Bezpieczeństwo należy do głównych potrzeb zarówno pojedynczych ludzi i grup społecznych, jak i państw oraz struktur międzynarodowych. Brak bezpieczeństwa wywołuje niepokój i poczucie zagrożenia. Nowoczesne technologie w coraz szerszym zakresie ograniczają lub eliminują udział człowieka w technicznych procesach zapewniania bezpieczeństwa. Ich wprowadzanie do systemów ochronnych niejednokrotnie stanowi klucz do podniesienia ich efektywności. Jednak należy pamiętać o tym, że nowoczesne technologie niosą ze sobą zarówno szanse, jak i zagrożenia. Poziom ich upowszechnienia, łatwość obsługi, coraz niższe koszty powodują, iż mogą one stać się obszarem zagrożeń w takim samym lub większym zakresie, w jakim służą sprawie gwarantowania bezpieczeństwa państwom i obywatelom. Nietrudno jest zaobserwować, jak wiele nowoczesnych rozwiązań technicznych, które są wykorzystywane w systemach bezpieczeństwa jest z powodzeniem wykorzystywanych do jego ograniczania. Odbywa się to zarówno na poziomie pojedynczych obywateli, jak również w skali całych państw, czy też nawet na poziomie relacji międzynarodowych. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego stara się na bieżąco monitorować powstawanie oraz wdrażanie różnego rodzaju nowych technologii zarówno pod kątem szans, jak i wynikających z nich zagrożeń. Naszym wspólnym celem powinno być dążenie do stworzenia takiej rzeczywistości, w której dominowałyby szanse, a zagrożenia zostały sprowadzone do minimum. Należy dążyć do jak najszerszego upowszechniania i wdrażania nowych technologii do sfery bezpieczeństwa. Jednakże, aby te procesy były skuteczne wdrażane technologie powinny być m.in. przyjazne dla obywateli, uniwersalne w zastosowaniu, kompatybilne z istniejącymi realiami prawnymi oraz posiadać akceptacją społeczną.

  W 2011r. została zatwierdzona przez Ministra Obrony Narodowej Strategia działań resortu obrony narodowej w obszarze badań i technologii obronnych, a opracowana przez Departament Nauki i Szkolnictwa Wojskowego MON we współpracy z innymi instytucjami resortu obrony narodowej zaangażowanymi w proces realizacji badań na rzecz obronności państwa.

Zmiana wewnętrznych jak i zewnętrznych uwarunkowań bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej sprawiła, że potrzeba inwestowania w badania naukowe oraz rozwijania technologii obronnych, stała się elementem kluczowym z punktu widzenia skuteczności działań podejmowanych przez siły zbrojne na współczesnym oraz przyszłym polu walki. Strategia wskazuje rolę oraz miejsce badań naukowych w dziedzinie techniki i technologii obronnych obejmujących również technologie związane z zabezpieczeniem medycznym pola walki, jako narzędzia wspomagającego proces osiągania zdolności operacyjnych przez Siły Zbrojne RP oraz rozwijania wiedzy i myśli technicznej służących wzmacnianiu innowacyjności gospodarki państwa. Głównym celem, jaki Ministerstwo Obrony Narodowej chce osiągnąć poprzez realizację działań zdefiniowanych w Strategii, jest zwiększenie efektywności projektów naukowo-badawczych, realizowanych zarówno w kraju, jak i w ramach współpracy międzynarodowej, poprzez ich harmonizację z potrzebami operacyjnymi Sił Zbrojnych RP. Projekty te, powinny być w większym stopniu ukierunkowane na rozwój technologii obronnych1, pozwalających na osiąganie najistotniejszych z punktu widzenia Sił Zbrojnych RP zdolności operacyjnych.

Uwarunkowania strategiczne, które wpływają na rozwój technologii:

• Udział Sił Zbrojnych RP w misjach bojowych (Charakter prowadzonych przez polskich żołnierzy działań, wymusza zmiany priorytetów dotyczących uzbrojenia i sprzętu wojskowego, jaki w danej chwili potrzebny jest w rejonie misji. Spowodowało to, że główna uwaga Sił Zbrojnych RP skupia się obecnie na pozyskiwaniu gotowych rozwiązań w postaci zakupu określonego uzbrojenia i sprzętu wojskowego.)

