Charakterystyka 5 źródeł prawa Rady Europy (rezolucji, rekomendacji) z zakresu procedur administracyjnych typy kodyfikacji procedur administracyjnych- kierunki i tendencje zmian postępowania administracyjnego (w Europie i Polsce) PIERWSZA – ZAKRES KONTROLI ogólna reguła zawarta w rekomendacji dotyczy zakresu sądowej kontroli i wymaga, by kontrolą objęto wszystkie akty, a przedmiotem kontroli było każde naruszenie prawa, włączając brak właściwości , naruszenie procedur lub nadużycie władzy. W stosunku do aktów podjętych w ramach uznania administracyjnego, kontrola polega na ustaleniu, czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz nie popełniono oczywistych błędów. Rekomendacja dostrzega różnorodność kompetencji sądów administracyjnych w krajowych porządkach prawnych- od wykonywania jedynie kontroli legalności aktów administracji do możliwości wydawania rozstrzygnięć merytorycznych w sprawach administracyjnych. DRUGA- DOSTĘP DO SĄDU ogólna reguła dotyczy dostępu do sądu. Rekomendacja zaleca zagwarantowanie osobom fizycznym i prawnym prawa do zaskarżenia aktów administracyjnych, które bezpośrednio naruszają ich prawa lub interesy. Związek pomiędzy aktem administracyjnym a prawem lub interesem strony winien być ścisły. Związek zbyt luźny i odległy może uzasadnić odmowę prawa do sądu. Rekomendacja zachęca do przyznania prawa do wniesienia skargi także stowarzyszeniom lub innym osobom i organizacjom, które uprawnione są do ochrony interesu zbiorowego. Prawo może wymagać wyczerpania przedsądowych środków odwoławczych przed wniesieniem skargi do sądu. Postępowanie takie nie może jednak trwać zbyt długo, albowiem z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyprowadza się regułę, zgodnie z którą w sprawach naruszenia obowiązku rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie(art.6EKPC uwzględnia się czas postępowania odwoławczego, jeśli skorzystanie z niego jest warunkiem wniesienia skargi do sądu . termin do wniesienia skargi do sądu nie może być zbyt krótki, zaś opłaty sądowe nie mogą stanowić bariery dla skorzystania z prawa do sądu. Osoby nieposiadające środków finansowych , gdy przemawiają za tym interesy wymiaru sprawiedliwości, powinny mieć możliwość skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej. Odmowa przyznania prawa pomocy może prowadzić do naruszenia art.6EKPC przez pozbawienie prawa do sądu i naruszenie zasady równości stron. TRZECIA – NIEZAWISŁOŚĆ I BEZSTRONNOŚĆ SĄDU reguła, pozostawiając kwestię organizacji sądownictwa krajowemu porządkowi prawnemu ( odrębne sądy ad.), zawiera wymóg, by sąd był niezależny, bezstronny oraz ustanowiony przez prawo. Rekomendacja trafnie zwraca uwagę, że z racji rozstrzygania spraw dotyczących władz publicznych sędziowie administracyjni pozostają pod szczególną presją ryzyka naruszenia ich niezawisłości. Gwarancje niezawisłości sędziów powinny być zgodne z rekomendacja Rady Europy dotycząca niezawisłości sędziowskiej oraz opowiadać wymogom art.6 EKPC CZWARTA – RZETELNOŚĆ POSTĘPOWANIA reguła gwarantuje prawo do rzetelnego procesu sądowego, który spełnia następujące wymogi 1.Sprawa powinna zostać rozpoznana w rozsądnym czasie, który ocenia się w zależności od złożoności, rodzaju sprawy, zachowania stron i organu, uwzględniając czas trwania postępowania, jeśli skorzystanie jest warunkiem wniesienia skargi do sądu 2.Strony postępowania muszą mieć zagwarantowane równe prawa w szczególności w przedstawianiu swoich stanowisk. Rekomendacja podkreśla potencjalne zagrożenie dla tej zasady wynikające z faktu, ze jedna ze stron reprezentuje władze publiczną 3.Organ administracji zobowiązany jest do przedstawienia wszystkim dokumentów i informacji znajdujących się w jego posiadaniu i mający wpływ na wynik sprawy. Rekomendacja powołuje się na orzecznictwo ETPC, przypomina o obowiązku umożliwienia stronie dostępu do akt sprawy jako warunku rzetelnego postępowania. 4. Postępowanie sądowe powinno toczyć się z zachowaniem zasady kontradyktoryjności, która gwarantuje każdej stronie prawo do wyrażenia stanowiska co do oświadczeń i dowodów przedstawionych przez stronę przeciwną 5.Kompetencja sądu obejmuje badanie wszystkich kwestii podniesionych przez strony, tak prawnych, jak i faktycznych, które są istotne dla rozstrzygnięcia. Taki zakres badania sprawy odpowiada wymaganiom wynikającym z utrwalonego orzecznictwa na tle art.6EKPC. 6.Postępowanie przed sądem obejmuje prawo do publicznej rozprawy z wyłączeniem wyjątkowych sytuacji, które wymienia art.6 ust.1 zdanie drugie EKPC. Stanowisko rekomendacji oparte zostało na orzecznictwie ETPC, do którego także odwołuje się memorandum wyjaśniające . 7.Orzeczenie, tak jak wymaga tego art.6 ust.1, powinno zostać ogłoszone publicznie.
8.Orzeczenie sądowe powinno zawierać pisemne uzasadnienie, które nie powinno ograniczać się do przytoczenia przepisów prawnych, ale mieć charakter zindywidualizowany. Uzasadnienie powinno wprawdzie ustosunkowywać się do wszystkich argumentów podnoszonych przez strony. 9.Orzeczenia sądowe, co najmniej w ważnych sprawach powinno podlegać kontroli instancyjnej, chyba że sprawa jest rozstrzygana bezpośrednio przez sąd wyższej instancji . Możliwość zaskarżania najbardziej istotnych spraw, w szczególności dotyczących dolegliwych sankcji. PIĄTA- SKUTECZNOŚĆ SĄDOWEJ KONTROLI reguła zawarta w rekomendacji zobowiązuje do zapewnienia skuteczności sądowej kontroli administracji. Sąd powinien posiadać uprawnienia umożliwiające przywrócenie stanu zgodności z prawem, a co najmniej uchylenie aktu administracyjnego i, jeśli to konieczne przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z obowiązkiem uwzględnienia przez organ sądowego orzeczenia WYMIENIONE ELEMENTY WYCZERPUJĄ SZEROKO ROZUMIANE PRAWO DO SĄDU, KTÓRE OBEJMUJE: 1.PRAWO DOSTĘPU DO SĄDU- prawo do uruchomienia procedury przed sądem spełniającym określone wymagania co do niezależności, bezstronności i niezawisłości 2. PRAWO DO WŁAŚCIWEJ PROCEDURY SĄDOWEJ, ZGODNIE Z WYMAGANIAMI SPRAWIEDLIWOŚCI I JAWNOŚCI 3.PRAWO DO WYROKU SADOWEGO, TJ. PRAWO DO UZYSKANIA WIĄŻĄCEGO ROZSTRZYGNIĘCIA SPRAWY PRZEZ SĄD