ANTROPOLOGIA

FUNKCJONALIZM

Kierunek ten został zapoczątkowany na początku XX wieku przez polskiego badacza działającego na emigracji Bronisława Malinowskiego oraz Alfreda Reginalda Radcliffe’a-Browna a za głównych przedstawicieli uważa się:

• w socjologii: T. Parsonsa i R. Mertona;
• w antropologii M. Douglasa, R. Firtha, E. Leacha.

Funkcjonalizm - orientacja teoretyczna i metodologiczna w antropologii społecznej i etnologii do której głównych założeń należy:

1. przekonanie o konieczności holistycznego i systemowego ujmowania kultury, która jest ściśle zintegrowanym systemem zachowującym wewnętrzną równowagę;
2. unkcją każdej instytucji społecznej jest podtrzymywanie istniejącego systemu i zaspakajanie ludzkich potrzeb;
3. uznanie, że podstawą badań antropologicznych są intensywne badania terenowe;
4. przekonanie, że każdy element kultury należy interpretować w kontekście całości systemu.

Podstawowe założenia teorii funkcjonalnej, które przyjmowali B. Malinowski i A. Radcliff - Brown:

• Społeczeństwo jest pewną odrębną całością, a nie zbiorem, prostym konglomeratem przypadkowych składników, ma właściwości swoiste, nie dające się zredukować do cech poszczególnych elementów, takich jak: adaptacja, wewnętrzna spójność, eunomia, dysonomia.
• Jedną z ważniejszych jej właściwości swoistych jest stan równowagi, stan integracji społecznej. System społeczny ma zatem charakter samo regulacyjny, wykazuje tendencje do utrzymania samego siebie w stanie równowagi.
• By społeczeństwo jako całość znajdowało się w stanie integracji, równowagi muszą być spełnione określone warunki, wymogi funkcjonalne.
• Jeśli warunkiem istnienia społeczeństwa jest realizacja określonych wymogów to poszczególne organy społeczne muszą działać w kierunku ich realizacji, muszą być względem nich funkcjonalne.
• Jeśli system społeczny jest całością zintegrowaną - znajdującą się w stanie równowagi, całością samo odtwarzającą się, to zmiana społeczna musi mieć charakter zewnętrzny. B. Malinowski wypracował teorie analizy funkcjonalnej w której bada się trzy poziomy systemu: biologiczny, struktury społecznej i symboliczny - na każdym poziomie można wyróżnić podstawowe potrzeby, których wypełnienie jest warunkiem zdrowia fizycznego, istnienia spójności strukturalnej i jedności kulturowej. Poza tym poziomy systemu tworzą hierarchię, u podstaw której znajdują się systemy biologiczne, po nich struktury społeczne, a na najwyższym poziomie - systemy symboliczne. Malinowski zwracał uwagę na to, że sposób zaspokajania potrzeb na jednym poziomie systemu wyznacza sposoby zaspakajania potrzeb na kolejnych poziomach w hierarchii. W gruncie rzeczy uważał, że każdy poziom systemu cechuje się własnymi, odrębnymi wymogami i procesami zaspokajającymi te potrzeby. Ponadto był zdania, że dla analizy socjologicznej i antropologicznej istotne są poziomy struktury społecznej i symbolicznej, a w swoich pracach najwięcej uwagi poświęcił poziomowi struktury społecznej 1.Poziom symboliczny systemu:
• wymogi systemu symboli dostarczających informacji niezbędnej do przystosowania się do środowiska,
• wymogi systemu symboli dostarczających poczucia kontroli nad ludzkim losem i zdarzeniami przypadkowymi,
• wymogi systemu symboli dostarczających członkom społeczeństwa poczucia „wspólnego rytmu" w życiu i codziennych czynnościach.

2. Poziom struktury społecznej systemu: • wymóg produkcji i dystrybucji dóbr konsumpcyjnych, • wymóg społecznej kontroli i regulacji zachowań, • wymóg kształcenia ludzi w kwestiach tradycji i umiejętności, • wymogi organizacji i egzekwowania stosunków władzy. Badając poziom struktury społecznej, Malinowski podkreślał niezbędność analizy instytucjonalnej. Scharakteryzował on instytucje i opisał poszczególne ich elementy: • każda instytucja posiada tak zwaną kartę, czyli zespół wartości centralnych, które umożliwiają ludziom skupienie się wokół naczelnej zasady kierującej dalszymi ich działaniami, • dla funkcjonowania instytucji niezbędne jest także istnienie personelu, który się na nią składa, • norm warunkujących zachowanie poszczególnych jednostek w obrębie personelu, • oraz substratu materialnego (to jest narzędzi i urządzeń, jakimi posługują się ludzie tworzący instytucję), • na instytucje składają się też konkretne przejawy działań podejmowanych przez personel, • oraz funkcje, jakie pełni dana instytucja w określonej społeczności. • Opisując każdą instytucję pod kątem tych wymogów, Malinowski uważał, że stworzył wspólną miarę analityczną do porównywania wzorów organizacji społecznych w społeczeństwach i miedzy społeczeństwami. Zestawił nawet listę instytucji uniwersalnych pod kątem realizacji przez nie, nie tylko wymogów strukturalnych, ale też biologicznych i symbolicznych. Ogólnie rzecz biorąc, funkcjonalne podejście Malinowskiego stworzyło nowe możliwości socjologii, które na długie lata zapomniała o podobnych tezach Spencera. Malinowski przekonał socjologów, że rozstrzygające znaczenie dla analizy wymogów ma uwzględnienie poziomów systemów. Utrzymywał, że na każdym poziomie systemu występują charakterystyczne dla niego wymogi uniwersalne. Z całą mocą podkreślał, że istotą analizy socjologicznej jest poziom struktury. Malinowski wyodrębnił na tym poziomie cztery potrzeby: • przystosowanie ekonomiczne, • władzę polityczna, • wychowanie i edukację • oraz kontrole społeczna. Ponadto opracował klarowna metodę badania działania instytucji pod kątem zaspokojenia przez nie wymogów funkcjonalnych. Można zatem powiedzieć, że Malinowski stworzył ogólny zarys nowoczesnego funkcjonalizmu socjologicznego

Bibliografia: 5. Encyklopedia Gazety Wyborczej, Tom V, Warszawa 2005. 6. Encyklopedia Socjologii, A-J Tom I, Warszawa1998. 7. J. H. Turner, Struktura teorii socjologicznej, Warszawa 2005.