Powstanie Warszawskie było to wystąpienie zbrojne przeciwko Niemcom, okupującym Warszawę, podjęte przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”. Akcja ta miała na celu wspólną walkę z wojskami radzieckimi, które szybciej niż Niemcy przekroczyły ziemie polskie. Powstaniu towarzyszyło ujawnienie się najwyższych struktur Polskiego Państwa Polskiego. Nastąpiło ono w dniu 1 sierpnia 1944r. i trwało do 3 października tego samego roku.

Oddziały Armii Krajowej były dla Stalina przeszkodą w opanowaniu Polski, dlatego też po walkach na Polesiu, Wołyniu i Wileńszczyźnie Rosjanie rozbroili polskich żołnierzy, a oficerów zesłali do obozów w głąb Rosji. Fatalne następstwa akcji „Burza” na wschodnich kresach Polski dowodziły realnych intencji Sowietów. Mimo wszystko Rząd Rzeczpospolitej w Londynie oraz dowództwo Armii Krajowej podjęło decyzję o wybuchu powstania. Przeważyło przekonanie, iż bitwa o wyswobodzenie Warszawy ma znaczenie nie tylko wojskowe, ale również polityczne, ponadto brano pod uwagę napięcie emocjonalne panujące wśród mieszkańców stolicy i gorącą chęć walki wyrażaną przez żołnierzy AK. Samodzielne ocalenie stolicy od Niemców i powitanie wojsk radzieckich przez legalne władze państwa wydawało się ostatnią szansą na uratowanie niepodległości, a przynajmniej honoru. Ostatecznie rozkaz wydany został 31 lipca przez komendanta głównego Armii Krajowej generała Tadeusza Bora-Komorowskiego, kiedy do warszawskiej dzielnicy Pragi wkraczały radzieckie czołgi. Powstanie miało się rozpocząć następnego dnia, czyli 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17 (kryptonim Godzina „W” - wystąpienie, wybuch).

