Przykłady zabytków zespołów miejskich w Polsce:

Zespół miejski to jednostka sieci osadniczej, która powstała przez połączenie się kilku miast i osiedli (co najmniej 1 miasta i 1 osiedla) lub przez przyłączenie do dużego miasta małych, leżących w sąsiedztwie, miast, miejscowości, osiedli; miasta i osiedla znajdujące się w jednym z.m. są ze sobą powiązane funkcjonalno-przestrzennie i adm. W Polsce wyróżnia się: z.m. Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego oraz z.m. warszawski, gdański, szczeciński, poznański, krakowski, łódzki, wrocławski, bydgoski i lubelski.

Trójmiasto: Gdańsk, Gdynia i Sopot – zespół miejski

Trójmiasto to zespół miejski trzech miast: Gdańska, Gdyni i Sopotu. Trójmiasto leży na północy Polski nad Zatoką Gdańską w województwie pomorskim. Położone na Pobrzeżu Gdańskim i Pojezierzu Wschodniopomorskim. Głównym ośrodkiem miejskim tej jednostki przestrzennej jest Gdańsk. Zdecydowanie najciekawszym z miast jest Gdańsk, którego tradycje i burzliwa historia sięgają czasów średniowiecznych. Jest to miasto licznych zabytków, z piękną zabudową. Sopot – sławny i chętnie odwiedzany kurort - znany jest z Opery Leśnej, w której co roku odbywają się liczne koncerty i festiwale. Wizytówką miasta są również piękne, stylowe wille oraz romantyczne molo - jedno z najdłuższych w Europie o długości 511,5 m. Gdynia jest największym polskim portem handlowym z bazą marynarki wojennej. Przy północnym nabrzeżu cumują pływające muzea ORP Błyskawica i Dar Pomorza. Ta część wybrzeża polskiego znana jest z ogromnej ilości bursztynów i należy do jednych z nielicznych na świecie, gdzie występują one w takiej ilości. Co roku odbywają się konkursy w poszukiwaniu największego i najpiękniejszego. Pięknie błyszczących “kamyczków” w kolorze miodu nie trzeba kupować na straganie z pamiątkami - każdy może je znaleźć samodzielnie.

Przykłady zabytków:

Brama Żuraw w Gdańsku Żuraw zabytkowy dźwig portowy Gdańska, usadowiony pomiędzy pylonami Bramy Szerokiej nad Motławą. Jest jedną z filii Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Służył przede wszystkim jako urządzenie portowe do załadunku towarów i balastu na statki, oraz do stawiania ich masztów. Żuraw został podpalony w 1945, gdy miasto zdobyła Armia Czerwona. Ocalały mury okalające drewnianą konstrukcję. Po II wojnie światowej zrekonstruowano część drewnianą.

Dwór Artusa w Gdańsku Gdański Dwór Artusa był ważnym ośrodkiem życia towarzyskiego i handlowego Gdańska. Manierystyczny portal zdobią medaliony z portretami królów. Reprezentacyjne wnętrze Dworu mieści ogromny, renesansowy piec kaflowy z połowy XVI w., ozdobiony kaflami malowanymi przez mistrza Josta, na których przedstawiono portrety wybitnych ówczesnych władców europejskich, herby oraz personifikacje cnót i planet.

Fontanna Neptuna Jest niewątpliwym symbolem Gdańska. Postać Neptuna nawiązuje do związków Gdańska z morzem.

Dworek Sierakowskich Klasycystyczny Dworek Sierakowskich, obok Dworu Hiszpańskiego, należy do najstarszych zabytków budownictwa sopockiego. Na parterze zachowały się zabytkowe detale: kaflowe piece z końca XVIII w., kilkoro zdobnych drzwi dwuskrzydłowych, liczne okucia metalowe, stiukowe fasady, rozeta i malowidła na suficie.

