Twórczość J. R.R. Tolkiena zaliczana jest na całym świecie do klasyki literatury fantasy, czyli takiej, w której magiczne i inne nadprzyrodzone formy i motywy używane są jako pierwszorzędne składniki fabuły, myśli przewodniej, czasu, miejsca akcji, postaci i okoliczności zdarzeń. Autor przez wielu uważany za prekursora i ojca literatury sci- fiction, od prawie pół wieku stanowi inspiracje dla wielu pisarzy związanych z gatunkiem. J. R. R. Tolkien pisanie swoich powieści i opowiadań zaczął już w młodości to znaczy na początku XX wieku. Świat, który wykreował i opisywanie przygód związanych z tą krainą były jego prawdziwą pasją. Jak sam stwierdził udział w I wojnie światowej i przeżycia związane z nią, miały duży wpływ na historie przedstawiane w jego twórczości. Wiele z tych historii zostały wydane za życia autora, jednak znacznej części postanowił nie upubliczniać. Wpływ na to miała pedantyczny i drobnostkowy charakter Tolkiena, który poprawiał swoje powieści mnóstwo razy, zanim zostały wydane. Do najpopularniejszych dzieł autora należy trylogia Władcy Pierścieni, prolog do trylogii- Hobbit, czyli tam i z powrotem i Silmarillion. Niedopracowane przez niego opowiadania, ku zadowoleniu wielu czytelników Tolkiena, zostały zebrane i opublikowane przez jego syna Christophera. Fenomenem twórczości Tolkiena, poza zapierającymi dech w piersi i trzymającymi w napięciu przygodami jest przede wszystkim osadzenie ich w autonomicznym, zależnym jedynie od wyobraźni autora świecie. Autor pozwala czytelnikowi przenieść się w pełen magicznych stworzeń, baśniowych istot i niezwykłych miejsc, a także niebezpieczny i mroczny świat. Tolkien w swoich powieściach i opowiadaniach pokazuje nam krainę śródziemia i mechanizmy nią rządzące, opisuje historie, kulturę i tradycję ludów ją zamieszkujących, tworzy bardzo rozwiniętą mitologię i topografię. Mitologia Śródziemia jest nie mniej skomplikowana od mitologii greckiej czy rzymskiej. Nadrzędnym bóstwem w świecie tolkienowskim jest Eru Iluvatar. Stworzył on Ainurów, czyli duchy, anielskie istoty oraz wszechświat zwany Eą. Ainurowie uformowali w Ei Ardę jako miejsce do istnienia Dzieci Eru, czyli elfów i ludzi. Czternastu najpotężniejszych Ainurów, zwanych później Valarami zstąpiło na Ardę aby opiekować się nowym światem i dziećmi Eru. Arda była okrągła i płaska, otaczało ją i unosiło na powierzchni Morze Zewnętrzne, czyli Ekkaia. Granice Ekkai wyznaczały góry zwane Ścianą Nocy, odgradzające zarówno Ardę jak i Eę od zewnętrznej Pustki. W Pierwszej Erze Arda przedstawiana była jako statek lub wyspa pływająca w oceanie okrężnym. Pod koniec Drugiej Ery kosmologia ta ulega zmianie. Wpływ na to ma wydarzenie zwane Przemianą Świata, gdy ostatni król Numeronu, za namową Saurona, postanawia podbić wyspę Aman, zamieszkałą przez Valarów. Aman został przeniesiony na zawsze poza granice świata dostępnego dla ludzi, a Númenor został zatopiony. Na powierzchni nowego globu powstały nowe lądy, w tym Śródziemie. Do Nieśmiertelnych Krain wstęp mieli wyłącznie Elfowie Wysokiego Rodu, którzy przedostawali się tam ze Śródziemia tak zwaną Prostą Drogą. Wyjątkiem mogą być śmiertelnicy, którzy znaleźli się w specjalnej łasce Valarów, jak na przykład