiczne sobie i rodzinie, jednak jeśli całe państwo jest stabilne ekonomicznie to obywatele są również bezpieczni pod tym względem. Potrzeba ochrony środowiska i gospodarki odpadami Ochrona środowiska to zespół środków i działań zmierzających do utrzymania środowiska w stanie zapewniającym optymalne warunki bytowania człowieka. wynika z dotychczasowego, intensywnego rozwoju gospodarki przy niekontrolowanym, często nieracjonalnym korzystaniu z zasobów naturalnych, które społeczeństwa wysoko rozwinięte boleśnie odczuły już w pierwszej, a znacznie intensywniejw drugiej połowie XX wieku. Potrzeba ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego Ochrona zdrowia, to nic innego jak leczenie i zapobieganie chorobom oraz utrzymywanie dobrego samoczpoczucia fizycznego i psychicznego poprzez korzystanie z usług medycznych i pielęgniarskich.Według Światowej Organizacji Zdrowia, ochrona zdrowia obejmuje wszelkie działania mające na celu promowanie zdrowia, do których zalicza się środki zapobiegawcze, łagodzące i lecznicze, stosowane nie tylko w stosunku do jednostek, ale także w stosunkudo populacji. Powszechny, w znaczeniu leksykalnym oznacza …” wszystko obejmujący, ogólny, uniwersalny, odnoszący się do wszystkich czasów, miejsc i ludzi , zawsze i wszędzie przyjęty albo dający się stosować” (Podręczny Słownik Języka Polskiego) . Bezpieczeństwo powszechne, zwane też obywatelskim zdefiniowane zostalo jako “stan otoczenia cywilizacyjnego i środowiska naturalnego, w którym obywatele i ich wspólnoty, nie odczuwają zagrożenia swego istnienia, ani podstawowych interesów życiowych, ze względu na zapewnienie przez państwo formalnych, instytucjonalnych i praktycznych gwarancji ochrony prowadzących do społecznie akceptowalnego poziomu ryzyka” ( St. Pieprzny :“Policja: organizacja i funkcjonowanie”)

Potrzeba ochrony dorobku kulturowego i tożsamości narodowej Niemal każdy naród, z reguły broni swego dorobku kulturowego oraz tożsamości narodowej. W Polsce jest to zagwarantowane już w Konstytucji - już w Preambule oraz art. 5 i 6. Państwo może robić to poprzez wspomaganie rozwoju muzeów, instytutów naukowych, wszystkich miejsc poświęconych kultytowaniu kultury i tradycji. Tożsamość narodowa wspierana jest poprzez ogranizację obchodów historycznych, lekcje historii oraz akcje społeczne. Potrzeba bezpieczeństwa i porządku publicznego Potrzeba bezpieczeństwa to inaczej potrzeba poczucia braku zagrożeń. Człowiek może się dobrze rozwijać i samorealizować tylko w poczuciu bezpieczeństwa. Porządek publiczny czyli «życie zgodne z prawami obowiązującymi w społeczeństwie»(SJP) jest także gwarantem poczucia bezpieczeństwa. Zasada ta zawarta została w tzw. Piramidzie Maslowa. Wykonała : Milena Święćkowska Według W. Kitlera rozróżniamy 8 potrzeb społeczeństwa w dziedzinie bezpieczeństwa

potrzeba bezpieczeństwa i porządku publicznego potrzeba bezpieczeństwa powszechnego potrzeba ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego potrzeba ochrony środowiska i gospodarki odpadami potrzeba ochrony dorobku kulturowego i tożsamości narodowej potrzeba bezpieczeństwa ekonomicznego potrzeba oświaty i wychowania potrzeba bezpieczeństwa narodowego Potrzeba

bezpieczeństwa

powszechnego

Dziękuję za uwagę. Potrzeba jest to «stan przeżywany przez człowieka, odznaczający się niespełnieniem określonych warunków; subiektywne odczuwanie braku» (SJP)