Kościół św. Katarzyny Najstarszy kościół parafialny Starego Miasta, wzniesiony w latach 1227-1239r. . Obecnie zabytek został w całości odrestaurowany. Wewnątrz warto zobaczyć obrazy pędzla Antona Möllera i Izaaka van den Blocke’a. Tutaj też znajduje się płyta nagrobna z 1659 r. słynnego astronoma Jana Heweliusza. W wieży kościoła ma siedzibę Muzeum Zegarów Wieżowych.

Bazylika Mariacka Kościół Najświętszej Marii Panny, największa ceglana świątynia w Europie, powstawał w kilku etapach w latach 1343-1502. We wnętrzu znajduje się wiele doskonałych dzieł sztuki średniowiecznej i barokowej, m.in. kamienna Pieta z roku ok. 1410, kopia Sądu Ostatecznego namalowanego przez Hansa Memlinga w roku 1472, zegar astronomiczny wykonany w latach 1464-1470 przez Hansa Düringera czy ołtarz główny powstały w latach 1510-1517.

Inne atrakcje to m.in.: Opera Leśna w Sopocie Molo w Sopocie Krzywy Dom w Sopocie Skwer Kościuszki w Gdyni Akwarium Gdyńskie w Gdańsku Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni

Kościół św. Katarzyny Bazylika Mariacka Fontanna Neptuna

Dwór Artusa Żuraw gdański Dworek Sierakowskich

Kraków – zespół miejski

Krakowski Zespół Miejski, podstawowy obszar aglomeracji krakowskiej, obejmuje miasta: Kraków, Skawinę, Wieliczkę i Niepołomice oraz tereny przyległe. Kraków położony nad Wisłą, na obszarze Bramy Krakowskiej, Niecki Nidziańskiej i Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Kojarzony jest on głównie jako miasto o ogromnych walorach kulturowych i historycznych. Pośród gęstej zabudowy miejskiej, da się odszukać elementy krajobrazu jurajskiego. Odnaleźć tu można liczne wzgórza wapienne. Do najbardziej znanych należą: Tyniec, Skałka i Wawel z okazałym zamkiem królewskim.

Przykłady zabytków:

Wawel największą atrakcją turystyczną Krakowa jest Wawel, wzgórze na którym znajduje się dwa kluczowe zabytki: Zamek Królewski oraz Katedra Wawelska. Zamek Królewski jest niewątpliwie najsłynniejszym zamkiem występującym w Polsce. Jest to zabytek z epoki renesansu. Katedra Wawelska natomiast, jest największą renesansową świątynią w Polsce.

Kościół Mariacki to najważniejszy zabytek sakralny Krakowa. Ta przepiękna gotycka bazylika zlokalizowana jest na Placu Mariackim bezpośrednio przylegającym do Rynku Głównego. Kościół Mariacki ozdobiony jest dwiema wieżyczkami. Z wyższej co godzinę rozbrzmiewa słynny hejnał mariacki. Jego wnętrze ogarnięte półmrokiem wypełnione jest przebogatymi barokowymi dziełami sztuki. Najznakomitszym dziełem znajdującym się w Bazylice Mariackiej jest niewątpliwie Ołtarz Mariacki wykonany w ciągu 12 lat przez mistrza Wita Stwosza. Znajduje się w nim ok. 200 figur, a największe z nich mierzą ok 3 metrów wysokości. Figury te przedstawiają sceny cyklu maryjnego.

Kościół Karmelitów ten zabytek barokowej architektury, jak głoszą podania i opowieści, znany jest z tego, że spełniają się w nim prośby, a nawet zdarzają cuda.

Barbakan zadaniem tej budowli była obrona wejścia do miasta. Zespoły składające się na tą budowlę stanowią zabytki średniowiecznej techniki obronnej grodu.

