Metoda 6 kapeluszy

1. Myślenie lateralne (ang. Lateral thinking), (myślenie równoległe lub myślenie w bok– termin wprowadzony w roku 1967 przez Edwarda de Bono i oznaczający nowe spojrzenie na sytuację (kreatywność), dostrzeżenie nowych możliwości (nowe idee), przeformułowanie problemu dające szansę rozwiązania go nowymi metodami.

Myślenie lateralne to gotowość do pozbycia się sztywności w postrzeganiu i rozumieniu świata, zdolność patrzenia na problem z różnych stron. Takie podejście pozwala na świadome poszukiwanie nowych, alternatywnych rozwiązań (np. za pomocą myślenia twórczego)

Przykład: Do baru wchodzi mężczyzna. Prosi barmana o szklankę wody. Obaj nigdy wcześniej się nie spotkali. Barman wyciąga spod lady pistolet, odbezpiecza go i wycelowuje w mężczyznę. Ten mówi „Dziękuję” i wychodzi z baru. Jak to wytłumaczyć? Z pozoru może się wydawać, że nie ma logicznego wyjaśnienia tej sytuacji. Rozwiązanie jest bardzo proste, ale aby je odnaleźć trzeba wyjść poza ramy klasycznego podejścia opartego wyłącznie na logice.

            Każdy z nas rozwija swoje umiejętności zarządzania projektami. A co z kreatywnością tak potrzebną nam każdego dnia? W końcu codziennie mierzymy się z problemami, identyfikujemy ryzyka, próbujemy wyeliminować ich negatywny wpływ lub maksymalnie wykorzystać nadarzające się okazje. Naszą kreatywność również możemy rozwijać, tak samo jak pozostałe umiejętności, dzięki stosowaniu technik myślenia lateralnego. Poniżej zostanie przedstawione jak wykorzystać dwie z nich do rozwiązania zagadki  przedstawionej na wstępie. Osobom zainteresowanym szczegółowym opisem samej idei oraz pozostałych technik polecam przeczytanie książki Edwarda de Bono „Lateral Thinking: creativity step by step”.  

            Jednym z istotniejszych aspektów poszukiwania rozwiązania jest uświadomienie sobie przyjętych ograniczeń i założeń. Część z nich może być nieprawdziwa i niepotrzebnie zawężać nasze pole widzenia. Co jest takim ograniczeniem w przedstawionym przykładzie? Może nim być ocena sytuacji. Po co ten mężczyzna przyszedł do baru? Pewnie się napić. Kiedy barman wyciąga broń? Gdy klient zachowuje się agresywnie i barman chce się pozbyć natręta. Przyjęcie tych lub podobnych założeń jako pewnik prowadzić może do ślepej uliczki bez wyjścia. Aby znaleźć rozwiązanie musimy myśleć lateralnie, co w tym przypadku oznacza weryfikację ograniczeń i odrzucenie tych, które w rzeczywistości są bezpodstawne lub towarzyszą nam jedynie ze względów historycznych i aktualnie nie mają już żadnego uzasadnienia.

            Kolejnym równie istotnym krokiem jest generowanie alternatyw. Z pozoru mogłoby się wydawać, że jest to oczywiste i naturalne. Szukamy najlepszego rozwiązania, więc analizujemy i oceniamy kilka opcji. Jednakże ile możliwości w praktyce bierzemy pod rozwagę? Dwie? Trzy? Jesteśmy skupieni na rozwiązaniu postawionego problemu, więc mamy tendencję do zaprzestania poszukiwań, gdy znajdziemy zadowalające nas podejście. W przypadku myślenia lateralnego generowania alternatyw to świadome oderwanie się od głównego problemu i skupienie się na nowym celu, którym jest wygenerowanie jak największej liczby potencjalnych możliwości.

            Spróbujmy, zatem odrzucić naszą pierwotną ocenę sytuacji zaprezentowanej w zagadce i wygenerować kilka alternatyw. Mężczyzna na końcu podziękował barmanowi, więc ten musiał zaspokoić jakąś jego potrzebę. Jaką potrzebę można mieć przychodząc do baru? Napić się. Najeść. Spotkać znajomych. Oglądnąć mecz. Zagrać w darta. Potańczyć... Z opowieści wynika, że barman w jakiś sposób pomógł mężczyźnie wyciągając broń i celując nią w jego kierunku. Do czego może posłużyć broń? Zabijanie. Rabunek. Porwanie. Polowanie... Co byśmy czuli, gdyby ktoś w nas wymierzył broń? Strach, przerażenie…, Co to może mieć wspólnego ze szklanką wody, o którą poprosił mężczyzna? Jaki problem możemy jednocześnie rozwiązać łykiem wody jak i strachem? Panuje powszechne przekonanie, że jedno i drugie umożliwia pozbycie się czkawki.

            Nawet, jeżeli rozwiązanie jest proste, to niestety ścieżka do niego prowadząca może być nietrywialna. Z drugiej strony znając ostateczną odpowiedź łatwo już wykazać jej poprawność i przedstawić proces logicznego wnioskowania prowadzący do celu. Taki jest często charakter problemów, z którymi się borykamy. Znajomość samych technik myślenia lateralnego nie uczyni nas z dnia na dzień wielkimi odkrywcami. Niemniej jednak stosowanie ich na pewno wpłynie na nasze podejście do rozwiązywania problemów i otrzymywane wyniki. 

Cele metody 6 kapeluszy

• kształcenie umiejętności porozumiewania się

• kształcenie umiejętności wyrażania własnej opinii ( przygotowanie do dyskusji)

• rozwijanie problemów w sposób twórczy

• kształtowanie postawy szacunku wobec poglądów innych ludzi

• kształcenie efektywności współpracy w zespole

• rozwijanie sprawności umysłowych

• rozwijanie osobistych zainteresowań