I.Wady wymowy u dzieci w wieku wczesnoszkolnym stają się coraz częstszym i poważniejszym problemem współczesnej szkoły. Zasadnicze znaczenie dla usuwania zaburzeń mowy oraz związanych z tym trudności w uczeniu się ma odpowiednio wczesna ingerencja logopedyczna. Dzieci z nasilonymi objawami niedokształcenia mowy wymagają ćwiczeń i korekty już przed piątym rokiem życia. Najgroźniejsze są, więc zaniedbania rozwoju mowy w okresie przedszkolnym. Nieusunięte w tym okresie wady mowy mogą być później trudne, a nawet niekiedy niemożliwe do zlikwidowania. Obecnie wzrasta liczba dzieci z wadami wymowy. Jest to zjawisko dość rozpowszechnione. Statystyki przedstawiające rozmiar występowania tego zjawiska są przerażające. Mimo, iż działania w zakresie profilaktyki logopedycznej się nasiliły, to odsetek dzieci w wieku wczesnoszkolnym z wadami wymowy jest dość spory. U dzieci z wadami wymowy powstają nie tylko poważne problemy związane z nauką szkolną, ale również z funkcjonowaniem w kontaktach z grupą rówieśniczą.

II. Ważną formą aktywności człowieka jest aktywność słowna – czyli mowa. Mowa ludzka jest kluczem do wiedzy, jest także ważnym czynnikiem kształtującym osobowość. Kształtowanie psychiki odbywa się przede wszystkim poprzez mowę. Jej zaburzenia powodują poznawcze i społeczne konsekwencje. Mowa jest atutem w nawiązywaniu kontaktów społecznych, daje możliwość precyzyjnego komunikowania się, stanowi narzędzie w zdobywaniu informacji, pozwala na wyrażanie sądów, uczuć i upodobań. Podkreśla się również ścisły związek mowy z myśleniem. Mowa kształtuje się w procesie myślenia, bierze w nim udział, kształtuje myślenie. Jest to związek współzależności. Mowa jest to dźwiękowy proces porozumiewania się ludzi. Jest ona procesem jednolitym, ale zależnie od aspektu badań można w nim wyodrębnić czynności nadawania mowy i czynności odbioru mowy oraz wytwór mówienia i rozumienia, czyli tekst. III. Mówienie jest to czynność wykonywana przez człowieka, w wyniku, której powstaje wypowiedź zwana też tekstem słownym (fonicznym). Czynność tę nazywa się budowaniem tekstu- wypowiedzi. Tekst (wypowiedź) jest wytworem indywidualnym, posiadającym substancję foniczną zbudowaną z dwu płaszczyzn: niepodzielnej płaszczyzny suprasegmentalnej (melodia, akcent i rytm) oraz segmentalnej (głoski). Odpowiedni układ głosek umożliwia budowanie sylab i wyrazów. Przekazywanie informacji może odbywać się również przez pisanie lub różnego rodzaju sygnalizowanie. Każdej z tych czynności odpowiada określony kanał przepływu informacji, który determinuje odmienną postać tekstu, a więc tekst foniczny, graficzny lub sygnalizowany. W procesie mówienia informacja przekazywana jest kanałem artykulacyjno-słuchowym, przy czym myśl nadawcy realizują narządy mowne, dające w efekcie tekst słowny (foniczny). IV. Kolejnym składnikiem mowy jest rozumienie, czyli odbiór wypowiedzi. Odbiór wypowiedzi możliwy jest wówczas, gdy słuchacz (rozmówca) usłyszy naszą wypowiedź i uświadomi sobie, co ona znaczy, jakie zawiera myśli. Takie uświadomienie oparte jest na podstawowych procesach myślowych, analizie i syntezie słuchowej. Zarówno mówienie, jak i też rozumienie możliwe są tylko wtedy, gdy rozmówcy, tj. nadawca i odbiorca, znają ten sam kod porozumiewania się, ten sam język. Język jest czwartym z omawianych składników mowy. Jest on wytworem społecznym. Język jest systemem dwuklasowym, na który składają się stanowiące jedną klasę symbole samodzielne (wyrazy i związki frazeologiczne) i niesamodzielne (prozodemy, fonemy i morfemy) oraz stanowiący druga klasę układ zasad i reguł gramatycznych. VII. Rozwój mowy to dla dziecka i językowy tor przeszkód. Rozwój mowy trwa kilka lat i w jego przebiegu wyodrębniają się pewne etapy, których czas trwania u dziecka normalnie rozwijającego się, można określić, w przybliżeniu, w sposób następujący :

