Rozwinięcie

1. Obraz szlachty: a) Adam Mickiewicz ukazał rozwarstwienie stanu szlacheckiego na przykładzie przedstawicieli szlachty średniozamożnej kontuszowej (mieszkańcy i goście Soplicowa) i szlachty zaściankowej (mieszkańcy Dobrzynia).

b) ważnym elementem życia szlachty były jej zwyczaje i obyczaje, przekazywane z pokolenia na pokolenie, stanowiąca świadectwo szacunku wobec narodowej tradycji i podkreślająca wspólnotę stanu. Mickiewicz przybliża zasady, obowiązujące podczas posiłków, ukazuje staropolską gościnność, kulturę wypowiedzi, obowiązującą podczas kurtuazyjnych rozmów, zwyczaje szlachty na przykładzie polowania, grzybobrania, sejmików szlacheckich i spotkań w karczmie. Podkreśla również przywiązanie szlachty do staropolskiego stroju i herbu.

c) Soplicowo ukazane zostało jako centrum polskości i miejsce szczęśliwe, wielokrotnie podkreślony został patriotyczny charakter dworu Sędziego.

d) zaścianek jako uosobienie polskości, patriotyzmu i narodowej świadomości.

e) świat szlachecki, wyłaniający się z „Pana Tadeusza”, jest światem spokoju, ładu i harmonii.

f) szlachta w dziele to doskonały przykład świetności dawnej Polski.

2. Ocena szlachty: a) Adam Mickiewicz dokonał obiektywnej oceny szlachty, ukazując jej przywary, które doprowadziły do upadku państwa polskiego. Jednakże sposób, w jaki ukazał wady tego stanu, posłużenie się komizmem i dystansem, łagodzi wizerunek szlachty i sprawia, że stają się one śmiesznostkami. Dostrzega takie wady stanu, jak: awanturniczy tryb życia, warcholstwo i pijaństwo.