Powieść Stefana Żeromskiego ukazuje losy narodu polskiego w przełomowym momencie – tuż po odzyskaniu niepodległości. Polacy mają mnóstwo marzeń i planów, za to mniej konkretnych propozycji, jak ma wyglądać życie w niepodległym państwie. Stefan Żeromski, nazywany „sumieniem narodu” i wielkim społecznikiem, nie mógł pozostać wobec tych spraw obojętny – nie powinniśmy więc mieć żadnych wątpliwości co do tego, że „Przedwiośnie” jest powieścią zaangażowaną w politykę i sprawy społeczne. Powieść można by ironicznie nazwać „anty-Panem Tadeuszem”; gorzką interpretacją pewnych wątków wielkiego dzieła Adama Mickiewicza. Namiętna Telimena i dziewczęca Zosia znajdują swoje odpowiedniki – Laurę i Karolinę, dostojnego poloneza zastąpił ognisty kozak, wesolutki ksiądz niestroniący od kieliszka ksiądz wydaje się być karykaturą księdza Robaka, zaś Maciejunio karykaturą Gerwazego. Mieszkańcy Nawłoci bez trudu i w sposób niewymuszony godzą cynizm i obłudę z umiłowaniem tradycji…