• Reforma systemu nauki w Polsce (1 lipca 2007 r. powołano Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), wspierającego polskie jednostki naukowe oraz przedsiębiorstwa przemysłowe w rozwijaniu ich zdolności do tworzenia i wykorzystywania rozwiązań opartych na wynikach badań naukowych. W ramach NCBiR powołany został Komitet Sterujący do spraw badań naukowych i prac rozwojowych realizowanych na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa. Do jego zadań należy całościowe kształtowanie badań naukowych oraz prac rozwojowych na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa.)

-Wzrastające znaczenie Polski w środowisku międzynarodowym (Na przestrzeni ostatnich lat, za sprawą udziału Polski w międzynarodowych misjach wojskowych, realizowanych głównie pod egidą ONZ oraz UE, wzrosło znaczenie Polski na arenie międzynarodowej. Konieczność realizacji coraz bardziej złożonych i trudnych zadań, wymagających wysokiego poziomu interoperacyjności z siłami zbrojnymi pozostałych państw biorących udział w operacji, skutkuje koniecznością osiągnięcia i rozbudowy kolejnych zdolności operacyjnych.)

MIEJSCE BADAŃ I TECHNOLOGII W PROCESIE ROZWOJU ZDOLNOŚCI OBRONNYCH Dla zapewnienia maksymalizacji efektów płynących z tych działań, niezbędne jest połączenie wysiłków trzech środowisk: naukowego, przemysłowego oraz wojskowego. Ministerstwo Obrony Narodowej powinno informować środowiska naukowe i przemysłowe o aktualnych i perspektywicznych potrzebach Sił Zbrojnych RP. Wiedza ta będzie miała istotne znaczenie dla właściwego ukierunkowania prac badawczych i strategii rozwoju podmiotów przemysłowych. Z drugiej strony, bardzo ważne jest, aby ośrodki naukowo-badawcze wskazywały perspektywiczne technologie obronne, których rozwijanie pozwoli osiągnąć polskiej armii kolejne zdolności operacyjne. Główną instytucją resortu obrony narodowej, która odpowiada za koordynację badań naukowych jest Departament Nauki i Szkolnictwa Wojskowego MON. Dla zapewnienia wysokiej jakości realizacji badań naukowych i ukierunkowania ich na potrzeby Sił Zbrojnych RP, niezbędne będzie zapewnienie ścisłej współpracy tego Departamentu z pozostałymi instytucjami resortu obrony narodowej odpowiedzialnymi za planowanie rozwoju Sił Zbrojnych RP. Szczególnie istotna jest bliska współpraca ze Sztabem Generalnym WP, pionem Ministerstwa Obrony Narodowej odpowiedzialnym za pozyskanie systemów uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz gestorami uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

Cele tej współpracy to:

1. Zharmonizowanie realizowanych działań w obszarze badań i technologii z potrzebami użytkownika końcowego oraz zapewnienie możliwości wdrożenia rezultatów badań naukowych na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Czyli: Wskazanie kluczowych technologii obronnych istotnych dla zapewnienia potrzeb użytkowników końcowych. Ścisła współpraca z końcowym użytkownikiem. Zwrócenie szczególnej uwagi na projekty gwarantujące opracowanie demonstratorów technologii na średnim oraz wysokim poziomie gotowości technologicznej. Wypracowanie mechanizmów i procedur pozwalających na wdrożenie do produkcji technologii opracowanych w ramach programów i projektów naukowo-badawczych. Dostosowanie obowiązujących dokumentów formalno-prawnych regulujących proces realizacji badań naukowych do modelu pozyskania uzbrojenia i sprzętu wojskowego

2. Ukierunkowanie wysiłków środowiska naukowego realizującego projekty w obszarze bezpieczeństwa i obronności finansowane z budżetu MON oraz ministra właściwego ds. nauki na priorytetowe potrzeby definiowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Czyli: Zacieśnienie współpracy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Finansowanie projektów podwójnego zastosowania, aby ograniczyć niepotrzebne powielanie wysiłków

3. Zwiększenie skali udziału resortu obrony narodowej w międzynarodowych programach i projektach naukowo-badawczych. Czyli: Pozwala to na zdobycie nowej wiedzy i doświadczenia, wzmacniając tym samym potencjał oraz konkurencyjność polskich podmiotów naukowo-badawczych oraz przemysłowych. Dzięki zaangażowaniu we wspólne projekty umożliwiające dostęp do efektów badań prowadzonych w innych krajach, zmniejszać się będzie luka technologiczna dzieląca polskie podmioty od ich europejskich odpowiedników. Wzrastać będzie także konkurencyjność polskich podmiotów i ich produktów.

