Wprowadzenie Motyw II wojny światowej jest często wykorzystywanym w literaturze i filmie. Twórcy sięgają po ten temat, by opowiedzieć o cierpieniach wojny, o tym jak wielką krzywdę człowiek potrafi wyrządzić bliźniemu, ale to też historie o miłości do innych, o miłości do ojczyzny umiejscowione w realiach wojennych. Dzieła poruszające tę tematykę pokazują także jak wojna zmienia rzeczywistość i ludzi, jak wojna sieje spustoszenie; jak silnie ingeruje w psychikę człowieka tworząc kontrasty osobowości – niektórzy ludzie ze zwykłych obywateli stają żołnierzami, inni są wyniszczeni obojętni na to co ich spotyka, jeszcze inni cierpią, ale walczą o życie i kraj. Takich postaw można by mnożyć wiele, ale najważniejsze jest to, by zrozumieć jak bardzo wojna może zmienić człowieka i całą jego rzeczywistość.

Wspomnienia Wiersze Opowiadania Utworem jakie poddałem analizie w pierwszej kolejności są 2 utwory Pt. Pożegnanie z Marią oraz U nas w Auschwitz autorstwa Tadeusza Borowskiego. Pożegnanie z Marią to opowiadanie, które ukazuje życie w okupowanej przez hitlerowców Warszawie. Nie jest to historia heroizmu, czy walki zbrojnej. To historia zwykłych ludzi, którzy zostali zmuszeni do poddania się okupantowi i muszą walczyć, ale o własny byt, o przetrwanie. Taki los dotykał każdego, niezależnie od stanowiska, czy zawodu. Wojna nie oszczędzała nikogo, mieszkańcy zmuszeni byli do nielegalnych interesów by żyć, a wychodząc na ulicę nie wiedzieli czy wrócą do domu. Tak też stało się z Marią – ukochaną Tadeusza. Wyszła z domu, wpadła w łapankę, później jak się dowiadujemy została wywieziona do obozu śmierci i tam zgładzona. Jednak w opowiadaniu tym nie chodzi jedynie o Tadka i Marię, a o to, że taki los mógł spotkać każdego. Opowiadanie dalekie jest od poświęcenia dla innych, walki; to próba ukazania człowieka chcącego po prostu żyć, dla którego potrzeby fizjologiczne są podstawowymi do przetrwania. Drugie z kolei „Opowiadanie U nas w Auschwitz” to zbiór dziewięciu listów Tadeusza do ukochanej Marii. Pisze on w listach o obozowym życiu, o obozowej śmierci. Pisze jak codzienne przechodzenie obok śmierci zmienia człowieka, jak niemiecki obóz śmierci zobojętnia ludzi. Pod wpływem okrutnej codzienności zmienia się ich świat i jego postrzeganie. Ludzie żyją w sąsiedztwie okrucieństwa i cierpienia, które stają się powszednimi przez co nie są dostrzegane, a może ludzie nie chcą tego widzieć. Żyją w świecie iluzji jaki tworzy wojna. Karmieni są ułudą normalności, która staje się pułapką. Ludzie traktowani są jak przedmioty, które wyrzuca się do śmietnika, gdy nie są już potrzebne. Skłania to do przemyśleń nad naturą ludzką, nad otaczającym światem, który może stawać się fikcją, a ludzie w niej żyjący marionetkami, nie zdającymi sobie sprawy co tak naprawdę się dzieje. Opowiadania Borowskiego to historie przez które pokazany jest obraz wojny - Obraz szokujący dla czytelnika, który ma może to szczęście, że nie musi cierpieć z powodu wojny i być częścią okrutnego planu unicestwiania, ale który winien pamiętać, że kiedyś ludzie cierpieli by on dziś mógł być wolny.

Kamienie na szaniec Kolejnym utworem jaki poddałem analizie są Kamienie na szaniec autorstwa Aleksandra Kamińskiego. W swoim opowiadaniu pisze o losach narodu, o cierpieniu ludzkim przez pryzmat grupy młodych ludzi, którzy, jeszcze nie dorośli, a musieli stanąć do zbrojnej walki z okupantem. Utwór opisuje działania Szarych Szeregów – taką nazwę przyjął podczas wojny Związek Harcerstwa Polskiego, który jako wychowujący w duchu patriotyzmu musiał tym razem zbrojnie stawić czoła złu jakie niosła ze sobą wojna. Historia Rudego, Alka, Zośki – bo takie pseudonimy noszą główni bohaterowie tego opowiadania, to kropla w morzu poświęceń, jakich dokonywali Polacy przez sześć lat wojny. Ci ludzie – harcerze, jeszcze tak młodzi, przeżywający swoje pierwsze miłości, cieszący się życiem, musieli z tego wszystkiego rezygnować, a przynajmniej być gotowymi na poświęcenie tego wszystkiego dla dobra ojczyzny i narodu. Wydawać by się mogło, że to nie jest sprawiedliwe, że wojna zabrała im te młodzieńcze lata, a niejednemu z nich nawet życie. Jednak oni kochali ojczyznę. Byli gotowi oddać za nią życie. Mimo niewielu lat pod tym harcerskim krzyżem, stają się żołnierzami pełnymi miłości do ojczyzny i gotowości umrzeć dla lepszego jutra. Oni nie żałowali. Ich heroizm powinien stać się wzorem do naśladowania, a bohaterowie tamtych czasów powinni być w pamięci każdego młodego Polaka, który tak jak oni kilkadziesiąt lat temu, powinien mieć świadomość, że ojczyzna kiedyś może go potrzebować a on winien jej poświęcenie. Na szczęście dziś nie potrzeba takiego heroizmu, choć patrząc na czasy obecne – często zastanawiam się czy dziś, gdyby była taka potrzeba, to tak jak w 39’ – dzisiejsza młodzież potrafiła stanąć do walki. Odpowiedzi na to pytanie nie znam – ale wiem, że młodzi bohaterzy lat wojennych dziś zrobili by to samo co siedemdziesiąt lat temu. Oddając się lekturze tego opowiadania można by pomyśleć, że mówi ono tylko o kilku spośród tysięcy młodych bohaterów, ale jest reprezentatywnym przykładem walki młodego pokolenia Polaków, którzy kochali Polskę. I nie potrzebny nam jest Batman, Spiderman, Superman czy inny superbohater, bo mamy swoich, prawdziwych takich jak Alka, Zośkę i Rudego.

