1.1.1 Przeznaczenie przyrządu

Przyrząd rozpoznania chemicznego (PChR-54M) służy do wykrywania sarinu, somanu i iperytu – w powietrzu, w terenie, na sprzęcie bojowym i wyposażeniu on na innych przedmiotach, a także par fosgenu, dwufosgenu, kwasu pruskiego, chlorocyjanu oraz par V-gazów – tylko w powietrzu.

1.1.2 Budowa przyrządu

W skład przyrządu rozpoznania chemicznego wchodzą: kadłub z pokrywą, ręczna pompka kolektorowa, nasadka pompki, kasetki papierowe z rurkami wskaźnikowymi, papierki wskaźnikowe chemiczne PWCh-1, filtry przeciwdymne w kopertach, kapturki ochronne, filtry ochronne, ocieplacze rurek wskaźnikowych, buteleczki z suchym odczynnikiem do sporządzania roztworu, przebijak do ampułek rurek wskaźnikowych RW-44a, łopatka, latarka, pas nośny z taśmą biodrową.

Ponadto komplet przyrządu stanowią: instrukcja o pracy przyrządu, krótka instrukcja o wykrywaniu sarinu, somanu i V-x, instrukcja o użyciu ocieplaczy rurek wskaźnikowych, barwne wzorce rurek wskaźnikowych, wykaz zawartości przyrządu.

Rys.1 Przyrząd chemicznego rozpoznania PCHR-54M

1 - kadłub z pokrywą,
2 - ręczna pompka kolektorowa,
3 - nasadka pompki kolektorowej,
4a - rurki wskaźnikowe RW-44a,
4b - rurki wskaźnikowe RW-45,
4c - rurki wskaźnikowe RW-36,
5 - ocieplacze rurek,
6 - filtry przeciwdymne,
7 - kapturki ochronne,
8 - przebijak do rurek wskaźnikowych RW-44a,
9 - pas nośny,
10 - buteleczki z suchym

Kadłub - w dolnej części ma gniazdo na ręczną pompkę kolektorową. W gnieździe jest sprężyna, która, po odciągnięciu zasuwki, powoduje wysunięcie się pompki. Wewnątrz kadłuba są obejmy sprężynowe do umieszczenia buteleczki z suchym odczynnikiem do sporządzania roztworu oraz do umocowania nasadki pompki. W górnej części kadłuba są gniazda z ramkami dociskowymi na kapturki ochronne, filtry przeciwdymne oraz filtry ochronne. Specjalny przebijak do rurek wskaźnikowych z czerwonym pierścieniem i czerwoną kropką jest umie-szczony między ścianką kadłuba przyrządu a obejmą sprężynową. W dolnej części kadłuba znajduje się kątownik z występami do umocowania kasetki z rurkami wskaźnikowymi. Kasetki są przytrzymywane, przyciskami sprężynującymi. Na zewnętrznej stronie kadłuba są uchwyty na pas nośny oraz zaczep na zamek pokrywy przyrządu.

Pokrywa - kadłuba przyrządu w prawej, bocznej ściance ma występ osłaniający otwór gniazda pompki kolektorowej. Wewnątrz pokrywy znajdują się profilowane listwy metalowe do przytrzymywania instrukcji oraz barwnych wzorców. Na czołowej ściance jest uchwyt do umocowania latarki elektrycznej podczas pracy w nocy. W czasie przenoszenia (przewożenia) przyrządu la¬tarka znajduje się w lewej części pokrywy (luzem). Na zewnętrznej, górnej ściance jest zamek przyrządu, a na lewej ściance — zaczep i zamek do umocowania łopatki.

Ręczna pompka kolektorowa - służy do przepompowywania powietrza przez rurki wskaźnikowe. Przy 50 - 60 pełnych podwójnych ruchach tłoczka pompki w ciągu minuty przetłacza się przez rurkę wskaźnikową około 2dm3 powietrza. Podstawowymi częściami pompki są: kolektor, kadłub, rączka z przebijakami, tłoczysko, tłoczek gumowy, tulejka, nakrętka prowadząca, nabój ochronny, zawór, gniazdo zaworu, sprężyna, gniazdo sprężyny. W rączce pompki jest umieszczony przebijak do ampułek, obcinak do nadpiłowywania oraz gniazdo do obłamywania końców rurek wskaźnikowych. Pompkę przechowuje się w metalowym gnieździe kadłuba przyrządu, ułożoną przebijakami na zewnątrz.