Departament Nauki i szkolnictwa wojskowego wydał w 2008 r. dokument „Priorytetowe kierunki badań z obszaru techniki i technologii obronnych na lata 2009-2021”

Wyróżniamy sześć głównych obszarów technologii obronnych: A-Technologie informacyjne i sieciowe B- Sensory i obserwacja C- Broń precyzyjna i uzbrojenie D- Platformy bezzałogowe E- Ochrona i przetrwanie na polu walki F- Nowoczesne materiały, w tym wysokoenergetyczne i inteligentne

A– Celem rozwoju technologii w obszarze technologii informacyjnych i sieciowych jest połączenie sensorów, decydentów i środków ogniowych w sposób zapewniający szybkie i pewne osiąganie celów militarnych. Wyzwania technologiczne można sklasyfikować według następujących kategorii: -teleinformatyczna infrastruktura dla osiągania zdolności sieciocentrycznych -bezpieczeństwo systemów teleinformatycznych SZ RP -integracja systemów modelowania i symulacji działań bojowych różnych rodzajów sił zbrojnych oraz działań połączonych -integracja systemów dowodzenia SZ RP -szerokopasmowe radiowe systemy transmisji danych na polu walki na szczeblu taktycznym -urządzenia i systemy zabezpieczeń B Sensory są szeroko wykorzystywane w działaniach wojskowych takich jak obserwacja, wykrywanie i identyfikacja celu, ale również identyfikacja własnych sił. Technologie sensorów są integralną częścią zdolności do prowadzenia działań sieciocentrycznych. Zagadnienie badawcze powinny być rozwijane w następujących podgrupach: -Wielofunkcyjne radary szerokopasmowe i wielopasmowe -Opracowanie nowych metod i technik przetwarzania sygnałów radarowych jak i w zakresie fuzji danych -nowoczesne systemy i technologie rozpoznania elektromagnetycznego -zintegrowane systemy rozpoznania i przeciwdziałania( systemy realizujące funkcje obserwacji, wykrywania, rozpoznania, naprowadzania o przeciwdziałania w celu ochrony indywidualnej i krytycznej infrastruktury. Przykłady – systemy identyfikacji obiektów trudno wykrywalnych takich jak pociski manewrujące, systemy obserwacji obiektów ulokowanych na bezzałogowych platformach powietrznych, podsystem zakłóceń optoelektronicznych systemów naprowadzania) -zintegrowane systemy detekcji(wykrywanie) , identyfikacji i analizy zagrożeń CBRNE. Chemicznych, biologicznych, radiologicznych, nuklearnych i wysokoenergetycznych materiałów wybuchowych. -technologie podwodne (analiza zachodzących zjawisk, opracowanie nowych systemów broni, nowe konstrukcje pojazdów podwodnych, technologie z sieciocentrycznym polem walki)

C Broń precyzyjna i uzbrojenie Precyzja posiada składową komponentu przestrzennego i czasowego. Wymaga więc systemu dokładnego naprowadzania i systemu dostarczania. Badania nad systemami naprowadzania i kierowania uważane są za priorytetowe, szczególnie w obszarze głowic samonaprowadzających. -zespoły dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności z założeniem działania w sieciocentrycznym systemie dowodzenia -uzbrojenie indywidualne-broń osobista w tym półautomatyczny granatnik z osłabionym odrzutem i quasi-płaskiej balistyce lotu, granaty z programowalnym zapalnikiem oraz różnego typu amunicja -osobista osłona balistyczna -indywidualna odzież ergonomiczna (paroprzepuszczalna, wodoodporna, termoizolacyjna) -pakiety żywnościowy, medyczny -Inne wyposażenie- nadajnik umożliwiający lokalizację, celownik termowizyjny, dalmierz laserowy, kompas cyfrowy

