ERGONOMIA PROJEKT STANOWISKA PRACY STOLARZA

I. OPIS STANOWISKA PRACY STOLARZA

1. Główne czynności, którymi zajmuje się stolarz: • Wytwarza elementy drewniane lub drewnopodobne na podstawie dokumentacji, rysunków technicznych lub własnych projektów, • dobiera odpowiednie gatunki drewna lub materiały drewnopodobne, kleje, pokosty, farby i lakiery w zależności od ich właściwości i od przeznaczenia, • precyzyjnie wycina i łączy elementy np. mebli, okleja meble fornirem lub płytami laminowanymi przy pomocy różnego sprzętu (mechanicznego lub ręcznego), • szlifuje i lakieruje powierzchnie drewniane lub drewnopodobne, montuje je w przewidzianym miejscu, • zajmuje się rekonstrukcją oryginalnych, zabytkowych mebli: odtwarza brakujące elementy, konserwuje i odpowiednio zabezpiecza przed szkodnikami lub dalszym zepsuciem, • sztapluje tarcicę w celu magazynowania lub suszenia.

2. Podstawowy sprzęt stolarski:

Piły, dłuta, wiertarki, młotki, pilarki, wyrzynarki, strugarki, szlifierki, wczepiarki, tokarki suportowe, drążarki.

                                                  Dłuto stolarskie                                    

II. ANALIZA I OCENA OBCIĄŻENIA FIZYCZNEGO

Aktywność rozwijana przez człowieka w procesie pracy zawsze związana jest z pokonywaniem trudności określonego obciążenia fizycznego, np. podnoszenie ciężarów, posługiwanie się narzędziami, uruchamianie mechanizmów, utrzymywanie wymaganej pozycji ciała przy pracy, chodzenia, itp. W miarę rozwoju mechanizacji i automatyzacji procesów produkcyjnych w przemyśle, ciężki wysiłek mięśniowy ulega coraz większemu ograniczeniu. Mimo to formy obciążenia fizycznego nadal stanowią jedno z podstawowych kryteriów oceny ciężkości pracy zawodowej. Dokonanie metody oceny obciążenia fizycznego wymaga oddzielnego zanalizowania poszczególnych jej elementów:

 Wielkości wydatku energetycznego

 Udziału wysiłków o charakterze statycznym

 Monotypowości wykonywania ruchów

Tabela cząstkowego wydatku energetycznego w zależności od pozycji ciała. Normatywy cząstkowe wydatku energetycznego w zależności od pozycji ciała [Tytyk 2001] Pozycja ciała Wydatek energetyczny [kcal/min] [kJ/min] Siedząca

Na kolanach

Kuczna

Stojąca

Stojąca pochylona

Chodzenie

Chodzenie po pochyłości bez obciążenia 0,3

0,5

0,5

0,6

0,8

1,7-3,5

0,75 na 1m wzniesienia 1,2

2,1

2,1

2,5

3,3

7,1-14,6

3,1 na 1m wzniesienia

Większość czynności wykonywanych jest w pozycji stojącej. Jednak niektóre czynności wymagają przyjęcia innych pozycji (np. siedzącej), dlatego zostały one także uwzględnione podczas oceny wysiłku fizycznego w pracy stolarza.

Stolarz wykonujący jedną z wielu czynności podczas pracy.

III. ANALIZA I PROJEKTOWANIE PRZESTRZENI PRACY

1. Pomieszczenie pracy stolarza Pole powierzchni stolarni wynosi 120 m², natomiast jej wysokość 3,5 m. Okno zapewnia dostateczne oświetlenie naturalne w ciągu dnia oraz dostateczną ilość świeżego powietrza podczas wietrzenia. Szerokość drzwi wynosi 2m, a ich wysokość 2,5 m, co znacznie ułatwia przenoszenie materiałów potrzebnych do produkcji oraz wyrobów gotowych. Z powodów pożarowych drzwi otwierają się „na zewnątrz”, czyli w kierunku wyjść ogólnych. Również ze względów bezpieczeństwa, dojścia do drzwi są przez cały czas wolne i niczym nie zastawione.

