Konflikt o Śląsk Cieszyński

Od 1918 r. w stosunkach między Polską a Czechosłowacją dochodziło do konfliktów wokół kilku spornych terenów: Śląska Cieszyńskiego, Orawy, Spiszu, zaś po II wojnie światowej także ziemi kłodzkiej i ziemi raciborskiej. Największy konflikt graniczny dotyczył ziem Śląska Cieszyńskiego i rozgrywał się w kilku etapach, głównie między rokiem 1919 a 1938. Po zakończeniu I wojny światowej zarówno Polska, jak i Czechy oraz Słowacja rozpoczęły proces kształtowania swoich państwowości. 5 listopada 1918 w wyniku uzgodnień lokalnych rad: polskiej Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego (w skład weszli: Józef Londzin, Tadeusz Reger, Jan Michejda) i czeskiej mieszany narodowościowo teren Śląska Cieszyńskiego został tymczasowo podzielony według kryterium etnicznego z zastrzeżeniem, że ostateczne rozgraniczenie terytorialne pozostawia się do rozstrzygnięcia przez rządy Polski i Czech.

Od 1918 r. w stosunkach między Polską a Czechosłowacją dochodziło do konfliktów wokół kilku spornych terenów: Śląska Cieszyńskiego, Orawy, Spiszu, zaś po II wojnie światowej także ziemi kłodzkiej i ziemi raciborskiej. Największy konflikt graniczny dotyczył ziem Śląska Cieszyńskiego i rozgrywał się w kilku etapach, głównie między rokiem 1919 a 1938. Po zakończeniu I wojny światowej zarówno Polska, jak i Czechy oraz Słowacja rozpoczęły proces kształtowania swoich państwowości. 5 listopada 1918 w wyniku uzgodnień lokalnych rad: polskiej Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego (w skład weszli: Józef Londzin, Tadeusz Reger, Jan Michejda) i czeskiej mieszany narodowościowo teren Śląska Cieszyńskiego został tymczasowo podzielony według kryterium etnicznego z zastrzeżeniem, że ostateczne rozgraniczenie terytorialne pozostawia się do rozstrzygnięcia przez rządy Polski i Czech. Umowa ta wydzielała polskiej administracji powiaty, które zamieszkałe były w większości przez ludność polskojęzyczną: bielski, cieszyński oraz część powiatu frysztackiego, a czeskiej powiat frydecki i pozostałą częścią powiatu frysztackiego. Etniczne kryterium podziału nie zostało zaakceptowane przez rząd w Pradze, który przedstawiał pretensje historyczne wobec terenów zamieszkałych przez Polaków. Jedną z glównych przyczyn sporu była linia kolejowa z Bogumina do Koszyc, która była jedynym połączeniem czeskiej linii kolejowej ze Słowacją. Innym powodem były złoża węgla kamiennego w zagłębiu karwińskim i przemysł ciężki Śląska Cieszyńskiego, a także duże ambicje Czechów. Konflikt zbrojny z 1919r. Józef Piłsudzki w połowie grudnia do prezydenta Czech wysłał list z prośbą i rozwiązanie konfliktu drogą negocjacji, ale Czesi w odpowiedzi zajęli Spisz i Orawę i wykorzystując chaos w Polsce w związku z wojną polsko-ukraińską i powstaniem wielkopolskim. 23 stycznia 1919 r. wojska czeskie w liczbie 16 tyś. żołnierzy z artylerią wkroczyły na Śląsk Cieszyński, co było złamaniem umowy z 5 listopada. Przeciwko armii Czechosłowackiej stanęły improwizowane oddziały ochotnicze złożone z góeników i młodzieży szkolnej, których dowódcą był Franciszek Latinik. Oddziały zaczęły być spychane w kierunku Cieszyna, a potem za Wisłę. 24 stycznia przez Czechów zostały zajęte Karwina, Sucha i Jabłonków, a rano 26 stycznia napotkali 60-osobowy oddział kapitana Cezarego Hellera. Czeskie natarcie zostało powstrzymane około godziny 8 przez piechotę z Wadowic, potem Polacy musieli się wycofać ze Stonawy z powodu braku amunicji. W natarciu na czeskie pozycje zginęło około 75% polskiej kampanii. Pozostałych Czesi wymordowali, zakłuwając ich bagnetami. 28-31 stycznia nierozstrzygnieta bitwa pod Skoczowem zatrzymała dalszy postęp wojska czeskiego. W tm czasie nastąpiło zawieszenie broni. 3 lutego 1919 r. podpisano polsko-czeski układ o tymczaowej granicy na Śląsku Cieszyńskim. Na podstawie postanowień konferencji w Spa w dniach 5-16 lipca 1920, Rada Ambasadorów państw Ententy 28 lipca podjęła decyzję o zaniechaniu plebiscytu i arbitralnym podziale tego regionu. Mocarstwa koalicji przyznały Czechosłowacji większość spornych obszarów Śląska Cieszyńskiego, tzw. Zaolzia, Spiszu i Orawy. Szczególnie dotkliwa dla Polski była utrata Zaolzia ze względu na liczebną ludność polską, istniejące tam bogactwa naturalne i zakłady przemysłowe. Po czeskiej stronie granicy pozostało ok. 120 tysięcy Polaków. 44% terenu o pow. 1002 km2 ze 139,6 tys. mieszkańców przypadło Polsce. Większość ziem, o pow. 1280 km2, zamieszkiwaną przez 295,2 tys. osób (139 tys. Polaków, 113 tys. Czechów, 34 tys. Niemców), w tym tereny uprzednio administrowane przez polską Radę Narodową Księstwa Cieszyńskiego z 179 tys. mieszkańców (123 tys. Polaków, 32 tys. Czechów, 22 tys. Niemców), znalazło się w granicach Czechosłowacji. Na skutek działalności czechizacyjnej już w 1921 roku czeski spis ludności wykazał tylko 69 tys. Polaków w całym czeskim Śląsku Cieszyńskim. 9 grudnia 1938 r. wojska polskie opuściły wieś Morawka, zwracając ją Czechom i ustalając ostateczny kształt granicy na Zaolziu. Tereny Zaolzia i ziemi czadeckiej zostały włączone do frysztackiego i cieszyńskiego powiatu województwa śląskiego. W 1938 r. przyłączono do Polski tereny nad popradem koło wsi Międzybrodzie i Sulin.