Rys.2 Ręczna pompka kolektorowa.

Kolektor - służy do połączenia pompki z rurką wskaźnikową. Składa się z bębenka, w którym jest umieszczona gumowa płytka z otworami na rurki wskaźnikowe. Na zewnętrznej stronie bębenka są cyfry odpowiadające ilości otworów w gumowej płytce, a wewnątrz niego - nabój ochronny zapobiegający zanieczyszczeniu pompki parami substancji żrących oraz odczynnikami z rurek wskaźnikowych. Nabój ochronny jest to żelazna łuska wypełniona suchym adsorbentem. Bębenek mieści się w obudowie kolektora, połączonej z kadłubem pompki za pomocą gwintu. Kolektor ma sprężynę, która opiera się o dno kadłuba pompki i utrzymuje bębenek w żądanym położeniu. Do ustalenia jego położenia służy ustalacz. Na obudowie kolektora jest nacięcie, według którego ustawia się położenie bębenka.

Przebijak - służy do rozbijania ampułek znajdujących się w rurkach wskaźnikowych. Jest umieszczony w rączce pompki. Składa się z ośmiu stalowych kolców zamocowanych na stalowym pierścieniu, oznakowanych tak samo jak rurki, z wyjątkiem rurki z jednym czerwonym pierścieniem i czerwoną kropką, dla której jest oddzielny przebijak w metalowej (ebonitowej) obudowie.

Obcinak - do nadpiłowywania i obłamywania końców rurek wskaźnikowych jest umieszczony w głowicy rączki pompki. Składa się z noża do nadpiłowywania rurek wskaźnikowych oraz gniazda do obłamywania końców rurek.

Nasadka pompki - jest przeznaczona do pracy przyrządem w dymie oraz podczas wykrywania środków trujących na ziemi, uzbrojeniu, sprzęcie bojowym, umundurowaniu i innych przedmiotach, a także w glebie i w materiałach sypkich. Kadłub nasadki ma cztery podłużne wycięcia umożliwiające obserwowanie rurek wskaźnikowych i jest połączony z lejkiem. Do kadłuba jest wstawiony szklany cylinder. Na gwincie podstawy lejka swobodnie obraca się nakrętka z zamocowaną na niej ramką dociskową.

Kasetka - służy do przechowywania dziesięciu rurek wskaźnikowych o jednakowym oznakowaniu. Na zewnętrzną stronę kasetki jest naklejona etykietka z barwnymi wzorcami ilustrującymi zabarwienie substancji wypełniającej rurkę wskaźnikową pod wpływem działania środka trującego. Jest również krótki opis posługiwania się rurkami umieszczonymi w kasetce. W dolnej części kasetki jest podana data produkcji rurek wskaźnikowych, a na odwrocie data ich ważności.

W przyrządzie znajdują się trzy kasetki z rurkami wskaźnikowymi:

• do wykrywania środków trujących o działaniu paralityczno-drgawkowym (typu V-x);
• do wykrywania środków trujących o działaniu duszącym i ogólnotrującym (typu fosgen, chlorocyjan);
• do wykrywania środków trujących o działaniu parzącym (typu iperyt).

Rurki wskaźnikowe (RW) - są wykonane ze szkła i mają zatopione końce. Wewnątrz znajduje się substancja wypełniająca albo jedna lub dwie szklane ampułki z odczynnikami i substancją wypełniającą. Pod wpływem działania środka trującego następuje zmiana zabarwienia substancji. Każda rurka ma w górnej części oznakowanie. Określa ono do wykrycia, jakiego środka trującego rurka jest przeznaczona.

W zależności od rodzaju wykrywanego środka trującego używa się następujących rurek:

• do wykrywania sarinu, somanu i V-x - rurki oznaczonej czerwonym pierścieniem i czerwoną kropką (RW-44a);
• do wykrywania fosgenu, dwufosgenu, kwasu pruskiego i chlorocyjanu - rurki wskaźnikowej oznaczonej trzema zielonymi pierścieniami (RW-45);
• do wykrywania iperytu - rurki oznaczonej żółtym pierścieniem (RW-36).

