Azja Centralna

Charakterystyka regionu Azja Centralna jest to region graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan(60% wyznania islamskiego), Uzbekistan(83% wyznania islamskiego), Turkmenistan(91% wyznania islamskiego), Kirgistan(78% wyznania islamskiego) Tadżykistan(81% wyznania islamskiego) Region Azji Centralnej w tym znaczeniu ma powierzchnię 4 mln km² i zamieszkiwany jest przez około 65 mln ludzi

Historia islamizacji regionu Islam do Azji Centralnej zaczął przenikać już w VII wieku wraz z armiami Arabów docierających do osad południa tego regionu zamieszkałych przez rolniczą ludność pochodzenia irańskiego. Lecz o rozpowszechnieniu tu islamu można mówić dopiero od wprowadzenia islamu jako religii państwowej przez Karachanidów, których państwo w X-XII stuleciu obejmowało terytoria obecnego Kirgistanu, Tadżykistanu, południowego Kazachstanu, Uzbekistanu, południowego Turkmenistanu Od XV wieku islam zaczyna przenikać na północ do koczowniczych ludów tureckich zwłaszcza za sprawą intensywnie prowadzonej w XVIII-XIXw. działalności misyjnej przez władców Chanatu Kokandzkiego (wśród Kirgizów i Kazachów) oraz Chanatu Chiwańskiego (wśród Turkmenów i Karakałpaków.

Do upowszechnienia islamu wśród koczowników przyczynili się tez władcy imperium rosyjskiego. Rosja od 1731r. stopniowo, drogą pokojową, na podstawie odrębnych traktatów zawieranych z poszczególnymi chanami kazachskimi podporządkowała sobie plemiona Stepów Kazachskich. 	
Nie bez znaczenia dla dziejów islamu w Azji Centralnej był fakt, że Katarzyna II widziała w rozpowszechnieniu tej religii skuteczny sporób na cywilizowanie koczowników. 
Z jej inicjatywy w 1787 r. wydany został po raz pierwszych w Rosji Koran w języku arabskim. Ustawa z 1773 r. "O tolerancji wszystkich wyzwań" zabraniała prawosławnemu duchowieństwu mieszania się w sprawy innych wyzwań. Działania carycy dały zauważalne skutki, skoro druga połowa XVIII wieku przez wielu współczesnych nam historyków uważana jest za okres najbardziej intensywnego i szerokiego rozprzestrzenienia islamu w Kazachstanie. 
W 1864r. wojska rosyjskie zdobyły miasta południowego Kazachstanu- Turkistan, Szykment i Dżmbuł ( dzisiejszego Taraz),  w1865r.-Taszkient, w roku następnym Chodżent. W 1876 r. został podbity i zlikwidowany Chanat  Chokandzki. W 1873r. pokonany Emirat Bucharski uznał protektorat Rosji. Ten sam los w tymże roku spotkał Chanat Chiwański. 
Zakończeniem podbojów rosyjskich w Azji Centralnej było wzięcie w 1881r. twierdzy Gok Tepe, stanowiącej ostatni punkt oporu powstałych przeciwko Rosji Turkmenów z plemienia Teke. Proces islamizacji Kazachów i Kirgizów, kontynuowany przez całe wiek XIX przez prowadzących wśród nich działalność misyjną mułłów tatarskich z Kazania, odbywały się odtąd juz w warunkach kolonizacji rosyjskiej.