Kopalnia Soli w Wieliczce Kopalnia Soli w Wieliczce to wielka atrakcja turystyczna oraz bardzo stary zabytek. Część udostępniona do zwiedzania zajmuje około 3 km na głębokości od ponad 60m do prawie 140 m. Podziemne groty solne, piękne kaplice oraz mieniące się od gry świateł i cieni jeziora stwarzają niepowtarzalny widok nadając jednocześnie temu miejscu niepowtarzalnego klimatu.

Na rynku głównym i wokół niego skupiają się najważniejsze zabytki Krakowa. Znajdują się tam Sukiennice, Ratusz, Kościół Mariacki, pomnik Adama Mickiewicza, Kościół Św. Wojciecha oraz mnóstwo zabytkowych kamienic.

Pomnik A. Mickiewicza Sukiennice Kościół św. Wojciecha Główny rynek

Wawel Kościół Mariacki Barbakan Kopalnia soli - Wieliczka

Poznań – zespół miejski

Obszar Poznania to zespół miejski z Ostrowem Tumskim, Zagórzem, Chwaliszewem i lewobrzeżnym Starym Miastem. Poznań znajduje się w środkowo-zachodniej Polsce, w środkowej części województwa wielkopolskiego. Poznań jest czwartym najliczniej odwiedzanym przez turystów miastem w Polsce.

Przykłady zabytków:

Zamek Przemysława został zbudowany na górze noszącej taką samą nazwę w miejsce gródka strażniczego około wieku XIII. Zamek przez wiele wieków był siedzibą książąt wielkopolskich, a od czasów Władysława Łokietka stał się rezydencją namiestników króla. Po zniszczeniach II wojny światowej zdołano odbudować jedynie tzw. Dwór Raczyńskiego. Obecnie w tymże budynku znajduje się Muzeum Sztuk Użytkowych.

Kościół Franciszkanów podobnie jak Zamek Przemysława Kościół wzniesiono również na Wzgórzu Przemysława. Kościół wybudowany został w stylu barokowym. Kościół słynie z cudownego obrazu Matki Bożej w Cudy Wielmożnej, zwanego także obrazem Pani Poznania.

Inne zabytki poznańskie to: • Akademia Lubrańskiego • Pałac Arcybiskupi • Ratusz • Kolegium Jezuickie • Pałac Górków • Muzeum Narodowe • Biblioteka Raczyńskich

Ratusz w Poznaniu Zamek Przemysława Kościół Franciszkanów

Inny przykład: Toruń

Zespół staromiejski Torunia jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce. Pod względem ilości zachowanych kamienic z okresu średniowiecza znajduje się na czołowym miejscu wśród miast południowego pobrzeża Bałtyku i Morza Północnego. Składa się z trzech głównych części: Starego Miasta, Nowego Miasta i terenu dawnego zamku krzyżackiego. Na obszarze tym znajduje się ok. 1100 obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Uroku toruńskiej starówce dodaje gęste oświetlenie zabytków.

Najstarsza część Torunia obejmuje dwa odrębne już w średniowieczu organizmy miejskie – Stare i Nowe Miasto. Powstawały od XIII wieku, budowane w stylu północnoniemieckiego gotyku i do dziś otoczone częściowo murami miejskimi, bramami i wieżami obronnymi. Układ ten od siedmiuset lat jest prawie niezmienny.

Znajduje się tu kilkaset gotyckich zabytków – z polskich miast więcej posiada tylko Kraków. Te cenne dzieła architektury, kościoły, kamienice i mury zbudowane zostały z cegły. Wyróżniają się pośród nich monumentalne gotyckie kościoły: św. Janów, św. Jakuba, Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny oraz nieistniejący: św. Mikołaja. Stojący rynku Ratusz Staromiejski przykuwa uwagę, gdyż jest uważany za jedno z najwybitniejszych osiągnięć architektury mieszczańskiej w Europie. Przed ratuszem znajduje się pomnik Mikołaja Kopernika.

Staromiejski ratusz w Toruniu Stare miasto w Toruniu