Feudalizm to system społeczno-polityczny oparty na zależnościach pomiędzy poszczególnymi szczeblami drabiny feudalnej, wywodzący się z prawa książęcego. Głównymi jego elementami były różnego rodzaju daniny ściągane od gospodarstwa rolnych (w bydle lub owcach), stacje, czyli obowiązek goszczenia władcy i jego dworu, rozmaite posługi – od początku XIIw.- zamieniane na pieniądze, dochody z monopoli władcy (dochód od bicia monety, prawo do łowów) oraz sieć osad służebnych. Osady służebne były to setki wsi wyspecjalizowane w wielu specjalnościach głównie za sprawą Bolesława Chrobrego. Ustrój prawa książęcego znajdował swe główne oparcie w sieci grodów, która nadal rozbudowywała się dając początek miastom. Rewolucja „miejska” przyczyniła się do rozwoju stosunków towarowo pieniężnych w kraju. Jednym z czynników przygotowujących rozkład systemu prawa książęcego był właśnie rozwój miast i gospodarki pieniężnej. Drugim był rozwój wielkiej własności, czyli po prostu wielkiego sektora gospodarki rolnej kierowanego przez wykształcającą się klasę szlachecką, co oznaczało dalszy postęp w rozwoju stosunków feudalnych. Klasa ta stanowiła na razie zbiór warstw o niezbyt sprecyzowanych prawach usytuowanych w strukturze społecznej między panującym i jego rodziną a drobnymi rolnikami. Najwyższą pozycję zajmowali nobile-możni znajdujący się w bezpośredniej orbicie dworu książęcego (czy królewskiego), za nimi szli możni niżsi rangą i drobni rycerze (tzw. włodycy). Początkowo główną formą własności rycerskiej (dziedzicznej oraz pochodzącej z nadań panującego) był oparty na pracy niewolnych samowystarczalny folwarczek (praedium). Ludność nierycerska wolna podlegała bezpośrednio księciu (państwu), dostarczając różnych środków, z których korzystali również możni stopniowo skupiający w swym ręku coraz więcej ziemi (na początku XIII w. znany jest Piotr Włostowic, który na śląsku sam ufundował kilka kościołów). Ogólnie można powiedzieć, że w XI-XIII w. następował z jednej strony proces kształtowania się klasy szlacheckiej, a z drugiej klasy uzależnionych chłopów feudalnych (poddanych) zobowiązanych do różnego rodzaju świadczeń (renty feudalnej) na rzecz nie państwa lecz panów prywatnych. Obok państwa największym właścicielem ziemskim był Kościół bogato przez państwo wyposażony. Z bulli Innocentego II z 1136 r. wynika, że dobra arcybiskupstwa gnieźnieńskiego na początku XII w. liczyły około 150 osad. Dobra te, drogą immunitetu, były wyłączone spod prawa książęcego a aparat państwowy wspomagany był przez kościelny. Dużą rolę w administracji państwowej odegrały parafie, zastępujące dawny system opoli. Państwo dzieliło się na prowincje, a te na okręgi grodowe zarządzane przez komesów (kasztelanów).

Monarchia feudalna, feudalizm - ustrój , w którym panuje tzw. system feudalny . Władza formalnie jest w rękach króla , którego władza jest dziedziczna na jego potomków. Arystokracja lub szlachta rządzi państwem przez posiadanie ziem nadanej przez króla . Rycerstwo w nagrodę za wierność, męstwo na polu bitwy itp. otrzymuje skrawki ziem na posiadłościach swoich panów (czyli arystokratów). Muszą oni jednak złożyć swojemu panu hołd lenny . Z kolei chłopi (wieśniacy) uprawiają ziemię trzech powyższych stanów. Byli po prostu robotnikami i musieli być w jakiś sposób samowystarczalni. Zazwyczaj nie mogli liczyć na nagrody np. posiadanie ziemi na własność. Monarchia feudalna opierała sie na systemie lennym. Posiadacz ziemi (senior)przekazywał ją swoim wasalom, którzy w zamian byli mu posłuszni, a ci zaś mogli także obdarowywać ziemią swoich wasali. W ten sposób powstała drabina feudalna. KRÓL/SENIOR - WASAL - WASAL - PODDANI -kluczową zasadą tej monarchii było: “Wasal mojego wasala nie jest moim wasalem” W ten sposób wasale lenników w cale nie musieli być posłuszni królowi, a w konfliktach między królem a swoim seniorem, stali po stronie swojego seniora. Ziemia była kryterium bogactwa i władzy. Natomiast chłopi utrzymywali swoich panów i nie byli wasalami, ale poddanymi nie posiadali oni żadnych praw. Cechy monarchii: • związek wolnych osób, na czele - król jako dowódca wszystkich, (obraz najdzielniejszego i najzdolniejszego), • duży wpływ rodów: wzrost uprawnień kosztem uprawnień wiecu, • państwo jako własność króla. Uprawnienia króla: • władza wojskowa i sądowa, • zarządzanie finansami państwa, • zarządzanie państwem

Administracja Centralna

• tworzył ją dwór królewski jako ośrodek zarządzania państwem. Składała się ona z: • drużyna królewska, • możnowładcy, • duchowni, • funkcyjni, • urzędnicy nadworni, • minister dworu, • kanclerz, • minister skarbu, • cześnik (winnice), • marszałek (konie), • skarbnik (finanse), • stolnik (dwór), • referendarz (pracownik kancelarii) Zebrania nadworne zwoływał król by omówić sprawy państwowe miały one charakter doradczy Administracja terenowa • prefektury - administracja, sąd, skarb. • prowincje, • okręgi miejskie, • gminy, • okręgi, • województwa, • hrabstwa, Monarchie feudalną można podzielić na: a) jednolitą monarchię feudalną, b) rozdrobnioną monarchię feudalną. a) Władza dzierżona była przez króla bądź cesarza. Monarcha zajmował się takimi dziedzinami jak: ustawodawstwem, władzą wykonawczą, sądownictwem, wojskiem, bezpieczeństwem publicznym. Przysięgał on wierności narodowi i był autorytetem. W Polsce władcami takimi byli - B. Chrobry 1025r., Mieszko II -1025 r., B. Śmiały 1076 r. Administracja centralna sprawowana przez zgromadzenie nadworne (zjazd) zwoływany przez króla. Najważniejsze sprawy państwa omawiała rada nadworna - królewska, która była organem nadzorczym. Nie było jednolitego składu, ale zaliczyć należy do niego urzędników nadwornych: kanclerza, skarbnika, marszałka. Administracja terenowa składała się z jednostek terytorialnych o rożnych nazwach: hrabstwo(hrabia, margrabia), województwo (wojewoda), księstwa (namiestnik), prowincje (wysłannik królewski). b) Spadek autorytetu władzy króla. Toczyły się prywatne wojny królów, które były sposobem na rozstrzyganie sporów. Wzrastało znaczenie kościoła. W Polsce miał miejsce wewnętrzny chaos. Testament Bolesława Krzywoustego(1138) podzieli państwo na dzielnice, którymi zarządzali książęta.

Najważniejszymi organami administracji centralnej były:

• rada przyboczna,
• rada królewska,
• rada książęca, -urzędnicy nadworni, -urzędnicy nadworni,
• urzędnicy funkcyjni. Rządził Król i jednocześnie Książe. Król - całym państwem, Książe - własnym terenem. Administracja terytorialna w obrębie poszczególnych księstw przyjmowała bardzo różne modele.