 Władze rosyjskie upatrywały w islamie zagrożenia dla integralności imperium. Aby przeciwdziałać wpływom ideologii panislamizmu, nadzór nad islamem w Turkiestanie przekazano Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, utrudniano pielgrzymki do Mekki i wstrzymano migracje z Chin Ujgurów i Dunganów by zachamować wzrost liczby muzułmanów. Władze kolonialne prowadziły politykę rusyfikacji: wprowadzły więc szkolnictwo rosyjskie i popierały cerkiew prawosławną. Jednak poza tym nie podejmowały innych działan przeciwko islamowi.
Rejon ten byl silnie zislamizowany stanowiąc choć peryferyjną ale jednak część światowego islamu. Aż do rewolucji bolszewickiej islam stanowił podstawę tożsamości mieszkańców większej części regionu i regulowal niemal wszystkie aspekty życia społeczno-politycznego. Procesy konsolidacji etnicznej zaczynają się dopiero od kolonizacji przez Rosję i pojawienia się nacjonalizmów, a więc w końcu XIX wieku, i ulegają znacznemu przyspieszeniu po ustanowieniu w ZSRR republik narodowościowych. Jednak świadomość etniczna nie wykrystalizowała się. Nadal więc o wyborze deklarowanej tożsamości decyduje przynależność państwowa, ale w życiu przeciętnego człowieka ważniejsza niż tamta jest przynależność terytolialna: regionalna, odzwierciedlająca zachowanie w pamięci zbiorowej lojalności powstałe w granicach panstw istniejacych tu do XX wieku, lokalna, zwiącana z poczuciem przynależności do jakiejś wspólnoty rolników użytkującej w przeszłości fragment sieci kanałów nawadniających, a nawet i w stosunkowo nilicznych wypadkach przynalezność plemienna.

Po rozpadzie ZSRR wojujący islam, zaczął przejawiać się jako zagrożenie mogące mięć znaczący wpływ na stabilność Azji Centralnej stały się w ten sposób wyzwaniem dla tamtejszych służb porządku publicznego i bezpieczenstwa. Fundamentalizm islamski w swojej najbardziej radykalnej, wojujacej wersji pojawił sie juz na początku lat 90 wykożystując podatny grunt w wrunkach kryzysu tożsamościowegi i próżni ideologicznej po upadku komunizmu oraz rozkładu struktur państwowych i potężnego kryzysu ekonomicznego, jaki dotknął region po rozpadzie ZSRR. Bardzo duże znaczenie ma bliskość ogarniętych wojną Afganistanu.

Zagrożenie wojującym islamem Obecnie powszechne jest przekonanie że radykalny"wojujący" islam stwarza realne zagrożenie dla bezpieczeństwa w Azji Centralnej i jest podstawą stworzonych zasad prowadzenia w i wobec tego regionu. Lecz własśnie takie przekonanie jest błędne i wykreowane przez władze rosyjskie które za pośrednictwem swoich mediów, są w stanie sterowan nastrojami elit i społeczenstwa w Azji Centralnej jak i kreować wizerunek regionu i jego konfliktów na Zachodzie. Jest to swoista gra Federacji Rosji w dążeniu do realizacji swojej polityki i utrzymania dominacji w regionie.

W dalszej części pracy będę się starał, przedstawić czynniki których efektem jest paradoks wojującego islamu w Azji Centralnej.

Jednym z głównych celów fundamentalistycznych islamistów jest utworzenie kalifatu-czyli islamskiego państwa,  lecz są oni w zdecydowanej miejszości a siły które byłyby skłonne w drodze konfliktu doprowadzić do utworzenia takiego państwa są marginesem o minimalnej sile oddziaływania na społeczenstwo. Jednak nie oznacza to że owych zagrożeń nie ma.
Realnym zagrożenie stanowią siły Al-Kajdy  zdolne do przeprowadzenia ograniczonej ilość operacji terrorystycznych w regionie.
 Walka z zagrożeniem islamskim stało  się jednym z kluczowych elementów polityki bezpieczeństwa prowadzonej przez państwa regionu oraz światowe mocarstwa które będą podtrzymywać w warstwie informacyjnej i propagandowej oraz wykorzystywane w rozgrywkach politycznych.

Dziedzictwo sowieckie i braku warunków społecznych. Głównym czynnikiem który powstrzymał rozwój fundamentalizmu islamskiego w Azji Centralnej jest dziedzctwo sowieckie. Sowiecka wymuszona modernizacja oraz izolacja regionu od pozostałej części świata muzułmańskiego co spowodowało odcięcie tamtejszego islamu od głównych nurtów i przemian w światowym istamie co doprowadziło do dalekiej laicyzacji i zepchnięcia religii na dalszy plan w hierarchii odgrywających znaczącą role w kształtowaniu życia społecznego. Czyli zagrożenie ze strony wewnętrznego wojującego islamizmu nie jest na tyle poważne by użyciu swych sił przyczynić sie do destabilizacji regionu. Przyczynia się do tego m.in. brak podłoża społecznego dla haseł głoszonych przez fundamentalistów. jest to przede wszystkim efekt głębokich i trwałych przemian, jakich mieszkańcy Azji Centralnej doświadczyli w czasach sowieckich.