W pierwszych walkach powstania wzięło udział ok. 23 tys. żołnierzy polskich, a łącznie 34 tysięcy. Niemcy dysponowali początkowo 20 tysiącami żołnierzy i policjantów, jednak w kolejnych dniach napływały posiłki. W sumie w tłumieniu powstania wzięło udział około 50 tysięcy niemieckich żołnierzy. Dowódcą powstania został mianowany pułkownik, a następnie generał brygady Antoni Chruściel ps. Monter. W pierwszych dniach Niemcy zostali wyparci z Woli, Żoliborza, Śródmieścia, a częściowo z Ochoty, Mokotowa i Czerniakowa. Jednak pozycja Polaków była stracona. Powodem tego było przede wszystkim niedorównujące wojskom Rzeszy wyposażenie w broń. Niemcy, dowodzeni przez gen. Ericha von dem Bacha-Zelewskiego mieli w swoim posiadaniu ciężką artylerię, czołgi i samoloty. Z początku przewidywano, że walki będą trwały kilka dni, do momentu wkroczenia Armii Czerwonej, ale przed 8 sierpnia Józef Stalin, mimo próśb między innymi premiera Stanisława Mikołajczyka, który od 31 lipca przebywał w Moskwie, wydał rozkaz wstrzymania działań zaczepnych w rejonie Warszawy. 2 sierpnia załamało się powstanie na Pradze. Niemcy zachowali kontrolę nad wszystkimi liniami kolejowymi i mostami na Wiśle. 5 sierpnia inicjatywa przeszła w ich ręce. Rozpoczęte w tym dniu uderzenie na Wolę i Ochotę miało na celu przebicie arterii komunikacyjnych na linii wschód-zachód i połączenie się z walczącymi w okrążeniu w okolicach ratusza i Ogrodu Saskiego oddziałami generała Reinera Stahela. Zgodnie ze specjalnym rozkazem Adolfa Hitlera, Niemcy w kontrolowanych przez siebie dzielnicach stosowali bezwzględny terror. Dokonywano rzezi na mieszkańcach, bez względu na ich wiek czy płeć, miasto starano się zrównać z ziemią. Po przeniesieniu Komendy Głównej AK na Stare Miasto oddziały walczące na Woli wycofały się kanałami do Śródmieścia. 6 sierpnia wojska niemieckie odcięły Stare Miasto od Śródmieścia, docierając do Ogrodu Saskiego. 11 sierpnia wycofały się ostatnie oddziały powstańcze walczące na Ochocie. 12 sierpnia rozpoczęło się niemieckie natarcie na Stare Miasto bronione przez 9 tys. żołnierzy. W walkach o Starówkę hitlerowcy użyli najcięższego sprzętu wojennego: wielkokalibrowej artylerii i lotnictwa. Generalny szturm Niemców na Stare Miasto rozpoczął się 19 sierpnia, jego celem było otwarcie komunikacji przez most Kierbedzia. Pomimo kilkakrotnie podejmowanych prób nie udało się powstańcom rozbić pierścienia niemieckiego otaczającego Stare Miasto. Niepowodzenie tych akcji wymusiło decyzję o ewakuacji kanałami, 2 września ostatnie oddziały opuściły Stare Miasto. Powstańcy walczący w Śródmieściu po zaciętych walkach zdobyli ważne niemieckie punkty oporu, m.in.: Pałac Staszica (11 sierpnia), gmach Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (20 sierpnia), Komendę Policji na Krakowskim Przedmieściu (23 sierpnia). 5 września Niemcy rozpoczęli powstrzymany przez powstańców atak wzdłuż Alei Jerozolimskich, pomiędzy Nowym Światem a Marszałkowską. 6 września padło Powiśle. Brak perspektyw na pomyślny rozwój dalszych wydarzeń i poniesione w toku dotychczasowych walk straty skłoniły Komendę Główną AK do podjęcia w dniach 9-10 września rozmów kapitulacyjnych z Niemcami. 10 września 1944 na Warszawę zaczęły się kierować wojska radzieckie, dlatego postanowiono zerwać rozmowy dotyczące kapitulacji. Jednak Armia Czerwona zatrzymała się po drugiej stronie Wisły, a radziecki rząd nie zezwolił na lądowanie na lotniskach pozostających pod kontrolą Armii Czerwonej samolotów alianckich, które miałyby dostarczać zaopatrzenie walczącym powstańcom. 11 września wojska niemieckie przerwały połączenie mokotowskiego Czerniakowa ze Śródmieściem. W dniach 16-21 września przeprowadzono w rejonie Czerniakowa, Powiśla i Żoliborza desant żołnierzy 2 i 3 dywizji piechoty Pierwszej Armii Wojska Polskiego z zajętej 14 września przez wojska radzieckie Pragi. Ostatecznie przez Wisłę przeprawiono 5 batalionów, które utworzyły przyczółki na Czerniakowie i Żoliborzu, nie zdołały ich jednak utrzymać. Ze względu na brak odpowiedniego wsparcia artyleryjskiego operacja zakończyła się niepowodzeniem. 23 września skapitulował Czerniaków, jedyny zajęty przez AK rejon przylegający do Wisły. W końcu po zaciętych walkach 27 września padł Mokotów, a 30 września Żoliborz. 2 października w Ożarowie podpisano akt kapitulacji, w którym powstańcom przyznano status żołnierzy. W dniach od 3 do 5 października powstańcy złożyli broń i poddali się Niemcom. Umieszczano ich w obozach jenieckich, natomiast ludność cywilna została wysiedlona i trafiała do obozów pracy lub rozproszona po różnych miastach Generalnego Gubernatorstwa. Warszawa została zrównana z ziemią, specjalne niemieckie jednostki wysadzały i paliły domy. Zniszczono bezcenne skarby kultury narodowej, archiwa i biblioteki.

Powstanie warszawskie było największą bitwą stoczona przez Polaków podczas II wojny światowej. Zginęło w nim około 10 tysięcy powstańców, 7 tysięcy zaginęło, 25 tysięcy było rannych, a ofiarami śmiertelnymi było 120-200 tysięcy cywili. Wśród Niemców było 10 tysięcy ofiar, 7 tysięcy zaginionych, 9 tys. rannych żołnierzy, a także 300 zniszczonych czołgów i samochodów pancernych. Chociaż powstanie nie osiągnęło celów ani wojskowych, ani politycznych to dla kolejnych pokoleń Polaków stało się symbolem męstwa i determinacji w walce o niepodległość i pozostało żywe w ich pamięci.