ANALIZA PORÓWNAWCZA ROSYJSKIEJ PROPOZYCJI TRAKTATU O BEZPIECZEŃSTWIE EUROPEJSKIM I TRAKTATU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO Referat z samokształcenia

Rosyjska propozycja traktatu o bezpieczeństwie Europejskim jest świeżym spojrzeniem na kwestie bezpieczeństwa W Europie. Opublikowano ją 29 listopada 2009 roku. Porównywać ją będę z Traktatem Waszyngtońskim z dnia 4 kwietnia 1949 roku. Między jednym a drugim dokumentem jest przepaść 60 lat, można by pomyśleć ze Traktat Waszyngtoński nie ma racji bytu i jest bardzo nieaktualny, a rosyjska propozycja jest najświeższym spojrzeniem na kwestię bezpieczeństwa międzynarodowego. Nic bardziej mylnego, oba dokumenty mają te same źródło a mianowicie Kartę Narodów Zjednoczonych. W swoim referacie postaram się jak najlepiej przedstawić różnice i podobieństwa występujące w tych dokumentach z dziedziny strategii. 
Zasadnicza różnica, która mi rzuciła się w oczy jest po prostu zakres (terytorium) obowiązywania tych dokumentów. Traktat Północnoatlantycki dotycz bezpieczeństwa na obszarze północnoatlantyckim a mianowicie funkcjonują jego założenia wtedy gdy zbrojna napaść na jedną lub więcej stron obejmuje zbrojną napaść na terytorium którejkolwiek ze stron w Europie lub Ameryce Północnej, na algierskie departamenty Francji, na terytorium Turcji lub na wyspy znajdujące się pod jurysdykcją którejkolwiek ze stron na obszarze północnoatlantyckim na północ od Zwrotnika Raka, a także na siły zbrojne, okręty lub statki powietrzne którejkolwiek ze stron znajdujące się na tych terytoriach (powyżej wymienionych) lub nad nimi albo na jakimkolwiek innym obszarze w Europie, na którym w dniu wejścia w życie traktatu stacjonowały wojska okupacyjne którejkolwiek ze stron, lub też na Morzu Śródziemnym czy na obszarze północnoatlantyckim na północ od Zwrotnika Raka. Natomiast w Rosyjskiej propozycji jest zapisane że, Traktat jest otwarty do podpisu dla wszystkich państw euroatlantyckich i Eurazji przestrzeni od Vancouver do Władywostoku, jak również przez następujące organizacje międzynarodowe: Unia Europejska, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizacja Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, Wspólnoty Niepodległych Państw i państwa Traktatu Północnoatlantyckiego. Moim zdaniem zasięg traktatu północnoatlantyckiego jest znacznie mniejszy niż Rosyjskiej propozycji bo jak zapisane jest w Traktacie Waszyngtońskim zaproszenia mogą dostać państwa Europejskie mogące realizować założenia traktatu. Kolejną różnicą jest geneza ponieważ Rosyjska propozycja opiera się na Karcie Narodów Zjednoczonych, Akcie Końcowym z Helsinek, Karcie Bezpieczeństwa Europejskiego oraz innych dokumentach, Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie przyjętymi przez Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie a Traktat Waszyngtoński tylko na Karcie Narodów Zjednoczonych. Kolejną różnicą jest fakt iż w Rosyjskiej Propozycji w wszelkich porozumieniach powinny brać udział przedstawiciele struktur wielostronnych takich jak Unia Europejska, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Wspólnota Niepodległych Państw czy NATO. Natomiast w traktacie waszyngtońskim istnieje tylko możliwość konsultacji między państwami w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa jednego z nich. Następną diametralną różnica jest fakt działania na agresję. W propozycji Rosyjskiej dopuszcza się możliwość zrobienia uderzenia wyprzedzającego jeżeli istnieje realne zagrożenie, natomiast W ramach Traktatu Północnoatlantyckiego przeciwdziałania występują wtedy gdy jedno z państw członkowskich zostanie zaatakowane. Różnica jest także w kwestii reakcji na atak, według zapisków w Traktacie Waszyngtońskim zaatakowane państwo używa takich środków jakie uważa za stosowne natomiast w Rosyjskiej propozycji jest zwoływana specjalna konferencja na której są ustalane środki jakie będą użyte i ta decyzja dla wszystkich członków jest wiążąca. W Rosyjskiej propozycji do Depozytariusza składa się akces do traktatu, natomiast w przypadku Traktatu Waszyngtońskiego akces ten składa się do Rządu USA, który decyzję o rozszerzeniu rozsyła do pozostałych członków. W obu tych dokumentach jest możliwość odstąpienia od nich i tutaj różnice stanowi czas po jakim może to zrobić. W przypadku Traktatu Północnoatlantyckiego można to zrobić najwcześniej po roku od notyfikacji i tylko w szczególnych przypadkach zagrożenia interesów danego państwa natomiast w Rosyjskiej propozycji notyfikację należy złożyć nie później niż na dzień przed. 
Teraz chciałbym przejść do podobieństw jakie udało mi się zaobserwować porównując te dwa dokumenty. Żaden z tych traktatów nie podważa głównej roli Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych w tworzeniu światowego pokoju, także oba dokumenty nie naruszają postanowień karty narodów zjednoczonych. Oba dokumenty tak jakby mają wyznaczone swoich przodowników w Traktacie Waszyngtońskim są to Stany Zjednoczone Ameryki, a Propozycji Rosyjskiej oczywiście Rosja. Dodać należy również, że w obu traktatach zawarta jest możliwość wykorzystania konsultacji między członkami paktu. Państwa podpisujące powyższe dokumenty zobowiązują się do pokojowego i dyplomatycznego rozwiązywania wszelkich problemów jak i powstrzymywania się od użycia siły lub groźby jej użycia. Ponadto Sygnatariusze obu porozumień zobowiązują się do chronić takie wartości wolność, wspólne dziedzictwo i cywilizację swych narodów, wolności jednostki i rządów prawa, pokoju i bezpieczeństwa. W obu dokumentach zabrania się także używania terytorium innych państw do wykonywania bądź wspierania wszelkich akcji zbrojnych. Sygnatariusze zobowiązują się także do nie podpisywania żadnych zobowiązań mogących zaszkodzić innym członkom a także wykonywania jakichkolwiek działań mogących zaszkodzić sygnatariuszom. W obu tych dokumentach w ramach indywidualnej lub zbiorowej samoobrony powołują się na artykuł 51 Karty Narodów Zjednoczonych.
Podsumowując występuje znacznie więcej różnic niż podobieństwa w tych  dokumentach  jednak oba mają na celu utworzenie organizacji obronnej tylko że pod innym przewodnictwem co stanowi diametralną różnice. Na mocy Traktatu Waszyngtońskiego powstało NATO które miało chronić przed Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich pod przewodnictwem USA, natomiast Rosja chce utworzyć podobna strukturę ale moim zdaniem jest to próba odizolowania Stanów Zjednoczonych od Europy i podporządkowania sobie Europy. Federacja Rosyjska wprowadza swoją politykę w celu odzyskania strefy wpływów utraconej po rozpadzie ZSRR. Zauważyć też można, że członkowie NATO nie mogą przystąpić do rosyjskiej propozycji ponieważ to by było złamanie artykułu 8 Traktatu Waszyngtońskiego a mianowicie żaden sygnatariusz Traktatu Waszyngtońskiego nie może podpisać zobowiązań sprzecznych postanowieniami tego traktatu.