Rys.4 Rurki wskaźnikowe (od lewej RW-36, RW-45, RW-44a)

Papierki wskaźnikowe chemiczne PWCH-1 – służą do wstępnego wykrywania ciekłych środków trujących na ziemi, uzbrojeniu, sprzęcie bojowym, wyposażeniu i innych przedmiotach. Za pomocą papierków można wykrywać: sarin, soman, Vx, iperyt i luizyt.

Tabela 1. Zabarwienie się papierków wskaźnikowych pod wpływem środka trującego.

Zabarwienie się papierka wskaźnikowego: Rodzaj środka trującego jasnoszarego jasnobeżowego

Niebieskie Oliwkowe Nie zmienia koloru Niebieskozielone Żółte Ciemnozielone Różowe Czerwone Sarin lub soman Vx Iperyt Luizyt

Na każdej kartce książeczki są dwie przegródki, w których umieszczono po dwa papierki wskaźnikowe - dłuższy koloru jasnoszarego i krótszy jasnobeżowego, oddzielone białą przekładką usztywniająca. Między przegródkami oraz na dolnym i górnym brzegu kartki są nacięcia ułatwiające uchwycenie papierków palcami w rękawicy ochronnej i wyrwanie z folii. Do wykrywania środków trujących wyrywa się każdorazowo papierki z jednej przegródki. Kartki z papierkami wskaźnikowymi są zszyte i oprawione w tekturowe okładki. Na wewnętrznej stronie okładki są podane barwne wzorce odpowiadające zabarwieniu się papierków pod wpływem działania środków trujących, a na końcu książeczki znajduje się instrukcja o posługiwaniu się papierkami, numer serii i data produkcji. Dwa otwory na grzbiecie służą do umocowania książeczki w przyrządzie.

Filtry przeciwdymne - umożliwiają wykrycie środków trujących w dymie. Używa się ich również do pobierania próbek dymu oraz do zapobieżenia wysypywaniu się próbek skażonej gleby i materiałów sypkich, umieszczonych w kapturku ochronnym. Filtry przeciwdymne są to krążki wykonane ze specjalnej bibuły filtracyjnej. Przechowuje się je w oddzielnych torebkach papierowych. Po pobraniu próbki dymu filtr wkłada się do torebki i odnotowuje na niej miejsce, dzień i godzinę pobrania próbki oraz stopień i nazwisko zwiadowcy.

Kapturki ochronne - chronią wewnętrzną powierzchnię lejka nasadki przed skażeniem kroplami trwałych środków trujących oraz służą do umieszczenia w nich próbek skażonej ziemi i materiałów sypkich.

Filtry ochronne - pozwalają wykrywać środki trujące typu soman przy obecności substancji kwaśnych. Są to szklane rurki z nałożonymi na końce kawałkami wężyka gumowego. Wewnątrz rurki jest specjalna substancja.

Ocieplacz - jest to pasek folii aluminiowej, wypełniony ligniną. W niskich temperaturach nakłada się go na rurkę wskaźnikową. Zwilżenie jego brzegów 3-4 kroplami specjalnego roztworu powoduje ogrzanie rurki do temperatury 50-60°C.

Buteleczka - z suchym odczynnikiem jest przeznaczona do sporządzenia roztworu, który razem z ocieplaczem służy do ogrzewania rurek wskaźnikowych. W celu przygotowania roztworu należy wlać do buteleczki wodę (do poziomu dolnej części szyjki), zamknąć ją nakrętką z wkraplaczem i dobrze wymieszać.

Łopatka - służy do pobierania próbek skażonej ziemi i materiałów sypkich oraz do napełniania nimi kapturków ochronnych. Rączkę łopatki wykorzystuje się jako wkrętak podczas rozkładania i składania pompki.

Latarka - służy do oświetlania przyrządu, a szczególnie rurek wskaźnikowych, podczas obserwacji w nocy zmian zabarwienia substancji wypełniającej. W czasie pracy latarkę przechowuje się w uchwycie znajdującym się na ściance kadłuba przyrządu.

Pas nośny z taśmą biodrową - służy do wygodnego przenoszenia przyrządu i umocowania wokół bioder. Klamry umożliwiają regulowanie długości pasa i taśmy.