Zsowietyzowanie centralnoazjatyckich społeczeństw przejawia się m.in. w stylu życia, mentalności oraz percepcji świata, państwa, władzy, stosunków społecznych. Dotyczy to w szczególności starszego i średniego pokolenia z dystansem odnoszącego sie do każdej religi w tym islamu( szczegulnie w jego radykalnej formie),obawiając się wojny,niestabilności, wzrostu przestępczości(Tadżykistan 1992-1997 i Czeczenia lata 90).
Po rozpadzie ZSRR zapoczątkowany został proces reislamizacji, który początkowo przejawiał się w zewnetrznym symbolicznym powrocie do religi. Z czasem część mieszkańców zaczeła równiez opowiadac się za zwiększeniem roli slamu w życiu publicznym, a nawet wprowadzenia prawodastwa szariatu by w przyszłości na podstawie islamu zbudowac ustrój społeczno-polityczny. Zdecydowana większość ludzi odrzuca ideę utworzenia państwa islamskiego i zastąpienia świeckiego ustroju porządkiem religijnym
 Sowieckie przemiany okazały się na tyle trwałe ze powrót do sytuacji z czasów sprzed rewolucji bolszewickiej stał się niemożliwy, mimo wspólnoty religijnej oraz języka świat islamu  jest sla mieszkańców regionu światemodległym, niezrozumiałym i obcym kulturowo w porównaniu z terenami postsowieckimi, z którym czuja silne związki. A sam Afganistan jest uwazany za kraj zacofany.

Kontrola Rządowa Jednym z podstawowych sposobów nad kontrolą duchowieństwa są systemy kontroli duchowieństwa, edukacji religijnej i kultu muzułmańskiego tzw. Duchowe Zarządy Muzułmanów która sprawia że nie mogą oddziaływać na elity i społeczenstwo takie środowiska a wykształcenie religijne i posługę religijną mogą sprawować wyłącznie osoby mające akceptację państwa i podzielające poglądy odnośnie miejsca islamu w wyciu społeczno-politycznym. Duża część ludności Azji Centralnej widzi centrum cywilizacji i punkt odniesienia nie w świecie islamskim lecz w Rosli skąd zapożyczają wzorce kulturowe gdzie emigrują w poszukiwaniu pracy Ważnym czynnikiem jest także kontrola społeczeństw przez autorytarne reżimy państwowe, utwudniając w dużej mierze działanie organizacjom fundamentalistycznym. Największe takie działania występują w Turkmenistanie (91% wyznający islam), oraz Uzbekistanie (83% wyznających islam) gdzie życie społeczne podlega ścisłej kontroli. Narzędziem specjalnego przeznaczenia którym dysponuje Federacja Rosji jest przewaga medialna w tym regionie, wykorzystując przekaz medialny Rosja jest w stanie sterować nastrojami elit i społeczenstwa w Azji Centralnej. Media są wykorzystywane nie tylko do przedstawiania wybujałych informacji na arenie międzynarodowej, lecz także krajowych kontrolowanych przez oaństwo środki masowego przekazu, prowadzona jest antyfundamentalistyczna propaganda, co skutecznie odstrasz większość zainteresowanych do zaangażowania się w życie religijne.

Czynnikiem który odstrasza ludność zamieszkującą Azję Centralną do fundamentalizmu islamskiego jest równiez strach przed wojną, destabilizacją, nagłym wzrostem przestępczości.

Wszystko wskazuje na to, że zagrożenie wojującym islamem w przypadku Azji Centralnej będzie dalej postrzegane jako duże, przyczyniające się do podjęcia niekoniecznie adekwatnej do skali zagrożenia reakcji. Jest to przyczyną położenia geograficznego regionu w którym jest prowadzona walka mocarstw o wpływy a zagrożenie wojującym islamem jest tylko kartą przetargową służy do prowadzenia swojej polityki i dominacji w regionie federacji rosyjskiej którą tą samą kartą usprawiedliwia swoje działania polityczne, militarne i policyjne w regionie