A – szafa na narzędzia (młotki, siekiery, śrubokręty, śruby, gwoździe, heble, papier ścierny)

B - skład drewna (drewno przeznaczone do obróbki, gotowe wyroby)

C - stół z imadłem, przyrządy do wymiarowania

D - szafa na narzędzia (wiertarka, wiertła, wkręty, puszki z farbami, drewnochron, lakier do drewna, pędzle, piły do drewna, poziomica)

E - tokarka

F - szlifierka

G - piła tarczowa

H – okno

2. Wyznaczanie przestrzeni czynności ruchowych i pracy wzroku człowieka w postawie stojącej:

   Projektowanie przestrzeni pracy i środków pracy rozpoczyna się od uwzględnienia uwarunkowań wynikających z wymiarów ciała ludzkiego w powiązaniu z procesem pracy, tak aby przestrzeń ta dostosowana była do operatora.

Zakres przestrzeni ruchowych w postawie stojącej

Tabela wymiarująca zakres przestrzeni ruchowych w pozycji stojącej

Nr wymiaru 69 70 71 72 77 83 84 85 86 92 93 [cm] 175 56 158 158 126 94 91 45 49 79 34 Tabela wymiarująca zakres przestrzeni ruchowych w pozycji stojącej c.d 94 95 96 97 98 99 100 102 104 158 159 167 22 43 211 222 76 88 175 64 39 65 73 53

Kąt pochylenia głowy w pozycji stojącej Pozycja głowy (kąt między kierunkiem patrzenia a kierunkiem poziomym) wynosi 25 stopni. Został dobrany tak, żeby pracownik pracował w pozycji naturalnej oraz w celu wyeliminowania bólów odcinka szyjnego kręgosłupa.

3. Wyznaczanie przestrzeni czynności ruchowych i pracy wzroku człowieka w postawie siedzącej:

Zakres przestrzeni ruchowej w pozycji siedzącej.

Tabela wymiarująca zakres ruchu w pozycji siedzącej nr wym. 105 106 111 112 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 150 151 174 200 [cm] 7 14 26 110 65 90 45 63 81 54 25 27 55 40 20 50 78 88 127 137 23 40 59 50

Zasięg rąk w pozycji siedzącej IV. ANALIZA I KSZTAŁTOWANIE ŚRODOWISKA PRACY

1. Mikroklimat:  Temperatura otoczenia: 16°C ¸ 19°C, wówczas samopoczucie pracownika jest dobre

 Wilgotność: 50%

 Ruch powietrza: 0,5 m/sek.

 Czas pracy: 480 min (8h)

 Wydatek energii [kJ/min]: 10,7

 Pozycja ciała: siedząca, stojąca, stojąca pochylona, kuczna, chodzenie

 Rodzaj pracy: praca palców, dłoni i przedramienia, praca obu ramion, praca mięśni, kończyn, tułowia

 Stopień ciężkości wysiłku dynamicznego: średni

2. Oświetlenie:

Obszar bezpośredniego oświetlenia.

Dla prac przy maszynach do obróbki drewna, (toczenie, żłobienie, wyrównywanie strugiem, wyrównywanie boków, cięcie, piłowanie, czy frezowanie) najmniejsze dopuszczalne średnie natężenie oświetlenia (Eśr) wynosi 300 lx. Jeżeli chodzi o prace związane z uszlachetnianiem drewna (fornirowanie, polerowanie, lakierowane), wówczas najmniejsze dopuszczalne średnie natężenie oświetlenia wynosi 500 lx.

Przy pracy w ciągu dnia wystarczające jest oświetlenie naturalne, natomiast w pochmurne dni dodatkowo uruchamiane jest oświetlenie sztuczne.

