Drama, jako metoda pedagogiczna

Podejmowanie roli, improwizowanie i cały bogaty zestaw środków i strategii może być wykorzystywany do nauki różnych przedmiotów oraz przygotowania do pełnienia ról społecznych. Konflikt i problem w dramie jest wymyślony, wyobrażony lub zaczerpnięty z lektur i opowiadań. Nie jest – jak w psychodramie – osobistym, bolesnym przeżyciem powodującym zaburzenia równowagi psychicznej. W dramie są to najczęściej dość typowe sytuacje konfliktowe. Poznawanie tych sytuacji i skutków ludzkich zachowań oraz poszukiwanie własnych wyborów i rozwiązań przyspiesza emocjonalne, intelektualne i społeczne dojrzewanie uczestników dramy. Dokonywanie niewłaściwych wyborów i sposobów rozwiązania konfliktów podczas dramy jest natychmiast zauważalne i możliwe do naprawienia.

Drama, jako metoda dydaktyczno – wychowawcza, przedłużeniem zabawy dziecięcej

W społeczeństwach pierwotnych, małe dzieci nie wiedziały, co to jest zabawa. Od najwcześniejszych lat uczestniczyły w pracach swoich rodziców. Dopiero wyższy i wyspecjalizowany poziom narzędzi pracy rodziców, umożliwił dzieciom włączenie się w pracę rodziców. Należy sądzić, że wtedy narodziła się zabawa, jako sposób sprostowania rzeczywistości ludzi dorosłych. Społeczne pochodzenie zabaw potwierdzić może także zależność treści zabaw tematycznych dzieci od środowiska, w którym przebywają i od kontaktów z kulturą. Dzieci najczęściej odgrywają role rodziców i kuzynów oraz role zawodowe z najbliższego otoczenia, takie jak: lekarza, nauczyciela, konduktora i tym podobne. Bawiąc się w role bardzo dokładnie naśladują swoich rodziców, ich sposób zachowania czy mówienia. Jako lekarze odtwarzają rytuał pacjenta i posługują się językiem specjalistyczno – medycznym. Wielki wpływ na treści zabaw i charakter bohaterów mają środki masowego przekazu i literatura. Dzieci bawią się na przykład w „Gwiezdne wojny” czy też „Robinsona…” Z tych rozważań można wyciągnąć jeden ważny wniosek. Człowiek przez całe życie ma potrzebę zabawy czyli przyjemności przebywania w innym, iluzorycznym świecie, w świecie fikcji, fantazji, wyobraźni, w świecie, w którym można przekraczać samego siebie i realizować najśmielsze marzenia. Zabawy dziecięce można podzielić na kilka kategorii:

• zabawy manipulacyjne, czasami nazywane przed-zabawami ( na przykład: pełzanie, ślizganie się, jazda na koniu na biegunach..) charakterystyczne dla wieku 1 do 3lat.
• zabawy tematyczne, zwane zabawami w granie ról, w fikcje czy dramatyzacyjnymi ( na przykład: karmienie i głaskanie maskotek, rozmawianie z nimi, ranie ról rodzinnych – matki, ojca). Pojawiają się one około 3 roku życia a apogeum osiągają około 6 roku życia – zawsze istnieje tu świadomość realnego świata.
• zabawy konstrukcyjne ( na przykład: rysowanie, budowanie z klocków, z plasteliny – domów, pałaców…budowanie z kart, puszczanie baniek mydlanych); rozwijają się równolegle z zabawami w granie ról i przepełnione są fiksacją. W miarę jak dzieci dorastają do rozumienia reguł gry, pojawiają się gry ruchowe, stolikowe, umysłowe. W wieku szkolnym coraz większą rolę odgrywają gry sportowe i komputerowe. Pojawia się teatr amatorski. Drama nawiązuje do drugiej kategorii zabaw, nazywanych tematycznymi, dramatyzacją lub graniem ról. Jednakże, drama nie jest tylko zabawą w role. Jest nad- zabawą , bardziej zorganizowaną o wyższej, bardziej zorganizowanej strukturze.
• drama jest zabawą przygotowaną przez pedagoga i to nauczyciel przynosi do klasy tematy, fikcyjne sytuacje wyjściowe i reguły, którym uczniowie powinni się podporządkować ; są to sytuacje problemowe, które uczniowie rozwiązują.
• w dramie zabawa w role i konkretne ćwiczenia są podporządkowane określonym celom dydaktyczno – wychowawczym, podczas gdy zabawy mają charakter przypadkowy;
• drama nie kończy się na zabawie w rolę, po każdym ćwiczeniu , po wyjściu ze świata fiksacji następuje refleksja nad przeżyciami w rolach;
• czasami drama pełni funkcję terapeutyczną – uczniowie porównując różne rozwiązania tej samej konfliktowej sytuacji, uczą się jak radzić sobie w życiu.