D Platformy Bezzałogowe.-wykorzystywane zarówno do celów rozpoznawczych jak i bojowych. Technologia ma potencjał do szerszego użycia w zastosowaniach wojskowych we wszystkich środowiskach w tym także w terenie zurbanizowanym. Jest ona potencjalnie tańsza niż systemy załogowe jak również daje możliwość prowadzenia operacji o dużym ryzyku i zminimalizowanie strat osobowych. Kluczowe aspekty obejmują -integrację systemu w systemie walki sieciocentrycznej -koncepcje przyszłego użycia pojazdów bezzałogowych -bezpieczeństwo i odporność pojazdów bezzałogowych, szczególnie w obszarze systemów bojowych -system dowodzenia i łączności

E –Ochrona i przetrwanie na polu walki Jest uważana za obszar o wysokim priorytecie. Działania asymetryczne i przeciwdziałanie potencjalnym zagrożeniom ze strony użycia broni chemicznej, biologicznej, radiologicznej i nuklearnej jest szczególnie ważne w tym obszarze. Obszary szczególnie istotne z perspektywy działań operacyjnych -małogabarytowe sensory optyczne i termowizyjne -małogabarytowe sieci łączności radiowej transmisji informacji cyfrowej, zawierających obraz, mowę i inne dane -cyfrowy interkom osobisty -system nawigacji umożliwiający funkcjonowanie w terenie zabudowanym -wspomaganie konstrukcji i optymalizacja części z lekkich i wytrzymałych, klasycznych materiałów z metali i ich stopów, uwzględniające najnowsze osiągnięcia obróbki cieplnej, chemicznej i innych wraz z ich kombinacjami -radarowe sensory wykrywania obiektów powietrznych i naziemnych -zdalnie sterowane miny -inteligentne sieci minowe -materiały i technologie wspomagające ochronę fizyczną

F Zaawansowane materiały to materiały lżejsze, bardziej wytrzymałe, o większej sztywności i przydatności o zastosowania w wysokiej temperaturze i środowiskach agresywnych. Dzięki temu sprzęt wojskowy zyskuje na mobilności, manewrowości, zwiększeniu możliwości transportowych, wydłużeniu czasu użytkowania bez pogorszenia cech funkcjonalnych. -prochy wielobazowe

• paliwa rakietowe -mało wrażliwa amunicja

• materiały inicjujące i masy smugowe

                                                         Przykłady
  

System pt. „komórkowy przekaz wiadomości” cell broadcast

System ten wykorzystuje technologię wysyłania wiadomości do użytkowników telefonów komórkowych. Wiadomości te wysyłane są za pomocą masztów, nadajników GSM używanych powszechnie w systemie telefonii komórkowej. Oznacza to, że każdy użytkownik otrzyma wiadomość pod warunkiem przebywania w zasięgu sieci i ma uaktywniony w swoim aparacie właściwy kanał. W nowych telefonach komórkowych kanał ten będzie uaktywniał się automatycznie. System ten wykorzystuje do nadawania fale radiowe. Zaletą takiego rozwiązania jest funkcjonowanie systemu nawet w przypadku „przeciążenia” sieci. Otrzymanie komunikatu za pomocą systemu CB uwarunkowane jest dwoma warunkami: użytkownik musi przebywać w pewnym obszarze oraz musi mieć włączony telefon.

Jest powszechnie stosowany w krajach europejskich, Japonii podczas trzęsienia ziemi. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa pracuje nad tym systemem aby zdążyć je uruchomić przed Euro 2012. BRAMKI NA LOTNISKACH Pozwalają wykryć broń palną, broń białą lub inne niebezpieczne przedmioty z których większość jest wykonana z metali. Wobec zagrożenia zamachami z wykorzystaniem ładunków wybuchowych, obecnie większość „bramek” może także wykrywać ślady obecności ładunków wybuchowych. Nie dotyczy to jednak niewielkiej grupy przedmiotów specjalnie wykonanych z materiałów uniemożliwiających ich wykrycie lub też substancji, które same w sobie nie są niebezpieczne, jednak po zmieszaniu i reakcji chemicznej stają się niebezpieczne tak samo jak klasyczne ładunki wybuchowe. Dlatego też opracowano skanery, wykorzystujące promienie Roentega o niewielkim natężeniu, które pozwalają na stwierdzenie czy dana osoba nie przenosi pod ubraniem niebezpiecznych przedmiotów. Jednak użycie tego typu urządzeń spowodowało sprzeciw, m.in. Parlamentu Europejskiego – eurodeputowani stwierdzili, iż stosowanie urządzeń tworzących nagie wizerunki ludzi jest poniżające i uderza w ludzką godność. Pomimo tego skanery takie zostały już zainstalowane m.in. w Holandii i w Wielkiej Brytanii.