Oświetlenie miejsca pracy ma duży wpływ na jej prawidłowe wykonywanie. Niewłaściwy stan oświetlenie może powodować:

-napięcie nerwowe, przejawiające się zwolnieniem ruchów mięśni, -bóle głowy, -łzawienie i zaczerwienienie powiek i spojówek, -zmniejszenie zdolności akomodacji soczewki oka, -zmniejszenie ostrości widzenia, wrażliwości na kontrasty i szybkości spostrzegania, -pogorszenie samopoczucia, -zwiększenie wypadkowości, obniżenie wydajności pracy.

3. Czynniki szkodliwe w środowisku pracy:

• Czynniki fizyczne: nadmierny hałas, którego źródłem są urządzenia mechaniczne – możliwość uszkodzenia słuchu; zmienna temperatura i wilgotność powietrza w pomieszczeniach – możliwość wystąpienia objawów przemęczenia organizmu.

• Czynniki chemiczne i pyły: pył drewna – możliwość reakcji uczuleniowych i chorób układu oddechowego; aerozole klejów i farb – możliwość reakcji uczuleniowych, chorób układu oddechowego, przewodu pokarmowego oraz chorób nowotworowych.

• Czynniki biologiczne: mikroorganizmy chorobotwórcze, które mogą rozwinąć się w niektórych rodzajach klejów, tkanin lub materiałów wyścielających – możliwość chorób zakaźnych.

• Czynniki ergonomiczne, psychospołeczne i związane z organizacją pracy: nadmierny wysiłek fizyczny, wymuszona pozycja ciała podczas pracy – możliwość dolegliwości bólowych wynikających z przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego; wykonywanie czynności powtarzalnych – możliwość dolegliwości bólowych głównie kończyn dolnych i górnych.

V. ANALIZA I OCENA RYZYKA ZAWODOWEG

1. Czynniki mogące powodować wypadki:

Podczas swojej pracy stolarz wykonuje czynności mogące prowadzić do wypadku, a także przebywa w otoczeniu niebezpiecznych substancji oraz innych czynników. Głównymi czynnikami mogącymi powodować wypadki są m.in.:

• podnoszenie i przenoszenie bali drzewa – możliwość urazów w wyniku poślizgnięcia, upadku i przygniecenia

• ostre narzędzia – możliwość urazów w wyniku ukłucia, przecięcia, przekłucia

• ruchome, obracające się elementy maszyn – możliwość urazów (zmiażdżenia, odcięcia palców lub rąk) na skutek wciągnięcia lub pochwycenia przez maszynę

• rozbryzgujące się w powietrzu substancje chemiczne (kleje, farby) oraz pyły obrabianych materiałów – możliwość urazów oczu

• w miejscu pracy stolarza znajdują się materiały łatwopalne takie jak drewno, trociny i kleje - możliwość poparzeń na skutek pożaru

• prąd elektryczny - możliwość porażenia w przypadku wadliwie działającego sprzętu elektrycznego

2. Czynniki niekorzystne dla zdrowia stolarza, mogące prowadzić do chorób zawodowych:

Czynniki fizyczne:

• nadmierny hałas, którego źródłem są urządzenia mechaniczne – możliwość uszkodzenia słuchu. Hałas może również oddziaływać na układ krążenia (sprzyja rozwojowi nadciśnienia tętniczego, wysokie poziomy hałasu powodują tachykardię), układ pokarmowy (sprzyja rozwojowi choroby wrzodowej), układ nerwowy (zespoły nerwicowe), układ hormonalny oraz psychikę

• Zmienna temperatura i wilgotność powietrza w pomieszczeniach – możliwość wystąpienia objawów przemęczenia organizmu

Czynniki chemiczne i pyły:

• Pyły – możliwość reakcji uczuleniowych i chorób układu oddechowego. Pyły drażniące oddziaływają na zewnętrzne części ciała jak spojówki oczu, błony śluzowe górnych dróg oddechowych. Pyły alergiczne to najczęściej pyły bawełny, wełny, lnu, drewna, pyłki kwiatowe, żywotnika, iroco czy sosny.
Pyły toksyczne to pyły związków chemicznych, które mogą być rozpuszczalne w płynach ustrojowych i powodują zatrucia np. pyły związków ołowiu, miedzi, cynku, manganu, niklu lub pyły zawierające olejki eteryczne jałowca, żywotnika, cynamonowca, drewna kamforowego. Pyły rakotwórcze to pyły o udowodnionym działaniu kancerogennym np. pyły drewna twardego dębu, buku, drzewa mahoniowego, orzecha, akacji, kasztana, palisandru.

