Do głównych uwarunkowań bezpieczeństwa państwa należą: zaskoczenie, zmienność i nieprzewidywalność. Podejmuję tę kwestię jako pierwsze z nich, czyli zaskoczenie. Słowo to wg. Słownika Języka Polskiego PWN oznacza m.in. „o sytuacjach, zjawiskach: zdarzyć się lub wystąpić nieoczekiwanie dla kogoś” oraz „napaść niespodziewanie na kogoś”. Możemy wyróżnić wiele doświadczeń historycznych dotyczących tego zjawiska. Należą do nich np. atak na Pearl Harbour (1941), na ZSRR (1941), na Francję (1940), na World Trade Center (2001). Jednak ja chciałabym rozwinąć ten temat na przykładzie agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939r. 1 września 1939r. III Rzesza Niemiecka rozpoczęła II Wojnę Światową poprzez nalot na Wieluń oraz ostrzelanie Westerplatte z pancernika Schlezwig-Holstein. W chwili wybuchu wojny Polska miała zawarty układ sojuszniczy z Francją (1921), z Wielką Brytanią (1939) oraz z Rumunią (obowiązujący jednak tylko w przypadku ataku ze strony ZSRR). Niemcy były powiązane paktem antykominternowskim z Japonią i Włochami, tzw. paktem stalowym z Włochami oraz układem z ZSRR (pakt Ribbentrop-Mołotow) z 23 sierpnia 1939 roku, który de facto dzielił Europę Środkową na strefy wpływów obu państw i dawał Niemcom wolną rękę w wojnie z Polską.

17 września bez określonego w prawie międzynarodowym wypowiedzenia wojny zaatakowała Polskę również Armia Czerwona. Atak ten złamał polsko-sowiecki pakt o nieagresji z 1932 roku, który miał obowiązywać do 1945 roku, jednak nie wywołał ze strony rządu polskiego wypowiedzenia wojny. Polska została podzielona między te dwa państwa wg. tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow.

Atak Sowietów na Polskę był elementem zaskoczenia. Dzięki paktowi o nieagresji czuliśmy się niejako bezpieczni, jeśli chodzi o wschodnią granicę. Całą siłę skierowaliśmy przeciw Niemcom, nie spodziewaliśmy się dodatkowego ataku ze strony ZSRR. Przez zaangażowanie niemal całych sił do walki z pierwszym agresorem nie mieliśmy zasobów by stawić czoła Armii Czerwonej. Przez zaskoczenie nie mieliśmy szans na dostateczną obronę przed najeźdźcą.