Polacy tracąc swoją państwowość w 1795r. nigdy nie zrezygnowali z prób odzyskania niepodległości. Świadczą o tym liczne powstania oraz heroiczna postawa ludzi zamieszkujących trzy zabory, przeciwstawiali się niszczeniu ich świadomości narodowej. Jedyną prawdziwą szansą na odzyskanie państwa był konflikt najeźdźców. Na przełomie XIX i XX w. państwa zaborcze - Rosja, Niemcy i Austro-Węgry znalazły się we wrogich do siebie blokach polityczno-wojskowych, co stworzyło nowe perspektywy dla sprawy polskiej. W obliczu konfliktu narastającego między mocarstwami wśród polskich elit politycznych ukształtowały się dwie orientacje. Pierwszą z nich jest orientacja antyniemiecka. Reprezentowała ją narodowa demokracja, z Romanem Dmowskim na czele. Twierdził on, że z punktu widzenia Polski najgorsza byłaby sytuacja, w której Niemcy wygrałyby nadchodzącą wojnę, gdyż dzięki ich rozwojowi cywilizacyjnemu szybko doprowadziłyby do wynarodowienia Polaków. Natomiast słabo rozwinięta Rosja poddałaby się polskim wpływom i kulturze. Dlatego też Dmowski sugerował wsparcie Rosji w walce z Niemcami, co dawało szansę otrzymania przez Polskę autonomii, a co za tym idzie nawet i niepodległości. Stworzono więc siły endeckie pod auspicjami armii rosyjskiej, zwane Legionem Puławskim. Rosjanie starali się także pozyskać dla siebie poparcie Polaków poprzez odezwę ks. Mikołaja Mikołajewicza – dowódcy rosyjskiej armii, obiecującą Polskę odrodzoną, „swobodną w języku, wierze i samorządzie”, ale pod berłem cara. Piłsudski (jeden z przedstawicieli PPS) w przeciwieństwie do Dmowskiego skłaniał się do sojuszu z państwami centralnymi (Austrią i Niemcami), gdyż uważał, że zwyciężą Rosję. W Galicji, gdzie Polacy mieli dużą autonomię, Piłsudski zaczął tworzyć organizacje paramilitarne, takie jak Związek Strzelecki „Strzelec”, czy tajny Związek Walki Czynnej. W 1912 roku powołano Komisję Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, jako organ koordynujący sprawy polityczne (PPSD, PPS, ale bez PSL „Piast” Witosa). Już w 1914 roku Piłsudski podjął akcję mającą wzniecić antyrosyjskie powstanie w Królestwie Polskim. W tym celu wkroczył na ziemie zaboru rosyjskiego ze swą kompanią kadrową (stworzoną na podstawie „Strzelca” i ZWC). Jego akcja nie zakończyła się jednak sukcesem, gdyż nie uzyskał poparcia wśród antyniemiecko nastawionych Polaków. Piłsudski po nieudanej próbie wzniecenia powstania, rozpoczął tworzenie w Galicji polskich formacji wojskowych, Legionów, składających się z trzech brygad (pierwsza pod dowództwem Piłsudskiego). Piłsudski przystąpił także do tworzenia Polskiej Organizacji Narodowej (przekształconej później w Polską Organizację Wojskową – POW), która miała za zadanie dywersję w zaborze rosyjskim. Gdy Państwa Centralne zajęły tereny Królestwa Polskiego w sierpniu 1915r. od razu przystąpiły do namawiania, pozyskiwania Polaków do armii. W tym czasie reaktywowano Uniwersytet Warszawski, Politechnikę, przywrócono język polski w sądach i gminach. Podczas dotarcia frontu rosyjskiego do granic Galicji, państwa centralne podjęły kolejną próbę pozyskania Polaków do walki z Rosjanami. 5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austro-Węgier wydali akt mówiący o tym, że na ziemiach zaboru rosyjskiego zostanie po wojnie utworzone niepodległe państwo polskie, będące jednak złączone stałym sojuszem z państwami centralnymi W 1917 roku Piłsudski zaczął zdawać sobie sprawę, że mimo zwycięstwa państw centralnych nad targaną rewolucją Rosją, wojna zakończy się triumfem Wielkiej Brytanii i Francji, którym z pomocą przyszło także USA. W lipcu tego roku miał miejsce tzw. „kryzys przysięgowy”, gdy Piłsudski wraz z I i III Brygadą nie złożył przysięgi wierności Państwom Centralnym. Józefa Piłsudskiego i K. Sosnkowskiego osadzono w więzieniu w Magdeburgu. W ogarniętej rewolucją Rosji Rząd Tymczasowy wydał oświadczenie o powstaniu Polski, ale w Unii z Rosją, natomiast Rada Delegatów Żołnierskich i Robotniczych wydała oświadczenie o niepodległości Polski. Jednak miało to tylko znaczenie symboliczne, ponieważ ziemie polskie znajdowały się pod kontrolą Niemców. W tym samym roku także po sukcesie rewolucji październikowej i przejęciu władzy przez bolszewików, Rosja podpisała w Brześciu separatystyczny pokój z Niemcami, oddający im ziemie polskie. Wywołało to bunt II Brygady Józefa Hallera i jego emigrację do Francji. W tym czasie w kontrolowanej przez Niemców Warszawie powstała pełniąca funkcje rządu Rada Regencyjna. Jednak, na froncie zachodnim państwa Ententy odnosiły coraz większe sukcesy i wobec coraz większych problemów wewnętrznych państw centralnych jasną stała się ich nieuchronna porażka. 8 I 1918 r. miało miejsce orędzie prezydenta USA W. Wilsona (14 punktów, dotyczących ustaleń powojennych, w tym 13-ty odnośnie Polski). Uznał on konieczność powołania niepodległej Polski w granicach etnicznych z bezpiecznym dostępem do morza. We Francji powstała polska „błękitna armia”(od kolorów mundurów) z Józefem Hallerem na czele. Roman Dmowski po rewolucji przeniósł się z Rosji na zachód Europy i w sierpniu 1917 r. powołał do życia Komitet Narodowy Polski z siedzibą w Paryżu. KNP stał się przedstawicielem ugrupowań politycznych dążących do odbudowy Polski we współpracy z ententą i deklarował w imieniu Polaków gotowość prowadzenia walki przeciw państwom centralnym. Komitet posiadał swych przedstawicieli przy rządach Wielkiej Brytanii, USA i Włoch. W jego skład wszedł też Jan Padarewski, który propagował sprawę polską w USA. KNP objął zwierzchnictwo polityczne nad utworzoną we Francji Armią Polską (Błękitna Armia). Rekrutowała się ona z Polaków służących w wojsku francuskim, jeńców wojennych z armii niemieckiej i austriackiej oraz polskich emigrantów. Jej dowódcą był gen. Józef Haler. Działalność KNP przyczyniła się do zmiany stanowiska państw wschodnich do sprawy polskiej. W styczniu 1918 r. sprzymierzeni zadeklarowali, że ich celem jest niepodległa Polska.