W pracy należało zauważyć między innymi:

1. Rozpoznanie wstępne, np.:

• Utwór powstał w okresie dwudziestolecia międzywojennego;
• Powieść psychologiczna, opowiada o upadku moralnym człowieka;
• Powieść mówi o roli schematów w życiu człowieka (Zenon i jego ojciec Walerian, Justyna i jej matka Karolina, podobnie Elżbieta);
• Głównym bohaterem jest Zenon Ziembiewicz, syn zubożałych szlachciców, który robi karierę kosztem

2. Charakterystyka Justyny Bogutówny, np.:

• Córka Karoliny Bogutowej, wdowy, pracującej jako kucharka w okolicznych majątkach.
• Nieślubne dziecko, owoc romansu matki z bogatym paniczem.
• Jej uroda wzbudzała zachwyt i zainteresowanie Zenona Ziembiewicza.
• Jest osobą otwartą, wrażliwą, delikatną, spokojną i prostoduszną.
• Nabyła w dzieciństwie nieco ogłady towarzyskiej, dzięki zabawom z hrabianką Tczewską.
• Najczęściej wzbudza sympatię innych ludzi, którzy cenią jej łagodność i grzeczność. -Ma uproszczone wyobrażenie o świecie.
• Nie dostrzegała dzielących ich różnic klasowych i intelektualnych.
• Na wsi nie pracowała ciężko.
• Nie była przygotowana do trudów życia w mieście.
• Po śmierci matki stała się samotna i zagubiona.
• Ciężka praca fizyczna wpłynęła niekorzystnie na jej wygląd.
• Bezradna i łatwowierna;

3. Justyna w oczach Żanci Ziembiewiczowej, np.:

• Ulubienica pani domu, matki Zenona;
• Jej „prawa ręka” – pomoc w pracach domowych i towarzyszka;
• Wywyższała ją w hierarchii społecznej;
• Dostrzega jej ogładę (rasę);
• Niemal podsuwa ją synowi;

4. Justyna w oczach Zenona, np.:

• Podobała mu się taka, jaka była;
• Zauważa jej fizyczną doskonałość;
• Traktuje ją przedmiotowo, chce mieć niczym zabawkę;
• Ocenia ją jako przedmiot seksualny;
• Po powrocie ze studiów zmienia się jego widzenie Justyny: obiektywnie postrzega ją jako cudzą służącą, natrętną kochankę, subiektywnie jako miłą dziewczynę z Boleborzy, istotę wrażliwą i samotną po śmierci matki;
• Zwraca uwagę na jej status społeczny (służąca) oraz cechy charakteru;
• Od sposobu widzenia uzależnia swoje zachowanie wobec niej;

5. Justyna w oczach Elżbiety, np.:

• postrzega Justynę przez pryzmat ciąży i jej nienarodzonego dziecka;
• wydaje się jej ordynarna, pospolita, kłamliwa i głupia;
• dostrzega jej ubogi ubiór oraz niedostatki urody;
• jest inna, niepodobna do obrazu nakreślonego przez Zenona;
• widzi ją przez pryzmat jej związku z Zenonem, to wpływa na jej ocenę bohaterki;

6. Relacja Justyny z Zenonem Ziembiewiczem w oczach innych ludzi, np.:

Matka, np.:

• Udawała, że nie widzi romansu syna z Justyną;
• Tolerowała go podobnie jak w przypadku romansów Waleriana;
• Determinizm;
• Chwaliła dziewczynę podobnie jak robiła to w przypadku kochanek męża;

Zenon, np.:

• Dziwi go zachwyt matki oraz jej ciche przyzwolenie na romans;
• Zdaje sobie sprawę, że postępuje niemoralnie uwodząc dziewczynę;
• Fascynuje go jej fizyczność;
• Ulega zmysłom;
• Starał się nie myśleć o tym, że postępuje jak ojciec (realizuje schemat boleborzański);
• Udawał przed samym sobą, że jest z Justyną z litości, nie chce jej skrzywdzić, zostawić samej;
• Uważał, że wszystko jest inaczej niż u innych ludzi, że jest jakaś wewnętrzna różnica; relacja z Justyną jest wg niego czymś innym niż bezczelne zdrady innych,
• Nie potrafił sam określić charakteru związku z Justyną;
• Nie umie podać żadnej różnicy poza wyjątkowością własnego położenia;
• Czuł się zobowiązany do udzielenia jej pomocy;

Elżbieta, np.:

• Widzi rzecz taką, jaka jest – romans narzeczonego ze służącą;
• Sytuacja, w którą została wplątana sprawia jej przykrość;
• Ma ambiwalentne (niejednoznaczne) uczucia (przykrość, rozkosz, przerażenie, zdziwienie);
• Ma pretensję do Zenona, że nie dba o matkę swojego dziecka;
• Czuje, że musi się usunąć;
• Nie potrafi zrozumieć postępowania narzeczonego.

Justyna, np.:

• W miłości była zdolna do uczuć szczerych i bezgranicznych.
• Głęboko ufa Zenonowi.
• Odnowiony romans z Zenonem dawał jej nadzieję na lepsze jutro.
• Przekonana, że Ziembiewicz odwzajemnia jej uczucia i dzięki temu uniknie losu matki;
• Uważa, że poświęciła się dla Zenona;
• Kocha go bezgranicznie, gotowa jest dla niego na wszystko;
• Podziwiała go, uważała, że jest inny niż nachalni wiejscy wielbiciele;

7. Konsekwencje wynikające z zestawienia odmiennych spojrzeń na bohaterów i relacje między nimi w odwołaniu do całości utworu, np.:

• Psychologizacja powieści;
• Wielość relacji uniemożliwia stworzenie jednoznacznej oceny postaci;
• Ukazanie różnorodnych czynników warunkujących postępowanie ludzi;
• Podwójna moralność matki Zenona, akceptowanie związku pana ze służącą prowadzi do powielenia schematu z Boleborzy;
• Podobnie postępuje Zenon, prowadzi podwójne życie, brnięcie w zdradę, co powoduje udręczenie żony i tragedię rodzinną (samobójstwo, porzucenie synka przez Elżbietę, która być może nieświadomie postępuje tak jak jej matka);
• Zenon uważa, że postępuje uczciwie, niepotrzebnie wplątuje w całą sytuację żonę, co powoduje jej cierpienie, zaś zainteresowanie problemami Justyny owocuje coraz wyższymi żądaniami, poczuciem krzywdy a ostatecznie chorobą psychiczną.
• Elżbieta uznaje obowiązki męża wobec byłej kochanki, jednak z tego powodu cierpi, żyje w ciągłym strachu i dyskomforcie, ma poczucie krzywdy, upokorzenia. Nie ma siły by zmienić coś w swoim małżeństwie.
• Wydarzenia wymykają się spod kontroli bohaterów.

8. Wnioski, np.:

• Bohaterowie różnie postrzegają siebie nawzajem i swe wzajemne relacje.
• Ukazani są jako istoty społeczne podlegające normom społecznym oraz istoty biologiczne kierujące się prawami biologii.
• Wzajemne relacje służą ukazaniu ich psychiki, moralności, etyki.
• Autorka pokazuje motywy postępowania bohaterów, ujawnia niejednoznaczność relacji, wewnętrzne napięcia. Umożliwia to dokonanie wielopłaszczyznowej analizy zachowania bohaterów, mechanizmu działań, uczuć i odruchów.
• Autorka ukazała rozbieżność stanowisk i różnorodność punktów widzenia tych samych wydarzeń, bohaterów i wzajemnych relacji.