Bezpieczeństwo narodowe, nazywane również bezpieczeństwem państwa, najczęściej rozumiane jest jako jedna z podstawowych funkcji każdego państwa. Obejmuje ona problematykę przeciwstawienia się wszelkim zagrożeniom zewnętrznym oraz wewnętrznym dla istnienia oraz rozwoju narodu i państwa. Państwo w trosce o własne bezpieczeństwo narodowe ustala zbiór wartości wewnętrznych, które jego zdaniem powinny być chronione przed zagrożeniami. Należą do nich: a) przetrwanie (biologiczne przeżycie ludności, narodu jako grupy etnicznej oraz państwa jako niezależnej jednostki politycznej), b) integralność terytorialna, c) niezależność polityczną (w sensie ustrojowym, samowładności i swobody afiliacji), d) jakość życia, na którą składają się: standard życia, szczebel rozwoju społeczno – gospodarczego, zakres praw i swobód obywatelskich, system kulturalny, stan środowiska naturalnego, możliwości i perspektywy dalszego rozwoju. Wartości te wyznaczają żywotne interesy państwa w zakresie bezpieczeństwa i stanowią podstawę określenia narodowej polityki bezpieczeństwa. W zależności od rozmiarów i siły zagrożeń dla interesów państwa różnicowane są środki tej polityki. Należy podkreślić, że zakres i dobór środków narodowej polityki bezpieczeństwa zależy nie tylko od potrzeb stwarzanych przez powstające zagrożenia (czy wyzwania), ale przede wszystkim od percepcji tychże zagrożeń przez organy kierownicze państwa oraz pozostających w dyspozycji państwa zasobów materialnych, intelektualnych, a także umiejętności efektywnego wykorzystywania tych środków. Natomiast wybór określonej polityki bezpieczeństwa narodowego determinują tzw. czynniki siły lub słabości państwa, do których można zaliczyć:

• czynnik demograficzny (liczba ludności państwa, struktura demograficzna i tendencje demograficzne – wzrost lub spadek liczby ludności);
• czynnik geograficzny (położenie przestrzenne, rozmiary terytorium, ukształtowanie terenu, klimat, sieć rzeczna, infrastruktura drogowa, granice);
• czynnik ekonomiczny (zasoby surowcowe, potrzeby i braki, obecny i zakładany poziom wzrostu gospodarczego);
• czynnik historyczno - psychologiczno - socjologiczny (doświadczenia, stosunek do życia, spójność społeczeństwa);
• czynnik organizacyjno-administracyjny (forma rządów, stosunek społeczeństwa do władzy, efektywność jej działania);
• czynnik militarny (sposób organizacji i stan efektywności sił zbrojnych, ich rozmiary w stosunku do liczby ludności w wieku poborowym). “Bezpieczeństwo narodowe przejawia się w różnych formach, rodzajach zagrożeń i specyficznych środkach realizacji, co pozwala wyróżnić różne jego wymiary. Każdy z tych wymiarów może być przedmiotem oddziaływań i w tym sensie wyróżniamy: bezpieczeństwo polityczne, bezpieczeństwo militarne, ekonomiczne, informacyjne itp. Błędem jest traktowanie wymienionych wymiarów bezpieczeństwa narodowego jako podsystemów systemu nazywanego bezpieczeństwem państwa. Bezpieczeństwo narodowe jest niepodzielne, wynika to z jego istoty i jedności (strukturalnej lub systemowej) podmiotu. Państwo w danym okresie nie może być bezpieczne np. tylko z punktu widzenia militarnego, przy braku bezpieczeństwa ekonomicznego czy informatycznego. Rozpad ZSRR dobitnie ilustruje brak jego bezpieczeństwa narodowego w latach osiemdziesiątych XX wieku, chociaż był mocarstwem militarnym. Działania skoncentrowane na militarnym wymiarze bezpieczeństwa państwa, przy zaniedbaniu jego wymiaru ekonomicznego nie zapewniły przetrwania ZSRR.” Doświadczenia historyczne dowodzą, że geopolityczne położenie Polski między Zachodem a Wschodem było najważniejszym strategicznym czynnikiem wpływającym na kształtowanie się tożsamości narodowej i państwowości polskiej oraz determinującym istotę i charakter interesów narodowych i celów strategicznych w dziedzinie bezpieczeństwa. Liczne konflikty (wojny zewnętrzne i kryzysy wewnętrzne) sprawiały, że sprawy bezpieczeństwa musiały znajdować się przez znaczna część polskich dziejów w centrum uwagi władz państwa i społeczeństwa Lekceważenie ich kończyło się bądź to marginalizacja znaczenia na arenie międzynarodowej (okres rozbicia dzielnicowego), bądź zupełnym upadkiem państwowości (okres rozbiorów) Historia pokazuje też, jak ważna jest harmonia (właściwe proporcje) między interesami indywidualnymi (jednostki) a zbiorowymi (państwa) oraz interesami materialnymi a niematerialnymi (duchowymi). Przerost interesów indywidualnych i partykularnych (interesy dynastyczne, „złota wolność” szlachty itp.) nad państwowymi oraz zapominanie o stałej potrzebie rozwoju materialnego państwa doprowadziły do dwóch zapaści polskiej państwowości. Z drugiej strony, pielęgnowanie niematerialnych wartości, rozwijanie kultury i troska o tożsamość narodową w okresie zaborów pozwoliła narodowi polskiemu przetrwać okres 123 lat niewoli.

