Od najdawniejszych czasów próbowano wyjaśniać i interpretować zjawiska rządzące światem oraz określać postawy człowieka wobec rzeczywistości, w której przyszło mu żyć. Próbowano też na wiele różnych sposobów tworzyć koncepcję ujmujące byt człowieka i rzeczywistość w pełnych regułach, by potem w oparciu o nie postulować właściwe postawy jednostek. Jedną z najstarszych tego typu koncepcji jest idea “teatru świata”, stworzona przez Platona. Zasada ta ujmowała rzeczywistość jako stworzoną przez istotę najwyższą, wszechpotężną, wielokrotnie doskonalszą od nas, ludzi, która jednocześnie była reżyserem wszystkich zachodzących zdarzeń. Ludzie, w tak określonym “teatrze” przypominają więc kukiełki, marionetki lub też aktorów, którzy odgrywają z góry obmyślone dla nich role. Warto zauważyć, że koncepcja życia jako teatru zaowocowała wśród ludzi przekonaniem o znikomej roli człowieka w kreacji rzeczywistości, bowiem, jak zakładało theatrum mundi, nie mamy na swoje losy większego wpływu, niemożliwym jest dokonanie jakiejkolwiek zmiany w scenariuszu życia. Koncepcja „teatru życia” bardzo trafnie ujmuje pozycję człowieka wobec ogromu świata i kosmosu- podkreśla znikomość tego pierwszego względem drugiego. Bardzo często ów często spotykany w sztuce motyw spotykał się z nieprzychylnością filozofów i poetów, głównie z powodu uwypuklenia bierności człowieka, którego los całkowicie zależy od kaprysów losu, nałożonego na niego fatum lub nikomu niepojętych planów istot boskich. Motyw theatrum mundi ujawnia się wieloaspektowo, w różnych wariantach. Postaram się wymienic poniżej kilka najważniejszych koncepcji teatru życia, jaki możemy znaleźć w literaturze na przestrzeni praktycznie każdej możliwej epoki:

1. Theatrum mundi jako teatr kosmiczny, stworzony przez Boga, przezeń oglądany i oceniany (najpełniejszą i najwspanialszą realizacją artystyczną tego wariantu jest auto sacramentale Pedra Calderóna de la Barca „Wielki Teatr Świata”).
2. Świat jako gra iluzji; po jej zakończeniu opadają wszystkie życiowe “przydatki” i ukazuje się prawdziwa twarz aktorów - równych sobie, ale różniących się jakością swej gry (tę prawdę głosili z upodobaniem stoicy).
3. Człowiek jako marionetka i igrzysko Boże (motyw wykorzystywany już przez Platona).
4. Świat jako komedia odgrywana przez ludzi przed ludźmi (co lakonicznie ujmuje słynna, choć nieznanego pochodzenia, maksyma “totus mundus agit histrionem”, która znaczy tyle co „Cały świat gra jakąś rolę"). Bardzo łatwo uznać, że wszystkie te warianty i aspekty tworzą w zasadzie jedno wyobrażenie: ludzie grają przed sobą komedię złudzeń, która bawi oglądającego ją Boga, będącego jej autorem i krytykiem. Wydaje się jednak, że przy uważniejszym oglądzie powyższe zdanie musi ujawnić głęboką szczelinę, jaka dzieli dwa pierwsze znaczenia toposu od dwóch następnych. Metafora theatrum mundi - jak zauważył Sławomir Świontek - “możliwa jest jedynie w ramach teologicznej wizji świata: jeśli cały świat traktuje się jako teatr, to tylko pod warunkiem, że ma on swojego Wielkiego Spektatora” . Za twórcę samej koncepcji teatru życia uznaje się Platona, znanego greckiego filozofa, który poruszył temat teatru życia w jednym ze swoich dialogów. Pisze następująco- ,,Marionetkami są bowiem ludzie w większości wypadków i rzadko kiedy tylko mają coś wspólnego z prawdą”- dzięki temu stał się prekursorem używania owego motywu w literaturze. W niniejszej pracy, w której przedstawię sposób stosowanie motywu w literaturze trzech różnych epok literackich (kolejno w antyku, romantyzmie oraz we współczesnych nam dzisiaj tekstach), zinterpretuję metafory budujące wyżej wymieniony motyw, zamierzam również postawic pewną tezę: autorzy dzieł literackich różnych epok wykorzystywali motyw theatrum mundi aby pokazać, że ludzie są aktorami w teatrze, którym poniekąd jest świat. Ludzie nie mieli wpływu na własne losy, mogli walczyć z przeznaczeniem ale tak naprawdę prowadziło to co najwyżej do ich własnej zguby i osobistej tragedii.