
Literaturan Starozytnej Grecji
W starożytnej Grecji doskonale rozwijała się literatura, jej szczególny rozwój przypadł na okres klasyczny V – IV wiek p.n.e. Początkowo rozwijała się ona tylko w formie ustnej, homeryckie poematy przez wiele lat krążyły tylko w takim przekazie (do VI wieku p.n.e.) stąd wyraźna melodyjność i regularność tej poezji, ponieważ ułatwiało to zapamiętywanie i przekazywanie poszczególnych utworów. Upowszechnienie pisma miało ogromny wpływ na rozwój greckiej kultury, zmienił się kształt poezji, przede wszystkim zaś stała się ona trwalsza.
W starożytnej Grecji doskonale rozwijała się literatura, jej szczególny rozwój przypadł na okres klasyczny V – IV wiek p.n.e. Początkowo rozwijała się ona tylko w formie ustnej, homeryckie poematy przez wiele lat krążyły tylko w takim przekazie (do VI wieku p.n.e.) stąd wyraźna melodyjność i regularność tej poezji, ponieważ ułatwiało to zapamiętywanie i przekazywanie poszczególnych utworów. Upowszechnienie pisma miało ogromny wpływ na rozwój greckiej kultury, zmienił się kształt poezji, przede wszystkim zaś stała się ona trwalsza. W literaturze greckiej można zauważyć, że przeważały dzieła o tematyce religijnej, były to głownie mity i opowiadania o bohaterach. Dopiero później zaczęto opisywać codzienne życie Greków oraz aktualne wydarzenia polityczne. ALFABET GRECKI Grecy przejęli alfabet fonetyczny od Fenicjan. Po czym przystosowali go do swoich potrzeb, wprowadzając znaki dla samogłosek. Mimo iż Grecy znali papirus, to głównie pisali na glinianych bądź też drewnianych tabliczkach, gdyż sprowadzany z Egiptu papirus był bardzo drogi. Pisano za pomocą trzciny maczanej w tuszu wytwarzanym z sadzy i gumy, który był bardzo wytrwały, o czym świadczą przetrwałe do dzisiejszych czasów bardzo czytelne teksty. Pisarze i ich dzieła w literaturze greckiej można zauważyć, ze przeważały dzieła o tematyce religijnej, były to głownie mity i powiadania o bohaterach. Dopiero później zaczęto opisywać codzienne życie Greków oraz aktualne wydarzenia polityczne. Poematy Homera i Hezjoda uznawane są za najstarsze dzieła epiki europejskiej i na trwałe ustaliły kanon dzieła epickiego. Za twórców liryki uznaje się grecką poetkę Safonę oraz Pindara, twórcę liryki chóralnej. Ezop jest jednym z najstarszych znanych bajkopisarzy. Dla literatury greckiej, szczególne znaczenie miał teatr, sztuka niezwykle ceniona ze względu na jej znaczenie dla kultu religijnego i obrzędowości. PODZIAŁ ARYSTOTELESA Najważniejszym teoretykiem literatury antycznej był Arystoteles, autor “Poetyki” i “Retoryki”. Arystoteles wykonał podział gatunkowy i określił jego cechy, on też stworzył teorie tragedii greckiej, która była wzorem dla twórców przez wiele następnych pokoleń. Dokonał również klasyfikacji gatunków literackich, z której korzystamy do dnia dzisiejszego. Podzielił literaturę na: epikę, lirykę dramat.
LIRYKA W epoce archaicznej oprócz twórczości Homera rozwijała się również poezja liryczna, była ona adresowana do arystokracji i miała na celu przekazywanie aspektów wychowawczych słuchającym, chodziło również o przekaz treści etycznych, moralizatorskich i politycznych. Liryka starożytnej Grecji wywodzi się od magicznych zaklęć i modlitw wznoszonych do bogów, przy wtórze muzyki. Starożytni dzielili pieśni na chóralne (zwłaszcza hymny, z pochwałami bogów i bohaterów) oraz treny, a także pieśni wykonywane przez jednego śpiewaka (głównie elegie ). W czasach antycznych liryka (melika), rozkwitała od koniec VII i początku VI wieku p.n.e. Do najbardziej znanych starożytnych liryków greckich należą: Safona, Anakreont, Symonides i Teokryt.
Literatura starogrecka zapoczątkowała tez inne gatunki literackie, jak esej, studium. W czasach starożytnych powstały pierwsze opracowania historyczne, których autorami byli Herodot i Tukidydes. Starogrecka MITOLOGIA, choć była częścią politeistycznej religii, wywarła kolosalny wpływ na kulturę europejską i przetrwała do dziś jako źródło inspiracji, tropów i archetypicznych historii. Panteon greckich bogów, choć od dawna zatracił charakter sakralny, jest do dziś żywy jako podwalina dla klasycznej epiki.
AJSCHYLOS (525 - 456 r. p.n.e.) najstarszy z trójcy wielkich tragików. On właśnie zmienił oblicze tragedii wprowadzając obok chóru drugiego aktora. Tym samym tragedia stała się gatunkiem bardziej dialogowym. Dalszy rozwój tragedii poszedł w tym właśnie kierunku. Tragedia rozwijała się w stronę dialogowości i akcji. Ajschylosowi przypisuje się ponad 90 tragedii, jednak tekst większości z nich uległ zniszczeniu, w niezmienionym stanie dotrwało do dzisiejszych czasów zaledwie siedem z nich.
