Od dzieciństwa wraz z rodzicami mieszkam w Zapałowie, miejscowości położonej na Płaskowyżu Tarnogrodzkim w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego. Na północ od wsi płynie rzeka Lubaczówka, która jest prawostronnym dopływem Sanu. Zapałów jest wielką wsią, która jest podzielona na tak zwane Kąty, Buczynę, Nazarki, Surmaczówkę liczy około półtora tysiąca mieszkańców. Znajduje się tutaj między innymi kościół rzymsko-katolicki pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, cerkiew św. Kosmy i Damiana, sklepy wielobranżowe, oddział banku, punkt apteczny, gminna biblioteka, ochotnicza straż pożarna, ośrodek zdrowia, dom strażaka oraz Zespół Szkół. Według ludowych przekazów początkowo Zapałów nosił nazwę Zapadłów lub Zapadów, gdyż na najwyższym wzniesieniu miejscowości stała żydowska karczma, a w jej pobliżu znajdowała się świątynia. W święta mieszkańcy zamiast iść do świątyni woleli udać się do karczmy, gdzie biesiadowali przy alkoholu, tańcach i śpiewie. Któregoś świątecznego dnia, gdy w świątyni odbywało się nabożeństwo i rozległ się głos dzwonu, a w karczmie znajdowało się wielu biesiadników wówczas doszło do zapadnięcia się ziemi, która pochłonęła karczmę wraz z biesiadnikami. Jedna z historii podaje, iż nazwa Zapałów wywodzi się od założyciela wsi o imieniu Zapała lub Zapał, który wzniósł gród na najwyższej górce. Możliwe jest również to, iż ludzie osadzający się tutaj pracowali z ogromnym zapałem i stąd wzięła się ówczesna nazwa wsi. Dostępne i zbadane źródła potwierdzają istnienie wsi Zapałów już w 1621 r., a zatem należy przypuszczać iż wieś została założona wcześniej, a czas powstania samej nazwy można datować na XIII lub XIV w. Zapałów ma bardzo bogatą przeszłość historyczną. Po pierwszym rozbiorze Polski który miał miejsce w 1772 r. znajdował się pod rządami Austrii, a podczas I i II wojny światowej był oblegany zarówno przez Niemców jak i Związek Radziecki. Pozostałościami po zmianach ustrojowych, wojnach i najazdach na Zapałów są między innymi krzyż kaźni zapałowskich poddanych, którzy oddali życie przed zniesieniem pańszczyzny, mogiły żołnierzy armii austriackiej, niemieckiej lub rosyjskiej poległych w walkach na terenie wsi w tak zwanych walkami nad Bugiem i Styrem, miejsca kazi żydowskich rodzin oraz obelisk z sześcioramiennym krzyżem, upamiętniający deportację ludności ukraińskiej znajdujący się obok cerkwi. Ponadto Zapałów posiada pałac wraz z stawem, który jest pozostałością po panowaniu rodziny Sapiehów, którzy utworzyli folwark w okresie międzywojennym i osobiście sprawowali nad nim pieczę. W miarę upływu lat wzrastała liczba budynków mieszkalnych i numerów we wsi oraz innych budynków publicznych między innymi powstał urząd pocztowy, posterunek policji, urząd gminy oraz państwowa szkoła ludowa. Do 1933 roku Zapałów był gminą, wtedy to po reformie administracyjnej w Zapałowie pozostało tylko sołectwo. W Zapałowie istniały wyznania religijne rzymsko-katolickie, grecko-katolickie, które później przekształciło się na prawosławie z istniejącą i działającą do dnia dzisiejszego cerkwią oraz Kościół Wolnych Badaczy Pisma Świętego. Prawdopodobnie wiele osób osiedliło się w Zapałowie w końcu XVIII wieku, zajmując się uprawą roli, hodowlą bydła oraz rzemieślnictwem, dzięki któremu dostarczali produkty niezbędne do codziennego użytku. Wytwarzane produkty rolne i rzemieślnicze sprzedawano również na targach w pobliskich miastach między innymi w Jarosławiu i Lubaczowie. Ludność Zapałowa przechodziła przemiany zarówno ustrojowe jak i społeczne, liczba ludności wzrastała z roku na rok. Związane to było przyrostem naturalnym oraz z poprawiającym się bytem. Mieszkańcy Zapałowa, a między innymi mój dziadek Stanisław Gołąb podczas wojen wywożeni byli do Niemiec, Związku Radzieckiego, Czech na prace przymusowe w gospodarstwach rolnych, łagrach, kopalniach itp. W wiosce pozostawały kobiety, starcy i dzieci. Jak wynika z opowiadań najstarszych mieszkanek Zapałowa pozostali mieszkańcy zmuszani byli do pracy na gospodarstwie utworzonym przez okupantów z ziem należących do rodziny Sapiehów. Często byli oni świadkami makabrycznych wydarzeń to jest morderstw całych rodzin żydowskich. Zapałów wielokrotnie był bombardowany oraz podpalany. Mimo tak strasznych przeżyć i wydarzeń ludność nie poddała się i nie opuściła tej miejscowości. Według słownika nazwisko to nazwa rodziny, do której dana osoba należy. Wraz z imieniem stanowi podstawę identyfikacji danej osoby. Początkowo przezwiska, a z czasem nazwiska pochodzące od zwierząt czy roślin, bardzo często miały nie tylko nazywać, ale też odróżniać danego człowieka zachowaniem lub posiadaniem jakiejś cechy charakteru. Wykorzystując je, można było na ogół dość dokładnie i praktycznie określić prawie każdego człowieka.