Uczenie i wychowanie przez dramę należy rozpoczynać od tego co dziecku daję największą radość, największe zadowolenie. W pracy z dziećmi można wprowadzać jakąś niespodziankę, zagadkę, elementy tajemniczości. Należy pamiętać także, żeby na pierwszych zajęciach wprowadzać techniki najprostsze, w ten sposób uniknie się zniechęcenia uczniów trudnościami i niepowodzeniami. W dramie na ogół ćwiczenia ruchowe wyprzedzają słowa ( monologi, dialogi), zatem najpierw gestem, mimiką twarzy uczniowie przedstawiają sytuację, którą potem wyrażają słowami. Poprzez dramę – dziecko – uczy się nie tylko poprawnego myślenia, mówienia czy pisania, ale przede wszystkim twórczego nastawienia się do rzeczywistości – twórczego wypowiadania zarówno słownie jak i pisemnie. Drama z istoty swej jest metodą uczenia się przez działanie ( w rolach)- drama rozwija uzdolnienia literackie, teatralno – autorskie i cechy wizjonerskie a także – uczy praktycznych „ życiowych” form rozwiązywania konfliktów, problemów. Nauczyciel pracując metodą dramy nie może zapominać o podstawowych zasadach nauczania:

• zasada poglądowości – najpierw przedstawić i przeżyć daną sytuację fikcyjną, potem zaś o niej rozmawiać.
• zasada stopniowania trudności – od technik najprostszych przechodzimy do bardziej skomplikowanych form; zaczynamy od tego co bliższe uczniowi do tego co dalsze.
• zasada aktywnego udziału uczniów jest oczywista. Osoba biorąca udział w dramie musi być aktywno – twórcza.
• zasada trwałości wiedzy – powtarzanie na przykład materiału, ale zawsze tworcze, w zmienionej sytuacji fikcyjnej lub poza fikcyjnej .

Pamiętajmy, że czynna rola ucznia jest dzisiaj jednym z podstawowych postulatów współczesnej dydaktyki. Proces uczenia się przebiega szybciej i skuteczniej gdy uczeń czynnie w nim uczestniczy. Aktywność słuchaczy w procesie kształcenia ma istotne znaczenie dla rozwoju ich zainteresowań i zdolności poznawczych. Drama – metoda wszechstronnego, harmonijnego rozwijania osobowości dziecka, wyrosła z praktyk ludzi teatru, łącząc pasje artystyczne z pedagogicznymi. Pedagog nie nastawia się na formę wypowiedzi ale na przeżycia dzieci. Techniki dramowe

Rola – polega ona głównie na tym, że dziecko jest osobą w nowej , nie znanej mu, odmiennej od codziennego życia sytuacji lub stara się być w sytuacji jakiejś określonej postaci. Jedną z form pracy w roli jest także etiuda pantomimiczna, ruchowa, z wyimaginowanym przedmiotem. Ćwiczenie to rozwija „elokwencję” ciała, uczy komunikatywności, wpływa na wyobraźnię, pomaga w koncentracji, ułatwia wchodzenie w rolę, klimat i atmosferę. Rozmowa – jest ona najprostszym sposobem bycia w roli – polega ona na dawaniu i przyjmowaniu odpowiedzi. Wywiad – wywiad może być prowadzony po cichu, intymny, dwuosobowy, oficjalny, prowadzony przez grupę z jedną lub kilkoma osobami. Improwizacja i inscenizacja – improwizacje to scenki. Inscenizacje improwizowane oparte są często na opowiadaniu nauczyciela lub na podstawie utworu literackiego. Dzieci działają w grupie bez nastawienia się na efekty artystyczne. Przedstawienie improwizowane trwa z reguły przez całe organizowane zajęcie. Dostarcza głębokich przeżyć uczestnikom, mogą tu pojawić się samodzielnie wykonane przez dzieci kostiumy i przedmioty charakterystyczne dla występujących postaci. Inscenizacja opiera się na wyraźnym podziale na widzów i aktorów. Dzieci – aktorzy uczą się tekstu na podstawie scenariusza. Rzeźba – najprostsza sytuacja , w której uczeń przyjmuje określoną pozę zastygając w bezruchu. Do jeszcze innych technik dramowych zaliczamy: tak zwane tworzenie Żywych Obrazów, Film – Stop klatka, Rysunek, Przedmiot – Znak, Kostium, Muzeum, Plan – Mapa, List, Dziennik, Zabawy.