Zmiany polityczne w Polsce z czerwca 1989 roku i utworzenie przez premiera Tadeusza Mazowieckiego pierwszego niekomunistycznego rządu stworzyło nową sytuację wewnętrzną, umożliwiającą głębokie przekształcenia polityczne oraz rozpoczęcie budowy instytucji demokratycznych i gospodarki rynkowej. Odzyskana przez Polskę suwerenność oznaczała możliwość prowadzenia polityki zagranicznej zgodnej z Polską racją stanu i służącej ogólnoświatowemu bezpieczeństwu. Polska polityka bezpieczeństwa opiera się formalnie na dwóch dokumentach, które 2 listopada 1992 roku uchwalił Komitet Obrony Kraju – Podstawy polityki bezpieczeństwa Polski oraz Polityka bezpieczeństwa i strategia obronna. Główne cele zewnętrznej polityki bezpieczeństwa Polski w latach 90-tych można określić jako: • rezygnacja z wszelkich roszczeń terytorialnych wobec innych państw, dążenie do pełnej integracji polityczno-militarnej z NATO (struktury NATO polska zasiliła oficjalnie 4 kwietnia 1999 roku) i UE, jako docelowej opcji zapewnienia bezpieczeństwa Polski; • ustanowienie trwałego bezpieczeństwa na kontynencie europejskim poprzez współpracę wszystkich państw w ramach struktur ogólnoeuropejskich i euroatlantyckich; • konieczność dalszej obecności Stanów Zjednoczonych w Europie jako gwarancji stabilności i pokoju w Europie; • zabieganie o regularny dialog, promocję bezpieczeństwa i stabilizacji na kraje sąsiednie. Jako główny, strategiczny cel Polski zostało określone uzyskanie członkostwa w NATO i Unii Europejskiej. Za taką decyzją przemawiało szereg ważnych względów. Wybór zachodniej opcji bezpieczeństwa stanowił kontynuację strategii rozwoju ekonomicznego Polski poprzez jak najściślejsze związki gospodarcze z państwami Zachodu. Wejście Polski w orbitę wpływów państw zachodnioeuropejskich poprzez ścisłą współpracę polityczną, gospodarczą i wojskową uchroni ją od skutków lokalnych konfliktów na wschodzie, gwarantując zwiększenie stabilności całego regionu. Co więcej członkostwo w NATO i Unii Europejskiej ochroni nasz kraj od uzależnienia politycznego od strony naszego potężnego zachodniego sąsiada. Gwarantowałaby to równowaga polityczna panująca pomiędzy państwami tych organizacji. Polskie aspiracje uzasadnia także charakter prowadzonych reform, tradycja polityczna współpracy z państwami zachodnimi w dziedzinie bezpieczeństwa jak i osiągnięty stan wspólnoty wartości i interesów. Szczególnie ważnym regionalnym kręgiem zainteresowań naszej polityki bezpieczeństwa staje się region Europy Środkowo-Wschodniej oraz region bałtycki. Pomimo że często przesłaniany przez kontakty z mocarstwami leżącymi na osi wschód-zachód to właśnie stosunki z tym obszarem mogą wyznaczać przyszłą rolę Polski na naszym kontynencie. Polska stała się inicjatorem i uczestnikiem takich wielostronnych przedsięwzięć jak Inicjatywa Środkowoeuropejska, Grupa Wyszehradzka, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Środkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu. Obszar ten ma tym większe znaczenie dla polskiej polityki im mniejszy jest zakres jej oddziaływania na sprawy globalne. Można postawić tezę, iż im lepsze i bliższe będą stosunki Polski z państwami naszego regionu, tym większym znaczeniem będzie się ona cieszyć na forum międzynarodowym, ponieważ wyznacznikiem pozycji każdego państwa jest między innymi jego wpływ na najbliższe otoczenie. Odnosi się to w szczególności do państw powstałych po rozpadzie ZSRR, z którymi Polska ma długie tradycje bliskich związków. Ważnym aspektem polskiej polityki bezpieczeństwa jest również działalność na forum organizacji międzynarodowych tj. ONZ oraz OBWE. W obecnej sytuacji międzynarodowej trudno jest się dopatrzyć bezpośrednich zagrożeń o charakterze globalnym dla Polski. Większość realnych zagrożeń ma znaczenie regionalne i wiąże się raczej z problematyką społeczną, ekonomiczną, zorganizowaną przestępczością niż z niebezpieczeństwem konfliktu w tradycyjnym sensie. Jednakże nie można wykluczyć, że taka sytuacja będzie trwać wiecznie dlatego większość działań podejmowanych w celu zapewnienia bezpieczeństwa kraju ma charakter profilaktyczny – efektem końcowym będzie poczucie określonego zabezpieczenia przed niewiadomym. Przyszłe bezpieczeństwo Polski powinno opierać się więc na rozległych i przyjaznych powiązaniach międzynarodowych jednak popartych nie tylko silnym militarnie ale i silnym gospodarczo państwie polskim.