• Aerozole klejów i farb – możliwość reakcji uczuleniowych, chorób układu oddechowego, przewodu pokarmowego oraz chorób nowotworowych

Czynniki biologiczne:

Czynnikami biologicznymi są przede wszystkim mikroorganizmy chorobotwórcze, które mogą rozwinąć się w niektórych rodzajach klejów, tkanin lub materiałów wyścielających – powodują możliwość chorób zakaźnych.

Czynniki ergonomiczne, psychospołeczne i związane z organizacją pracy:

• Nadmierny wysiłek fizyczny, wymuszona pozycja ciała podczas pracy – możliwość dolegliwości bólowych wynikających z przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego

• Wykonywanie czynności powtarzalnych – możliwość dolegliwości bólowych głównie kończyn dolnych i górnych

Jak widać w zawodzie stolarza występuje wiele czynników szkodliwych, mogących w znacznym stopniu wpływać na zdrowie pracownika. Zawód ten, ze względu na bardzo częsty kontakt z narzędziami, bądź też chemicznymi specyfikami pewnością obarczony jest o wiele większym ryzykiem niż w przypadku innych zawodów. Można zatem powiedzieć, że ryzyko zawodowe stolarza, w przypadku nieprzestrzegania podstawowych zasad BHP jest stosunkowo duże.

Wyznaczanie czasu trwania przerw w pracy:

Równie istotną rolą w bezpieczeństwie pracy jest wyznaczenie odpowiedniej ilości czas na przerwy. Gdy pracownik jest wypoczęty, wzrasta zarówno jego bezpieczeństwo, jak i wydajność pracy, maleje natomiast uczucie monotonii, znudzenia oraz ryzyko wystąpienia wypadków. Dla podanego chronometrażu dnia pracy stolarza wyznaczyliśmy minimalny czas trwania przerw.

Dzień pracy stolarza

 T1 8:00 – 10:00 - praca ręczna maszynowa ( trasowanie, piłowanie )

 T2 10:00 – 10:30 - przerwa śniadaniowa

 T3 10:15 – 13:00 - praca ręczna z użyciem narzędzi, ( struganie wąskich powierzchni, przyklejanie doklejek, wykonywanie otworów do kołków)

 T4 13:00 – 14:00- przerwa obiadowa,

 T5 13:30 – 16:00 - praca ręczna z użyciem narzędzi, praca ręczna maszynowa (szlifowanie, okuwanie drzwi, malowanie, uporządkowanie miejsca pracy).

Podstawowe zasady bhp w pracy stolarza

• Stosowanie obuwia ochronnego ze spodami przeciwpoślizgowymi. • Aby zapobiec pochwyceniu przez maszyny, nie należy nosić rozpuszczonych włosów i luźnej odzieży. • Należy stosować środki ochrony układu oddechowego chroniące przed wdychaniem pyłów lub aerozoli. • Należy stosować ochronniki słuchu. • Należy utrzymywać wysoki poziom higieny osobistej - pod koniec pracy brać prysznic i zmieniać odzież. Nie należy jeść, pić i palić tytoniu w miejscu pracy. Należy wyznaczyć czysty pokój z dobrą wentylacją na pomieszczenie przeznaczone do odpoczynku, jedzenia, picia i palenia. • Należy zainstalować skuteczną wentylację wywiewną ogólną zapobiegającą zanieczyszczeniu powietrza. W razie potrzeby należy dodać wentylację miejscową • Należy stosować bezpieczne metody podnoszenia i przenoszenia ciężkich lub nieporęcznych ładunków oraz stosować urządzenia mechaniczne ułatwiające podnoszenie i przenoszenie.