Wstęp

Sam wyraz „audyt” pochodzi od łacińskiego słowa auditus – przesłuchanie, co odnoszono do zwrotu „przesłuchiwanie rachunków”, które polegało na porównaniu dokumentów jednego urzędnika z dokumentami drugiego urzędnika. W literaturze przedmiotu funkcjonuje wiele definicji audytu. Najczęściej jest on utożsamiany z kontrolą wewnętrzną, choć należy przyjąć, iż audyt sprawdza funkcjonowanie i efektywność kontroli wewnętrznej. Jest on narzędziem zarządzania, które służy do badania i sprawdzania, w jakim stopniu przedsiębiorstwo przestrzega określonych zasad i procedur, oraz do weryfikacji efektywności i adekwatności wskazówek i mechanizmów kontroli. Wyróżniamy wiele rodzajów audytu. Są to m.in.:

• audyt wewnętrzny, zewnętrzny, finansowy, marketingowy, personalny, jakości i wile innych które sprawdzają konkretną badaną dziedzinę. W swojej pracy przedstawię różnice pomiędzy audytem (dokładniej audytem wewnętrznym) a kontrolą. Postaram się także odpowiedzieć na pytanie czy audyt może być formą kontroli.

Cele, zadania i funkcje audytu wewnętrznego

Misją audytu wewnętrznego jest zapewnienie jednostce szerokiej gamy usług w zakresie audytu, utrzymanych na wysokim poziomie jakości. Audytorzy wewnętrzni przeprowadzając badanie audytowe danej jednostki obserwują fakty, wyciągają z nich odpowiednie wnioski oraz rekomendują zmiany pozwalające na usprawnienie funkcjonowania organizacji. Zakres audytu wewnętrznego jest wielowymiarowy i dotyczy wszystkich poziomów struktury organizacyjnej danej jednostki, wszystkich czynności organizacji tj. działań finansowych, operacyjnych, administracyjnych, kierowniczych, handlowych i innych oraz wszystkich obszarów działalności gospodarczej organizacji. Można wyróżnić najważniejsze cele audytu wewnętrznego:

• Pomoc organizacji w osiąganiu jej celów
• cena i doskonalenie skuteczności procesów zarządzania ryzykiem, kontroli oraz zarządzania organizacją.
• Niezależna działalność doradcza i weryfikująca, której celem jest usprawnienie operacyjne organizacji oraz wniesienie do niej wartości dodanej.
• Niezależność i obiektywizm.
• Systematyczne i metodyczne podejście. Można wyróżnić także 5 „żelaznych etapów” audytu wewnętrznego
• Stworzenie programu audytów
• Planowanie audytu
• Przeprowadzanie audytu
• Sporządzanie raportu
• Działania poaudytowe

Audytorzy wewnętrzni mogą realizować swoją misję poprzez: • Przeprowadzanie niezależnych ocen systemów kontroli wewnętrznej i gospodarki finansowej, kierując się normami zawodowymi oraz stosując innowacyjne podejście, • Wspieranie wysiłków organizacji, które są poddawane audytowi, dążących do osiągnięcia ich celów, • Utrzymywanie dynamicznego, zespołowo zorganizowanego środowiska pracowniczego, które zachęca do rozwoju zawodowego poprzez stawianie nowych wyzwań i nagradzanie doskonalenia własnych możliwości, • Doprowadzenie organizacji audytu wewnętrznego jednostki do możliwie najlepszego stanu w danym okresie, • Dążenie do pełnego zrozumienia, akceptacji i wykorzystania funkcji audytu wewnętrznego na wszystkich szczeblach zarządzania, • Dostarczanie ocen i udzielanie wskazówek służących doskonaleniu działań umożliwiających optymalną realizację celów i zadań organizacji.

Kontrola wewnętrzna

Według M. Klimasa kontrola (zewnętrzna i wewnętrzna), jako funkcja kierowania, obejmuje następujące czynności (fazy kontroli) składające się na pojęcie kontroli łącznie (żadna z nich traktowana z osobna nie może być uznana za kontrolę). Są nimi:

1. ustalenie stanu rzeczywistego (faktycznego),
2. ustalenie stanu obowiązującego (wyznaczonego),
3. porównanie stanu faktycznego ze stanem wyznaczonym w celu ustalenia ich zgodności lub niezgodności,
4. wyjaśnienie przyczyn i skutków stwierdzenia zgodności lub niezgodności stanu faktycznego ze stanem wyznaczonym

Zarządca firmy może sam we własnym zakresie kontrolować podległą mu firmę używając tzw. kontroli zarządczej. Celem kontroli zarządczej jest zapewnienie w szczególności:

1. zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi,
2. skuteczności i efektywności działania,
3. wiarygodności sprawozdań,
4. ochrony zasobów,
5. przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania,
6. efektywności i skuteczności przepływu informacji,
7. zarządzania ryzykiem.

Audyt a kontrola

Porównanie definicji kontroli wewnętrznej i audytu wewnętrznego pozwala na stwierdzenie, że audyt będzie się koncentrować na „certyfikowaniu systemu zarządzania instytucją, który powinien dawać racjonalną pewność jej prawidłowego działania, zaś stwierdzenie nieprawidłowości jest tu niejako produktem ubocznym procesu badania, a nie jego celem”.

Audyt wewnętrzny różni się od kontroli wewnętrznej następującymi elementami:

1. pełnionymi zadaniami,

2. usytuowaniem organizacyjnym,

3. formą działania,

4. stosowanymi kryteriami oceny i efektem prac.

Zakończenie

Według mojej opinii audytorzy wewnętrzni są w instytucjach ważniejsi od sprawujących kontrolę wewnętrzną. Oni bezpośrednio sprawdzają funkcjonowanie składowych elementów systemu kontroli wewnętrznej i proponują jej ulepszenia a następnie jej zaplanowanie i wdrożenie. Ponadto audytorzy są wykfalifikowanymi i przeszkolonymi pracownikami w tej dziedzinie. Kontrola zaś może być przeprowadzana przez samą jednostkę gospodarczą, przez jej własnych pracowników, kierowników, czy inne osoby funkcyjne. Kontrola działająca wewnątrz jednostki powinna stanowić swego rodzaju system wczesnego ostrzegania i bezzwłocznie sygnalizować stwierdzone zagrożenia, naruszenia przepisów i zaniedbania zasad nadzoru i kontroli, niegospodarności, ewentualnie straty i nadużycia. Czy audyt jest formą kontroli? Moim zdaniem tak. Postrzegam audyt, jako rozszerzoną funkcję kontroli, która po wyciągnięciu wniosków wdraża je w funkcjonowanie jednostki, aby ta lepiej prosperowała. Audyt, jako dziedzina dalej jest rozwijana i udoskonalana przez specjalistów, zatem z biegiem lat kontrola może zostać całkowicie wyparta przez audyt.

Bibliografia

1. Winiarska K., Teoretyczne i praktyczne aspekty audytu wewnętrznego, Wyd. Difin, Warszawa 2005.
2. Kuc B. R., Audyt wewnętrzny. Teoria i praktyka, Wyd. PTM, Warszawa 2002.
3. M. Klimas: Podręczna encyklopedia rachunkowości, Poltext, Warszawa 1997
4. USTAWA z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Źródła internetowe: www.rakowiec.eu www.grantthornton.pl