Utylitaryzm twierdzi, że podstawą moralności jest tak zwana zasada użyteczności: „należy przyczyniać się do największego szczęścia największej liczby ludzi”.

O wartości moralnej czynu świadczą jego skutki. Czyn jest dobry, jeżeli pozwala osiągnąć skutki uznane za dobre. Intencje czynu nie mają znaczenia dla jego oceny moralnej. Czyn nie może być sam w sobie niegodziwy lub odrażający. Etyka nie uczy wzniosłości i świętości. Etyka uczy użyteczności.

Utylitaryzm przyjmuje dwie formy: Hedonistyczny, głoszący, że ostatecznym celem ludzkich dążeń jest przyjemność (J. Bentham). Eudajmonistyczny, według którego owym celem jest szczęście (J. St. Mill).

Podejmując decyzje moralne jesteśmy zmuszeni dokonywać swoistego rachunku użyteczności, arytmetyki moralnej, oszacować miarę pozytywnych i negatywnych skutków naszych czynów. Wiąże się z tym problem adekwatności wysuwanych przez nas prognoz.

Współcześnie ukształtowały się dwie odmiany utylitaryzmu: Utylitaryzm czynów-należy w każdej sytuacji na nowo badać wartość możliwych do wyboru uczynków, rozważyć, który przyniesie najwięcej dobra lub uchyli najwięcej zła. Ponieważ kwestionowana jest tutaj potrzeba norm moralnych, należy tą odmianę utylitaryzmu uznać za przykład etyki sytuacjonistycznej. Utylitaryzm norm – w sytuacjach typowych , wymagających szybkich decyzji nie mamy czasu na dogłębną analizę przewidywanych następstw naszych czynów. Wówczas postępujemy zgodnie z ze sprawdzonymi normami. Użyteczność tych norm została potwierdzona w praktyce społecznej. Ta odmiana utylitaryzmu jest bliska kodeksualizmowi.