BROŃ NIEZABIJAJĄCA ADS (ang. Active Denial System), emiter mikrofal powodujących szybkie rozgrzanie powierzchni skóry człowieka. Uczucie parzenia zmusza do ucieczki, jednak działanie urządzenia nie powoduje żadnych trwałych obrażeń. Systemy ADS były używane m.in. przez wojska USA w Iraku. LRAD (ang. Long Range Acoustic Device) jest akustycznym emiterem fal dźwiękowych dalekiego zasięgu. Emituje falę akustyczną o energii do 151 decybeli na odległość do 1000 metrów. Prób bólu odczuwany przez człowieka to fale dźwiękowe o natężeniu 120 decybeli. LRAD może być wykorzystywany zarówno do podawania komunikatów dźwiękowych i ostrzeżeń, jak i do chwilowego obezwładniania ludzi, np. usiłujących dokonać ataku terrorystycznego. W ten właśnie sposób zastosowano to urządzenie w 2005 roku do ochrony statku cywilnego. Dzięki LRAD udało się obronić statek pasażerski „Seaburn Spirit” przed atakiem somalijskich piratów uzbrojonych w granatniki RPG – piraci nie dostali się na pokład statku. LRAD użyto m.in. w czasie rozpraszania demonstracji opozycji w Gruzji oraz w czasie zamieszek w Nowym Orleanie po huraganie „Katrina”.

Samoloty bezzałogowe „Predator” czy „Global Hawk”. Ich największą zaletą jest niewątpliwie zdolność do długotrwałego pozostawania w powietrzu i prowadzenia obserwacji wybranego rejonu przez kilka lub nawet kilkadziesiąt godzin. Dzięki temu możliwe np. jest zarejestrowanie faktu instalacji ładunku wybuchowego przy drodze, którą ma przejechać patrol czy konwój. Maszyny typu „Predator” oraz ich wersje rozwojowe mogą także przenosić uzbrojenie w postaci pocisków przeciwpancernych Hellfire lub bomb i dokonywać ataków na wybrane cele. Ryzyko w takim przypadku ogranicza się co najwyżej do utraty maszyny, gdyż operator zwykle znajduje się w odległości setek jeśli nie tysięcy kilometrów od pola walki.

ROBOTY Obok robotów rozpoznawczych i saperskich, pojawiły się także roboty bojowe, uzbrojone w broń maszynową i wyrzutnie granatów. I w tym obszarze w Polsce przoduje PIAP i jego najnowszy produkt, jakim jest kołowy robot „IBIS”. Osadzony na sześciokołowej platformie (każde koło posiada niezależne zawieszenie), może poruszać się w trudnym terenie (pokrytym piaskiem, śniegiem czy ten na podłożu skalnym) i wykonywać takie same zadania saperskie jak jego poprzednicy. Nowością w tym przypadku jest możliwość wyposażenia robota w uzbrojenie strzeleckie (np. karabin M4). „Ibis” charakteryzuje się też stosunkowo dużą prędkością poruszania się, co pozwala na dynamiczne prowadzenie operacji. Podobnie jak wszystkie wcześniej wspomniane roboty jest zasilany przy pomocy akumulatorów, a łączność pomiędzy z operatorem jest utrzymywana drogą radiową. Panel pozwalający sterować robotem ma zwykle formę stosunkowo niewielkiej walizki. Krajami najbardziej zaawansowanymi w dziedzinie produkcji i rozwoju technologii produkcji robotów saperskich i bojowych są Stany Zjednoczone, Izrael, RPA, a także niektóre państwa Unii Europejskiej, przede wszystkim Wielka Brytania, co wynika z zaangażowania tego kraju w operacje w Iraku i Afganistanie. Własne programy badawcze uruchamiają także Rosja i Chiny. Wojskowe Laptopy Są to potężne komputery przenośnie charakteryzują się dużymi właściwościami wytrzymałościowymi. Posiadają nowoczesne i wydajne procesory, dużo pamięci RAM i pojemne, najczęściej wymiennie i zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi, twarde dyski oraz napędy optyczne. Charakteryzująca się dużym kontrastem matryca LCD jest pokrywana powłoką, która gwarantuje doskonała jakość obrazu w każdych warunkach.

