1.1. Działanie i jego elementy opisowe

Podstawowym pojęciem prakseologicznym jest działanie, oznaczające świadome zachowanie się zmierzające do określonego celu. W związku z tak zdefiniowanym pojęciem działania, działającym może być tylko człowiek a nie maszyny z uwagi na fakt, że maszyny nie działają, lecz funkcjonują. Ludzie działają pojedynczo lub w zespołach. Działalność zespołów jest splotem działań jego uczestników. Działanie zespołowe można określić jako wielopodmiotowe. Nie stanowi ono jednak zwykłej sumy działań jednopodmiotowych, lecz tworzy określoną strukturę, w której działania jednopodmiotowe są powiązane w odpowiednie sploty działań. Działanie można podzielić na pracę, zabawę, walkę, rozwijanie swojej wiedzy i na działanie nie będące żadną z tych odmian. Są to zresztą pojęcia trudne do ostrego rozgraniczenia. Z wymienionych rodzajów działania istotne jest zdefiniowanie pojęcia pracy, ponieważ organizacje są miejscami pracy. Według O. Langego „praca jest zespołem czynności wykonywanych w procesie produkcji, a mającym na celu wytworzenie dóbr, tj. przedmiotów służących do zaspokojenia potrzeb ludzkich” . Definicja ta nieco ograniczona samo pojęcie pracy, w związku z czym należy przytoczyć bardziej ogólną definicję T. Kotarbińskiego, według którego praca jest to „splot czynów (własnych) mających charakter pokonywania trudności dla uczynienia zadość czyimś potrzebom istotnym” . Celem działania jest stan jakichś rzeczy, który będąc pod jakimś względem cennym (pożądany) dla działającego, wyznacza kierunek i strukturę jego działania. Działanie zmierza do uzyskania lub utrzymania tego stanu rzeczy. Ścisłe określenie celu działania jest bardzo pożyteczne, ale nie zawsze w pełni możliwe. Wynika to z istnienia trojakiego rodzaju hierarchii celów:

1. czasowej,
2. zależnej od przedziału, w jakim rozpatrujemy działanie,
3. zależnej od doniosłości (cenności) dla jednostki działającej różnych celów, które wyznaczają jej działanie. Układ czasowy hierarchii celów powstaje zawsze wtedy, gdy dla zrealizowania jakiegoś celu dalszego musimy najpierw zrealizować szereg celów bliższych. Powstaje w ten sposób tzw. łańcuch celów składający się z hierarchii czasowej celów pośrednich, czyli środków działania i celu końcowego – patrz rys.1. Chcąc osiągnąć cel końcowy Ck należy konsekwentnie realizować kolejno cele pośrednie C1, C2, C3.