
Narcyz w literaturze i sztuce
Wstęp: -Na przestrzeni wieków obraz Narcyza nie zmienił się. Poeci jak i artyści ukazują postać młodzieńca jako człowieka, którego cechuje przede wszystkim egoizm, samouwielbienie oraz zapatrzenie w siebie. -Postać Narcyza: z łac. Narcissus- syn boga rzeki Kefisos w Beocji i nimfy Lejriope. -Mit: Piękny i nieśmiały młodzieniec Narcyz był wspaniałym myśliwym samotnie wędrującym po lasach. Wybraniec nimf, nie odwzajemnił ich uczuć. Młody mężczyzna wzgardził przede wszystkim miłością nimfy Echo, za tę nieczułość został ukarany przez Afrodytę, nie dającą się spełnić miłością do samego siebie do własnej urody.
Wstęp: -Na przestrzeni wieków obraz Narcyza nie zmienił się. Poeci jak i artyści ukazują postać młodzieńca jako człowieka, którego cechuje przede wszystkim egoizm, samouwielbienie oraz zapatrzenie w siebie.
-Postać Narcyza: z łac. Narcissus- syn boga rzeki Kefisos w Beocji i nimfy Lejriope.
-Mit: Piękny i nieśmiały młodzieniec Narcyz był wspaniałym myśliwym samotnie wędrującym po lasach. Wybraniec nimf, nie odwzajemnił ich uczuć. Młody mężczyzna wzgardził przede wszystkim miłością nimfy Echo, za tę nieczułość został ukarany przez Afrodytę, nie dającą się spełnić miłością do samego siebie do własnej urody. Bowiem gdy Narcyz pił wodę ze źródła, zobaczył tam własne odbicie i zakochał się w nim. Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości, po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej, obojętnej urodzie, nazwany jego imieniem, który Stał się później atrybutem boga podziemi Hadesa.
-Frazeologizm: Stąd też frazeologizm narcyzm, który oznacza postawę zachwycania się samym sobą, stawianie się na piedestale piękna i idealności. Jest to również czerpanie przyjemności z oglądania siebie samego. Nawiązania do mitu o Narcyzie w literaturze: Pieśń o Narcyzie - Owidiusz Lalka - B. Prus Narcyz - M. Pawlikowska-Jasnorzewska Echo i Narcyz-P. Calderón de la Barca Narcyz opowiada i Fragmenty z Narcyza-P. Valéry Narcyz-R.M. Rilke A. Gide Nawiązania do mitu o Narcyzie w sztukach plastycznych: Metamorfoza Narcyza - Salvador Dali Narcyz przy studni- J. Tintoretto Narcyz-Caravaggio Nawiązania do mitu o Narcyzie w muzyce: C.W. Gluck K. Szymanowski D. Scarlatti
Rozwinięcie: -Obraz Caravaggio Narcyz Obraz namalowany został w latach 1597-1599. Tematem obrazu jest tylko i wyłącznie postać Narcyza. Artysta namalował młodego i pięknego młodzieńca, który klęcząc pochyla się nad spokojnym lustrem wody. Narcyz przedstawiony został w niewygodnej pozycji, wspiera się na rękach, a jego ciało jest mocno pochylone do przodu. Strój i uczesanie są typowe dla epoki, w której żył autor obrazu. Delikatna twarz, długie włosy i wykwintna koszula mogą sugerować zniewieścienie chłopca. Narcyz zapatrzony jest we własne odbicie, nie może oderwać wzroku i robi wrażenie zahipnotyzowanego. Smutna twarz wyraża niespełnioną tęsknotę do tego, co niemożliwe. Odbicie w wodzie, chociaż wyraźne, jest nieco zamglone, bardziej wyeksponowane są części ciała i ubioru, które mocniej odbijają światło. Obraz ma ciemne tło, dominują odcienie brązu. Postać wyłania się z mroku, oświetlona ze źródła ostrego światła umieszczonego z lewej strony. Ręce, twarz, jedno kolano i koszula są silnie oświetlone i nadają całości głębi. Kompozycja jest ciasna, sylwetka Narcyza i jej odbicie wypełniają niemal całą przestrzeń płótna. -Obraz Salvador Dali Metamorfoza Narcyza Powstał w 1937 roku W przeciwieństwie do Caravaggio nie jest to już realistyczny obraz pięknego mężczyzny.. Skamieniały w swej pozie, zapatrzony w odbicie w wodzie, Narcyz Dali’ego nie ma oczu, włosów. To raczej coś na kształt bryły podobnej do człowieka. Siedzi na skraju jeziora, w którym odbija się jego postać. Odnosi się wrażenie, że zasnął i śni sen. Oto wodne odbicie pochłania go, a na brzegu powstaje coś na kształt wizji czy halucynacji. W skamieniałych palcach prawej dłoni, która wyrasta nad brzegiem pojawia się ziarno wielkością i kształtem przypominające jajko. I oto rodzi się nowe życie: skorupka pęka, a z jajka kiełkuje maleńki kwiat narcyza. Cała scena rozgrywa się w dziwnym świecie, w którym łączą się ze sobą elementy realistyczne i fantastyczne. To niesamowite płótno, zmuszające do myślenia, a jednocześnie pozwalające na różnorodność interpretacji.
-Powieść Bolesława Prusa Lalka Przykładem osoby o usposobieniu Narcyza jest niewątpliwie bohaterka utworu Bolesława Prusa pod tytułem “Lalka” Izabela Łęcka , piękna arystokratka, niezwykle wyniosła i ponad miarę dumna. Niezwykle chłodna osobą gardząca innymi ludźmi. uważała się za osobę lepsza od innych według niej pospolitych ludzi, Łęcka podobnie jak Narcyz gardziła nimi i tej pogardy przed nimi nie kryła. Jak bohater mitu łamała serca wielu osób, tak naprawdę niezdolna do prawdziwej miłości.
Zakończenie: Mit o Narcyzie jest mocno zakorzeniony w kulturze. Jego postać znajduje się na freskach odkrytych w Pompejach, malowali go m.in. Nicolas Poussin, Claude Lorrain, John William Waterhouse i Salvador Dali, pisali o nim także polscy twórcy, tacy jak Zbigniew Herbert i Maria Jasnorzewska-Pawlikowska.. Narcyz do dziś pozostaje symbolem człowieka- egoisty. Zmusza nas do przemyśleń nad samym sobą. Należy na niego spojrzeć jak na próbę poznania własnego ‘’ja’’. Nikt z nas bowiem nie zna siebie do końca.