powiernicy pierścienia z końca Trzeciej Ery- hobbici: Frodo Baggins, Samwise Gamgee i krasnolud Gimli. Śródziemie przedstawione w wizji Tolkiena to wielki kontynent mieszczący kilka różnych krain zamieszkałych przez wiele różnych ras. Najpotężniejszą z owych ras są Elfy, zwane też Quendi lub pierworodne Dzieci Eru. Dzielą się na: Eldarów, którzy wzięli udział w Wielkiej Wędrówce, Elfy Światła, które Wielką Wędrówkę ukończyły, Elfy Ciemne, które nigdy nie były w Amanie i Elfy Avari czyli Oporne, które odmówiły udziału w Wielkiej Wędrówce. Teleri, którzy zostali na północnym zachodzie Śródziemia, to Elfy Szare lub Elfy półmroku. Były obdarzone długowiecznością i nieprzemijającą młodością, nie dotykały ich choroby i zarazy, jednak podobnie jak ludzie mogli zginąć od miecza czy ognia. Wzrostem dorównywali ludziom, jednak byli od nich bardziej smukli. Elfowie byli znani również ze swego jedwabistego głosu, to oni ułożyli większość pieśni Śródziemia. Ponad wszystko uwielbiali śpiew i poezję, to oni nauczyli mowy wszystkie inne istoty Ardy. W trakcie trwania Trzeciej Ery w Śródziemiu pozostały zaledwie trzy miejsca, w których zamieszkiwali Elfowie. Rivendel- założone przez Elronda, zamieszkały w większości przez Eldarów. Znajdowało się na brzegu przełomu rzeki Bruinen, pod Górami Mglistymi. Lórien- zamieszkany przez Elfy Leśne, leżał nieopodal Gór Mglistych. Władze nad tą krainą do końca Trzecie Ery dzierżyli Garadiela i Celeborn. Leśne Królestwo- znajdowało się w północnej części Wielkiego Zielonego Lasu, nieopodal Samotnej Góry zamieszkałej przez smoka Smouga. Zamieszkane w większości przez Elfy Szare. Młodszym pokoleniem Dziećmi Eru nazywano Atanich czyli ludzi. Związani są z powstaniem Ardy i tworzą drugą z kolei rozumną rasę w Śródziemiu. Ludzie, którzy po przebudzeniu w pierwszym roku Pierwszej Ery nie ruszyli w Wielką Wędrówkę na Zachód, pozostali w kręgu zainteresowania i ugięli się pod władzą Morgotha- jednego z najpotężniejszych i najokrutniejszych Valarów. Zaś ci, którzy ruszyli na zachód i spotkali Elfów, poznali historie powstania Ardy i Valarów. Nazwani zostali Edainami i zamieszkali w Numenorze. Od Quendich różnili się przede wszystkim tym, że byli śmiertelni. Po Przemianie Świata- incydencie z Valarami- odmówiono im wejścia do Amanu- Nieśmiertelnej Krainy. Największymi ośrodkami władzy ludzkiej były krainy Gondor i Rohan. Rohan znajdujący się niemalże w centrum zachodniego Śródziemia, na północ od Gondoru, w pobliżu Isengardu. Ziemie, na których powstał Rohan należały niegdyś do Gondoru jednak po bitwie na polach Celebrantu (2510r. Trzeciej Ery), ówczesny król przekazał je w podzięce Eorlowi i jego potomkom. Rohan znany był ze swojej wspaniale wyszkolonej kawalerii. Gondor to państwo stojące na wyższym niż Rohan poziomie cywilizacyjnym oraz posiadające dłuższą i bogatszą historie. Powstało jeszcze podczas Drugiej Ery. Gondor od początku był rządzony przez królów jednak podczas akcji Władcy Pierścieni, króla zastępuje Namiestnik. Jednym z założycieli Minas Ithil, głównej siedziby Gondoru był Isildur, daleki potomek Aragorna, powracającego na tron króla, pod koniec ostatniej części sagi Tolkiena. Znakiem szczególnym stolicy Minas Ithil było Białe