HOMER… Co do Homera większość informacji jest bardzo niepewna, przyjmuje się ze żył na przełomie IX i VIII w. p.n.e. jego imię oznacza ślepca, w innym kontekście zaś zakładnika. Kim był na prawdę, nie wiadomo, najistotniejsza jest jednak kwestia czy był autorem dwóch najdoskonalszych eposów starożytności “Iliady” i “Odysei”. Oprócz okresu, w jakim żył, zakłada się że był wędrownym, ślepym śpiewakiem, który podróżował po różnych dworach wykonując utwory swego autorstwa. Dzieła te nie były nigdzie spisane, Homer tworzył je w pamięci i tak tez musiał je komuś przekazać, dopiero w VI wieku p.n.e. zapisano ich treść. Poematy homeryckie już przez starożytnych były uznawane za wzór doskonałej poezji. Ich znajomość była podstawą wykształcenia. Ich treść zaś stanowiła naukę moralna i historyczną. Grecy byli bardzo dumni ze swego poety i z dziejów, które uwiecznił. Epopeje Homeryckie uznawane są za początek europejskiej literatury, badania nad nimi doprowadziły do zrodzenia się filologii. Jednocześnie są one początkiem literatury rzymskiej, bowiem od przekładu ’’Odysei’’ z greckiego na łaciński, rozpoczyna się literatura rzymska. Całej literaturze greckiej patronuje Homer. Mity greckie zapisane w eposach Homerowych były dla Greków najważniejszym punktem odniesienia. “Iliadę” i “Odyseję” ceniono nie tylko za wzór doskonałej poezji, ale także jako normę etyczną i źródło historyczne. Grecy bowiem wierzyli w prawdziwość przedstawionych przez Homera zdarzeń. Genialne dzieła Homera stanowią świetny początek literatury greckiej, ale są zarazem szczytowym osiągnięciem wśród najstarszych literatur świata. Epopeje Homera pojawiają się jak gdyby na przecięciu dwóch epok: przed literackiej i literackiej, zamykają okres kultury mykeńskiej i inicjuja kulturę eurpojeską. Dopiero przyjęcie i adaptacja przez Fenicjan w IX w pisma prasemickiego umożliwiło powstanie literatury. Mimo to wiemy, że przed Homerem istniały formy liryczne - pieśni wykonywane przy akompaniamencie instrumentów muzycznych, ale przekazywane w tradycji ustnej nie dochowały się do naszych czasów. Świat literatury greckiej nastąpił w czasie kiedy istniała już bogata kultura starożytnego wschodu, wcześniejsza lub współczesna kulturze mykeńskiej. Starsza od epopei Homerowych jest także Biblia. W mitach starożytnych i księgach biblijnych powtarzaja się podobne motywy.
W literaturze starożytnej Grecji można wyróżnić następujące epoki literackie:
- ARCHAICZNĄ (IX-VI w. p.n.e) - przeważała poezja epicka i liryczna, a twórcy wśród których z trudem dałoby się doszukać jakichś indywidualności, byli właściwie tylko wyrazicielami poglądów zbiorowości. Do najsłynniejszych osiągnięć piśmiennictwa tego okresu należą: eposy “Iliada” i “Odyseja” przypisywane Homerowi, epos kosmogeniczny “Teogonia” Hezjoda, jak również bajki Ezopa.
- KLASYCZNĄ = attycką (V-IV w. p.n.e) - główne miejsca zajęły: tragedia(Ajschylos, Sofokles, Eurypides), komedia (Arystofanes) oraz proza literacka i naukowa (dialektyka, logika, retoryka, językoznawstwo). Pojawiają się indywidulaności wśród pisarzy.
- HELLENISTYCZNĄ (III-I w. p.n.e) - zwana też aleksandryjską, w poezji zaznaczył się wpływ eksperymentu literackiego i zretoryzowania prozy, literatuta nasyciła się uczuciowością i erudycją, narodziła się literatura popularna oraz wykształcił się zawód literata - uczonego.
- CHRZEŚCIJAŃSKĄ (III-I w. n.e) - nastąpił schyłek literatury pogańskiej, rozwój literatury popularnej(romansu) oraz artystycznej i filozoficznej. Do najbardziej znanych dzieł tego okresu należą: “Ewangelie” i “Listy św. Pawła”. W SZKOLE…. Na terenie starożytnej Grecji zakładano pierwsze szkoły, w których uczniowie czytali m.in. dzieła następujących pisarzy: Homera - „Iliadę”; Hezjoda - „Teogonia” („Narodziny bogów”) oraz „Prace i dnie”(epos dydaktyczny ); Utwory Safony, Pindara z Teb oraz wybrane dzieła Ajschylosa, Sofoklesa, Arystofanesa, Menandra, a także wybrane utwory Kallimacha, Teokryta, Tukidydesa i Herodota oraz mówców m.in. Demostenesa. Szkoła grecka nie określała programów nauczani, a dobór lektur kształtował cechy elity intelektualnej państwa tj. patriotyzm, odpowiedzialność z losy rządzonej przez siebie społeczności.