• Od urodzenia do 1 roku życia – okres melodii,
• Od 1 do 2 roku życia - okres wyrazu, Od 2 do 3 roku życia – okres zdania, Od 3 do 7 roku życia – okres swoistej mowy dziecięcej VIII. Po urodzeniu dziecko wydaje krzyk , spowodowany pierwszym oddechem. Krzykiem i płaczem reaguje na wrażenia dla niego przykre jak ból, głód itp. Inaczej brzmią okrzyki zadowolenia. W miesiącu 2 lub 3 niemowlę zaczyna głużyć, tzn. wytwarzać dźwięki, oczywiście przypadkowe pojedyncze lub połączone z samogłoską. Głużenie przekształca się około 6 miesiąca w gaworzenie, które charakteryzuje się powtarzaniem przez dziecko dźwięków, wydawanych przez nie przypadkowo lub posłyszanych od otoczenia. Od 7 – 8 miesiąca życia dziecko zaczyna reagować na mowę. Główną rolę odgrywa melodia, znaczenie wyrazu nie jest rozumiane.

IX. Przypada na drugi rok życia dziecka. Burzliwy rozwój ruchowy dziecka w tym czasie pozwala na intensywne poznawanie otaczającego świata, nazywanie interesujących go przedmiotów i odkrywanie ich cech. Dziecko rozumie o wiele więcej słów, wyrażeń i zdań niż jest w stanie samodzielnie wypowiedzieć. Tak oto rozwija się słownik bierny dziecka. W okresie tym obok istniejących już samogłosek doskonali się artykulacja spółgłosek Pozostałe głoski niekiedy zastępowane są łatwiejszymi dla dziecka głoskami o zbliżonym miejscu artykulacji. Charakterystyczną cechą wymowy dziecka w tym okresie jest upraszczanie budowy słów przez określanie nazwy wyrazu jego pierwszą lub ostatnią sylabą.

X. Przypada między drugim a trzecim rokiem życia i jest to czas budowania zdań. Początkowo są to zdania bardzo proste, zbudowane z dwóch lub trzech wyrazów i stopniowo przechodzą w wypowiedzi dłuższe, cztero- lub pięciowyrazowe. Charakterystycznym zjawiskiem w tym czasie jest „poprawianie” mowy dorosłych, którzy chcąc przypodobać się dziecku mówią do niego spieszczoną mową (dziecinnym językiem). Świadczy to o różnicowaniu słuchowym prawidłowej i nieprawidłowej wymowy słów znanych dziecku, co jest wyraźnym symptomem rozwoju słuchu fonematycznego. Dziecko jeszcze nie potrafi poprawnie wymawiać wszystkich głosek , ale nieźle słyszy błędy w wypowiedzi i próbuje je poprawiać

