Wstrząs anafilaktyczny

Wstrząs anafilaktyczny to najcięższa postać kliniczna anafilaksji stanowiąca zagrożenie dla życia. Natomiast anafilaksja to nagła ciężka zagrażająca życiu, systemowa lub uogólniona, natychmiastowa reakcja nadwrażliwości na powtórny kontakt z czynnikiem, który uprzednio był dobrze tolerowany przez organizm. Reakcja ta jest związana z uwalnianiem mediatorów z komórek tucznych, bazofilów i napływających komórek zapalnych. Nadwrażliwość to obiektywnie występujące, powtarzalne objawy wywołane po zetknięciu się z czynnikiem w dawce dobrze tolerowanej przez zdrowe osoby. Definicja nadwrażliwości nie podkreśla konieczności immunologicznego podłoża anafilaksji. Objawy Anafilaksja występuje znacznie częściej niż jest rozpoznawana i przebiega pod postacią różnie nasilonych objawów ze strony jednego lub kilku narządów. Reakcje anafilaktyczne najczęściej manifestują się zmianami w skórze, tkance podskórnej i błonie śluzowej, natomiast rzadziej w układzie krążenia, oddechowym, pokarmowym i reakcją ogólnoustrojową ze wstrząsem anafilaktycznym. Po kontakcie z uczulającym alergenem należy podejrzewać możliwość zagrożenia życia, nawet gdy objawy bezpośrednio po narażeniu są łagodne. Rozległość objawów zależy od liczby zajętych narządów i decyduje o ciężkości stanu chorego. Objawy skórne: pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy, nagłe zaczerwienienie skóry twarzy z uczuciem gorąca, uogólniony świąd. Ze strony układu oddechowego: duszność i świszczący oddech, obrzęk krtani i języka, dławienie się, zaburzenia połykania, obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenie. Ze strony przewodu pokarmowego: biegunka, kurczowy ból brzucha, nudności, wymioty. Występować może także nieżyt nosa lub silny ból głowy. Gwałtowne obniżenie ciśnienia tętniczego dotyczy 1/3 chorych. Skóra jest chłodna, blada, spocona. Ostatecznie może dojść do utraty przytomności, a nawet zgonu najczęściej spowodowanym tak silnym obrzękiem tkanek gardła, że dochodzi do zamknięcia krtani i niemożności oddychania. Przebieg reakcji anafilaktycznej Stadium 0- reakcja miejscowa: zmiany ograniczone w miejscu kontaktu z alergenem- rumień, obrzęk Stadium 1- lekka reakcja ogólna: zmiany skórne rozsiane- świąd, pokrzywka, rumień; wyciek z nosa, łzawienie, dysfonia; niepokój, bóle głowy Stadium 2- nasilona reakcja ogólna: reakcje skórne jak w stadium 1; hipotonia, tachykardia, arytmia, duszność, objawy dyspepsji (wymioty, biegunka), odczuwanie lęku Stadium 3- groźna reakcja ogólna: objawy wstrząsu anafilaktycznego- ciężka hipotonia, bronchospazm prowadzący do asfikcji, zaburzenia świadomości, ostra dyspepsja Stadium 4- niewydolność narządowa- niewydolność krążeniowa prowadząca do zatrzymania oddechu O zaliczeniu do kolejnego stopnia ciężkości decyduje obecność co najmniej jednego objawu stopnia poprzedniego i dwóch stopnia następnego. Trudno przewidzieć przebieg reakcji anafilaktycznej, dlatego należy liczyć się z wystąpieniem wstrząsu anafilaktycznego. Anafilaksja pojawia się nagle, a jej nasilenie następuje po około 5-30 minutach. Czynniki ryzyka Wśród czynników ryzyka wystąpienia anafilaksji należy wymienić: anafilaksję w wywiadzie, atopię, niedobory IgA, leczenie ß-blokerami, przerywane, powtarzane leczenie parenteralne, stosowanie leków, przetoczenia krwi lub produktów krwiopochodnych, bierne uodpornianie, stosowanie surowic, badania z kontrastem, zabiegi z lateksem, immunoterapię alergenową, diagnostykę alergologiczną in vivo, pokarmy i użądlenia owadów. Czynniki będące bezpośrednią i pośrednią przyczyną wystąpienia reakcji anafilaktycznej u osób nadwrażliwych to: białko obce gatunkowo, pokarmy, jady owadów żądlących, leki i proste związki chemiczne oraz preparaty diagnostyczne, lateks, toksyny, jady, błona dializatora, składniki pokarmów, środki konserwujące, kompleksy immunologiczne, przeciwciała cytotoksyczne, wysiłek fizyczny, oziębienie. U około 30 proc. osób, mimo szczegółowej diagnostyki, czynnik wywołujący anafilaksję pozostaje nieznany.Mamy wówczas do czynienia z anafilaksją idiopatyczną. Pomoc choremu Postępowanie we wstrząsie anafilaktycznym nie zależy od przyczyny wywołującej go. Szybka farmakoterapia, drożność dróg oddechowych - intubacja i wentylacja - oraz wydolność krążenia są najistotniejszymi etapami leczenia. Lekiem z wyboru jest adrenalina najbardziej skuteczny lek o działaniu sympatykomimetycznym. Adrenalina to hormon nadnerczy, odgrywający decydującą rolę w mechanizmie stresu, czyli błyskawicznej reakcji organizmu człowieka i zwierząt kręgowych na zagrożenie. Adrenalina przyspiesza czynność serca jednocześnie zwiększając jego pojemność minutową, w nieznaczny sposób wpływając na rozszerzenie naczyń wieńcowych; rozszerza też źrenice i oskrzela ułatwiając i przyspieszając oddychanie. Ponadto hamuje perystaltykę jelit, wydzielanie soków trawiennych i śliny oraz obniża napięcie mięśni gładkich. Adrenalina jako hormon działa antagonistycznie w stosunku do insuliny – przyspiesza glikogenolizę, zwiększając stężenie glukozy w krwi.