1.Geneza faszyzmu we Włoszech Społeczeństwo włoskie wyszło z I wojny światowej głęboko zawiedzione. Mimo że Włochy należały do państw zwycięskich musiały zadowolić się bardzo ograniczonymi zdobyczami terytorialnymi (zwłaszcza pod panowanie Włoch nie znalazły się ziemie nad Adriatykiem, na które tak liczono), więc zaczęto mówić o „kalekim zwycięstwie” lub „ukradzionym zwycięstwie”. Już w pierwszych latach powojennych zaczęły pogłębiać się niepokoje wewnętrzne. Rozdrobnienie polityczne w parlamencie nie pozwalało na powołanie silnego i stabilnego rządu. W kraju trwał powojenny kryzys gospodarczy, mnożyła się liczba strajków zarówno w przemyśle jak i w rolnictwie. Robotnicy na północy Włoch próbowali nawet poszczególne fabryki. Niezadowolenie znacznej liczby kombatantów, którzy nie mogli sobie znaleźć miejsca w nowej rzeczywistości doprowadziło do powstawania wielu związków, które propagowały rządy prowadzone na zasadzie „silnej ręki”, kombatanci wojenni wyrazili swoje niezadowolenie marszem około 2 tys. żołnierzy i zajęciem miasta Fiume. W 1919 roku były dziennikarz Mussolini założył organizację skupiającą właśnie cześć weteranów z okresu wojny. Organizacja ta głosiła w momencie powstania budowę „Wielkich Włoch”, progresję podatków, a więc obciążenia większymi podatkami najbogatszych, oraz konfiskatę dóbr kościelnych. Program ten łączył hasła nacjonalistyczne z lewicowymi. Zaczęły powstawać bojówki młodzieżowe zwalczające socjaldemokratów. Przez całe Włochy przewinęła się fala starć między czarnymi koszulami (ubiór faszystów) a czerwonymi (komuniści). Potęgowało się wrażenie ogólnego bałaganu i słabości państwa. Rodzący się ruch faszystowski wykazywał cechy, które będą charakterystyczne dla wszelkich jego późniejszych odmian.

3.Geneza faszyzmu w Niemczech

Niemcy od 1919 roku nazywane były Republiką Weimarską. Narodzoną tejże republiki towarzyszyły trzy zjawiska. Klęska wojenna Niemiec, krwawa rozprawa z ruchem rewolucyjnej lewicy i kryzys gospodarczy. Podobnie jak we Włoszech powstaniu faszyzmu sprzyjała bardzo niekorzystna sytuacji ekonomiczna i polityczna, tak i również powstanie hitleryzmu (nazizmu) w Niemczech było spowodowane niestabilną sytuacją polityczną kraju. Niemiecki państwo stanęło przed dwoma wielkimi wyzwaniami, a mianowicie sprawą spłaty reparacji oraz hiperinflacją, której apogeum przyniósł rok 1923. uderzyła ona we wszystkie grupy społeczne, od drobnych inwestorów po kombatantów pobierających renty. W 1923 roku kurs dolara z kilkunastu tysięcy marek wzrósł do 4 bilionów! W tym samym roku Francja, wobec braku spłaty reparacji zdecydowała się na okupację Zagłębia Ruhry. W Bawarii skrajna grupa nacjonalistów pod wodzą Hitlera zorganizowała pucz przeciw rządowi centralnemu – pucz monachijski, za który Hitler trafił do więzienia, które opuszcza w 1924. Wielki kryzys, który w 1929 dotknął Niemcy jak i wszystkie państwa kapitalistyczne przybrał jednak w Niemczech bardzo ostre formy i stał się podstawowym czynnikiem dojścia Hitlera do władzy i to drogą legalną. Powstała w roku Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników stała się przytułkiem wielkiej grupy bezrobotnych ludzi, których kryzys wyrzucił na bruk. W ruchu hitlerowskim znajdowali ujście dla swoich frustracji możliwości odwetu za swoje klęski życiowe, a także stał się źródłem utrzymania. W 1932r. NSDAP zdobył w wyborach największą liczbę głosów, a Hitler jako przywódca partii objął stanowisko kanclerza w 1933, a w 1934 po śmierci Hindenburga Hitler stał się prezydentem zachowując stanowiska kanclerza, a jego oficjalny tytuł brzmiał „wódz i kanclerz rzeszy)