Drzewo Królów, rosnące na szczycie Cytadeli oraz mieszczące się w godle Gondoru. Przed pojawieniem się Dzieci Eru w Śródziemiu, jeden z Valarów nie mogąc doczekać się ich przybycia ze wschodu stworzył w tajemnicy siedmiu krasnoludów w ciemnościach Śródziemia. Nadał im cechy niezbędne do przeżycia w świecie zdominowanym przez Morgutha czyli wytrwałość i nieustępliwość oraz przekazał im swoją wiedzę dotyczącą rzemiosła i obróbki metali. Krasnoludowie byli niżsi od ludzi i elfów, masywniej zbudowani i brodaci. Ich głównym pragnieniem było zdobycie bogactw, dlatego przeważnie zamieszkiwali w pobliżu kopalń. Trudnili się wydobywaniem i obróbką metali szlachetnych. Pierwotnie podzieleni byli na siedem szczepów, każdy pochodził od jednego z Ojca Krasnoludzkiego Plemienia. Siedzibą krasnoludów, podczas Trzeciej Ery było Khazad-dum, czyli kopalnie Morii, w Górach Mglistych, Ered Mithrim w Górach Szarych i Samotna Góra zamieszkałe przez Durina i jego przodków oraz Żelazne Wzgórza osiedlone przez Daina II Żelazną Stopę.
Daleko na północny zachód od Gondoru znajdowała się niewielka kraina- Shire, zamieszkała przez równie niewielkie istoty zwane hobbitami. Hobbici są rasą pochodzącą od ludzi, wzrostem sięgają człowiekowi do pasa, są krępi, nie posiadają magicznych zdolności. Ukochali oni pokój i harmonię, przygody i wojny były im obce. W najważniejszych powieściach Tolkiena to właśnie niepozorni hobbici- Bilbo i Frodo Bagginsowie, odgrywają główne role, to od nich zależy przetrwanie Śródziemia. W krainie Śródziemia istnieją również mniej przyjemne istoty, takie jak na przykład Trolle. Powstały prawdopodobnie dzięki mocy Morgotha, pierwszego Władcy Ciemności, który stworzył je z kamieni. Potrafią rozpalić ogień czy szyć ubrani, nie są jednak rasą ucywilizowaną. Ich głównym zajęciem są grabieże. Zebrane łupy gromadzą w grotach i jaskiniach. Mogą funkcjonować jedynie w nocy, ponieważ blask słońca zmienia je w kamień. Orkowie to rasa zamieszkująca Śródziemie już od czasów Pierwszej Ery. Zostali, podobnie jak trolle, wyhodowani przez Morgotha- przez torturowanie i upodlenie zniewolonych elfów. Nie cierpią światła słonecznego, dlatego zamieszkują w jaskiniach i wędrują tylko w nocy. Jako słudzy ciemności, walczyli zarówno z elfami, ludźmi jak i krasnoludami. W świecie Tolkiena istnieje jeszcze całe mnóstwo krain, gór, rzek i jezior, odrębnych, pomniejszych szczepów, magicznych stworzeń i istot. Najważniejsze z nich oraz te, które najczęściej pojawiają się w trylogii Władcy Pierścieni oraz Hobbicie to właśnie te, które przed chwilą omówiłem. Historie i wydarzenia przedstawione w twórczości J. R. R. Tolkiena są ciekawe i porywające, jednak najbardziej niesamowity jest świat, w którym są opisane. Jest to świat całkiem autonomiczny, niezależny od tego, w którym żyjemy. Świat zbudowany od podstaw, stworzony na własnej mitologii, w nieznanej wcześniej krainie. Stworzenie historii nowego, nieznanego świata to trudne i ryzykowne zadanie. Świadczy o wielkim talencie i olbrzymiej wyobraźni autora. Tolkien jako pierwszy podjął się tego wyzwania i do dziś, choć minęło już ponad pół wieku, nikomu nie udało się stworzyć tak dopracowanej i rozległej historii o nieistniejącym świecie.