Medaliony Kolejnym utworem, który zwrócił na siebie moją uwagę podczas opisywania motywu II wojny światowej były Medaliony autorstwa Zofii Nałkowskiej, która materiały zebrała pracując w komisji do badań zbrodni hitlerowskich. Medaliony to zbiór ośmiu opowiadań, które przedstawiają prześladowania hitlerowskie na ludności cywilnej. Autorka nie komentuje opisywanych przez siebie wydarzeń, które opisane są niejako z perspektywy, mają charakter reporterski, opisane są powściągliwie, spokojnie. Dzięki takiemu charakterowi opowiadań, autorka przedstawiła je w sposób obiektywny, dokładny. Poprzez ten zbiór ukazane są tragedie, cierpienia, zmiany jednostek. Mówiąc dziś o wojnie często mamy na myśli całość narodu, nie sięgając po historie indywidualne. Autorka zmienia to patrzenie. Pokazuje, że wojna to nie tylko śmierć i każdego może dotykać w inny sposób; nie jest więc możliwe opisanie tragedii setek tysięcy cierpień, jednak dzięki takiemu ujęciu tematu, stawia im się niejako pomnik – coś dzięki czemu zostaną zapamiętani, nie będą kolejną liczbą, a niepowtarzalną historią życia ludzkiego dotkniętego okrucieństwem wojny.

Pianista Motyw II wojny światowej występuje nie tylko w literaturze, ale jest też tematem poruszanym w filmach. By poznać historię wojny opowiedzianą okiem kamery analizie poddałem film Pt. „Pianista”. To ekranizacja książki „Pianista” Szpilmana – warszawskiego pianisty, żyda, która opowiada o jego życiu w czasach II wojny światowej. To historia zwykłego szarego człowieka, który stara się przeżyć czas wojny, jest świadkiem powstania w gettcie i jego likwidacji. Szpilman musi potem ukrywać się w opustoszałej Warszawie. To historia sprawy żydowskiej – w filmie ukazane jest życie w getcie warszawskim razem ze wszystkimi cierpieniami codzienności wojennej, a także historia – obraz zniszczenia Polskiej stolicy. I choć, uważam, że sama ekranizacja jest dobra, to warto przeczytać również książkę. W dzisiejszych czasach w świecie tak pędzącym, niestety często nie pamiętającym o przeszłości - film ten może być nośnikiem przekazu o głębokim znaczeniu. Nie powinien być traktowany jako film do obejrzenia ot tak na wieczór. Tu chodzi o coś więcej; o ukazanie losów ludzi cierpiących, starających się przeżyć kolejny dzień, o niepewnym jutrze, o obojętności na cierpienie, ale też o próbach pomocy innym, o miłości. Opowiedzenie tego z perspektywy zwykłego człowieka jest niewątpliwie spojrzeniem dobrym, trafiającym i skłaniającym do przemyśleń nad naturą ludzką.

Wnioski Podsumowując, powyższe przykłady prezentują różne podejścia do wojny poprzez pokazanie ich z kilku perspektyw. Niemniej każde z nich ukazuje jaka potrafi być natura ludzka, jak często okrucieństwo nie zna granic. Niektórzy ludzie mają się za bogów, za panów życia i śmierci, ale znając historię niech każdy pamięta, jak kończą ci okrutni, bezwzględni ludzie. Nie życzę nikomu takiego losu, jaki spotkał cierpiących z powodu wojny ludzi, ale chciałbym by każdy poznał te historie i następnym razem idąc do parku pomyślał dzięki komu jest wolny, dzięki czyjemu cierpieniu i poświęceniu może żyć w wolnym kraju. Niech II wojna światowa będzie przestrogą dla zapędów władców, a dla Nas wspomnieniem czasów cierpienia, miłości, heroizmu, poświęcenia i nauką jak pięknie żyć i umierać za Polskę.