XI. Przypada na okres przedszkolny, a więc między trzecim a siódmym rokiem życia. W dalszym ciągu wzbogacany jest zasób słownictwa, rozwijana umiejętność budowania zdań złożonych. Następuje dalszy rozwój artykulacyjny. 3-latek powinien już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe. W procesie kształtowania się mowy dziecka dużą rolę odgrywają rodzice, a zwłaszcza matka. Dziecko uczy się mowy od otoczenia, to znaczy od osób, z którymi najczęściej przebywa. Mowa jego wychowawców jest dla niego wzorem, który sobie przyswaja, a następnie usiłuje odtworzyć. XII. O wadach (defektach) wymowy mówimy wtedy, gdy odbiega ona od normy fonetycznej ogólnie przyjętej w danym języku. Wady te obejmują szeroką gamę odchyleń od tej normy, poczynając od drobnych nieprawidłowości w realizacji poszczególnych głosek, aż po ciężkie wady, które utrudniają kontakt z otoczeniem i powodują złe przystosowanie jednostki do życia społecznego. W praktyce nie przestrzega się rozróżniania terminów: wada mowy, wada wymowy. Wada mowy ogranicza się do zniekształceń wywołanych czynnikami endogennymi, które są odchyleniem od normy językowej, spowodowanymi zmianami w budowie narządów mowy (nadawczych i odbiorczych). Wady mowy mogą dotyczyć wszystkich aspektów mowy, tj.: leksykalnego, gramatycznego, syntaktycznego, fonetycznego i ekspresyjnego. Wada wymowy dotyczy tylko aspektu fonetycznego, który polega na zniekształcaniu głosek (deformacja), zastępowaniu głosek (substytucja – paralalia) bądź ich opuszczaniu XIII. Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz od psychofizycznego rozwoju dziecka. Należy pamiętać, że rozwój mowy nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo: u jednych szybciej, u innych wolniej lub nieharmonijnie A skoro dzieci uczęszczające do przedszkola nie stanowią grupy jednolitej pod względem rozwoju mowy, to są wśród nich takie, które:

• zaczęły mówić wcześnie i wymowa ich od samego początku była prawidłowa;
• zaczęły mówić później (pierwsze wyrazy w wieku 2,0-2,6) ale wymawiają poprawnie poszczególne głoski;
• zaczęły mówić wcześnie, ale ich wymowa przez cały czas była zamazana, niewyraźna, z licznymi zniekształceniami głosek;
• zaczęły mówić późno, a jednocześnie wymawiają wadliwie część lub nawet wszystkie głoski

XIV. zapobieganie powstawaniu wad i czuwanie nad prawidłowym rozwojem mowy; czuwanie nad rozwojem mowy i doskonalenie jej oraz zapobieganie dysharmonii rozwojowych; stymulowanie rozwoju poznawczo- językowego; prowadzenie ćwiczeń kształtujących prawidłową mowę i doskonalące mowę już ukształtowaną poprzez: ćwiczenia ortofoniczne, słuchowe, rytmiczne, usprawniające narządy mowy i artykulacji, a także dykcji; pobudzanie dzieci do aktywności słownej poprzez udział w uroczystościach przedszkolnych, inscenizacjach, konkursach, teatrzykach, montażach słowno-muzycznych w ciągu całego roku; diagnostyka, czyli rozpoznawanie zakłóceń lub zaburzeń językowych XV. Niezwłocznie udaj się do logopedy: dziecko podczas artykulacji wsuwa język między zęby lub ociera nim o wargę, bo na każdym etapie wiekowym jest to wada, która się nie wycofa samoistnie, a w przyszłości może spowodować seplenienie; istnieją wątpliwości czy dziecko dobrze słyszy; niepokojące są zmiany anatomiczne w budowie narządów mowy; dziecko nawykowo mówi przez nos; dziecko pod koniec 3 r.ż. nie wymawia którejkolwiek z samogłosek ustnych: a, o, u, e, i, y; dziecko zniekształca głoski, np. wymawia „r” gardłowo. Ale trzeba wiedzieć, że zastępowanie głosek trudniejszych łatwiejszymi nie jest wadą ale swoistą cechą rozwoju mowy. Jeżeli jednak podczas wymawiania głosek dziecko nie zastępuje jej inną znaną w języku polskim, ale używa „obcego” dla nas dźwięku, wówczas warto zanotować sobie słowa, w których to ma miejsce i skonsultować to z logopedą;