                                                         GPS

Wojskowe GPS pracują w paśmie umożliwiając pozycjonowanie wyposażonych w nie oddziałów czy sprzętu z dokładnością do kilku metrów. Od swoich cywilnych odpowiedników różnią się również zabezpieczeniami umożliwiającymi im pracę w ekstremalnych warunkach terenowych, również wobec faktu prowadzenia przez przeciwnika wojny radioelektronicznej. Stanowią również coraz częściej wyposażenie nowoczesnych systemów uzbrojenia, w tym bomb i pocisków, umożliwiając im bardzo precyzyjne trafienie w cel.

Land Warrior Sieciocentrycznym system mający znacznie podnieść efektywność działań amerykańskich żołnierzy. Zakłada się zastosowanie nowoczesnego wyposażenia osobistego i uzbrojenia oraz włączenie żołnierzy w jednolity system informatyczny. W jego skład wchodzi nowoczesne uzbrojenie, które stanowi karabinek 5,56 mm z wielostrzałowym granatnikiem. Integralne części broni stanowią kamera, kompas, dalmierz laserowy oraz system identyfikacji celu. Innym elementem jest system przetwarzająco-komunikacyjny, składający się z 2 komputerów, odbiornika GPS, radia, wyświetlacza nahełmowego i źródeł zasilania. FELIN Francuski system żołnierza przyszłości. Obejmuje nowoczesne umundurowanie z elementami ochrony balistycznej, osobisty komputer i zintegrowane sensory. Na wyposażeniu żołnierza są również urządzenia komunikacyjne oraz wyświetlacz, przedstawiający sytuacje taktyczną. Dodatkową opcją jest pełna integracja z bezpilotowcem ODIN, która daje żołnierzom znacznie większe możliwości w rozpoznaniu i kierowaniu walką.

BOWMAN Jest brytyjskim systemem komunikacji taktycznej, służącym do transmisji głosu i danych. Planuje się zastosowanie osobistych urządzeń dla żołnierzy, sprzętu dla pojazdów terenowych i czołgów, a także śmigłowców i okrętów wojennych. Umożliwi to walkę w ramach operacji połączonych gdzie udział w akcji bojowej biorą komponenty morskie, lotnicze i lądowe

Systemy sieciocentrycznej W dobie ery informacyjnej coraz większe znaczenie zyskują systemy sieciocentrycznej, w których centralnym elementem jest rozproszone środowisko komunikacyjne. Użytkownicy takiego systemu mogą być bardzo różnorodni, począwszy od ludzi, pojazdów, statków powietrznych i morskich a na sensorach skończywszy

Środki bezpilotowe UAV Stanowią jeden z najbardziej rozwijających się segmentów rynku oraz obszar badań naukowych. Zapotrzebowanie na tego typu środki rośnie, a ich zastosowania są bardzo różne. Nowoczesne platformy charakteryzują się w pełni cyfrowym sterowaniem, wiele z nich dysponuje możliwością autonomicznego startu i lądowania oraz zmianę celów i zadań w locie. Są też budowane platformy bojowe, które są w istocie latającymi, mobilnymi robotami zwalczającymi przeciwnika na morzu, na lądzie i w powietrzu.

Minibezpilotowce Zwane również osobistymi środkami rozpoznania stanowią nieduże platformy latające, które mogą być przenoszone i użytkowane przez sekcję lub nawet pojedynczego żołnierza. Startują najczęściej z ręki bądź gumowej procy. Elektryczny napęd umożliwia im skryta obserwację celu a akumulatory pozwalają na kilkudziesięciominutowy lot. Wyniki obserwacji przekazywane są bezprzewodowo na odległość kilku kilometrów.