      W Polsce zwyczajowo nazwisko otrzymuje się zwykle po ojcu, natomiast żona na ślubie przyjmuje najczęściej nazwisko męża, choć obecnie wiele kobiet zachowuje swe nazwisko, zwłaszcza te, które pod swym panieńskim nazwiskiem mają osiągnięcia zawodowe, naukowe lub artystyczne. Często małżonkowie przyjmują nazwiska podwójne; polskie prawo dopuszcza także przyjęcie przez męża nazwiska żony, co jest praktykowane, lecz w ostatnich latach bardziej zauważalne.							Ponadto istnieją nazwiska pochodzące od przezwisk nadawanych osobom, które później przechodziły na wszystkich jego potomków. Stąd tak popularne w Polsce nazwiska pochodzące od nazw zawodów, miejsca zamieszkania czy cech wyglądu.

Podstawą powstania dużej grupy nazwisk były uprawiane przez ludzi rzemiosła (czyli zawody), zajęcia oraz narzędzi z nimi związanych. Klasycznym przykładem jest nazwisko Kowal i jego późniejsze formy, np. Kowalik. Aby dokładnie ustalić pochodzenie nazwiska, trzeba mieć możliwość prześledzenia zapisów historycznych oraz dokumentów archiwalnych aby ustalić, jak nazwisko było zapisywane i od kiedy te zapisy się pojawiają. Analizując archiwalne zapiski dotyczące dziejów Zapałowa można ustalić, iż w miejscowości zamieszkiwali ludzie o różnych wyznaniach i zawodach, między innymi rzemieślnicy wykonywujący takie rzemiosło jak kowal, kołodziej, stolarz, krawiec, szewc, wyszynk, olejarz co dało początek nazwiskom o tej samej nazwie co wykonane rzemiosło. Przed wojną Zapałów zamieszkiwała znaczna liczba ludności ukraińskiej, jednak przymusowa repatriacja Ukraińców na Ukrainę i Akcja Wisła w 1947 roku doprowadziły do tego, że w Zapałowie zostało dziś tylko trzydziestu prawosławnych. Jedyna prawosławna parafia w jarosławskim powiecie. Nie tylko ludność ukraińska była przymusowo wysiedlana i wysyłana do pracy za granicą, pozostali mieszkańcy Zapałowa również przeżywali rozłąkę z rodziną i przymusowe prace w ciężkich warunkach na obcej ziemi. Z opowiadań rodzinnych oprócz dziadka, który przeżył zsyłkę do pracy w Niemczech, również pradziadek Stanisław Burek pracował w kopalni siarki w Czechach, a po powrocie do Zapałowa ciężko zachorował i zmarł na chorobę płuc. Jak wynika również z rodzinnych opowiadań w Zapałowie zamieszkiwały rodziny pochodzenia żydowskiego jednak większość z nich została w bestialski sposób zamordowana przez żołnierzy Niemieckich i Ukraińskich, a nieliczni uciekli do Kanady i Stanów Zjednoczonych, dzięki czemu uniknęli śmierci. W Zapałowie po wojnie przybyło wiele osób z nowymi nazwiskami, gdyż rozpoczęło się i rozwinęło budownictwo, dzięki czemu powstały nowe bloki oraz zaczęto prowadzić duże gospodarstwo rolne, które zatrudniało większą część mieszkańców Zapałowa oraz nowo przybytych specjalistów. Nazwiska mieszkańców Zapałowa są zróżnicowane. Można zauważyć nazwiska pochodzenia ukraińskiego np. Bachor, Sidor. Można również spotkać nazwiska wywodzące się od nazw ptaków np. Drozd, Wróbel, Sroka, Gołąb oraz nazwiska pochodzenia zwierzęcego np. Kot, Kuc. Niektórzy mieszkańcy otrzymali nazwiska po rzemiosłach, które wykonywali np. Szewc, Olejarz, Kaczmarz itp. Po przytoczeniu powyższych przykładów, nie powinno być już wątpliwości, że geneza nazwy miejscowości i nazwisk może być różnoraka. Sądzę, że każdy, kto zająłby się tym problemem, opowiedziałby inną historię wyjaśniającą powstanie nazewnictwa miejscowości i nazwisk. O wyborze tematu zdecydował mój osobisty sentyment do miejsca urodzenia i zamieszkania. Uznałam, iż historia Zapałowa jest bardzo bogata i pozwoli innym poznać dawne czasy wsi.