W utworze Adama Mickiewicza pt. „ Dziadów.Cz. III” oraz w „Granicy” Zofii Nałkowskiej mamy do czynienia z opisem stosunków pomiędzy zwie-rzchnikiem a podwładnym. Oba dzieła pochodzą z dwóch innym epok. „Dziadów. Cz. III” jest utworem romantycznym, natomiast „Granica” wywodzi się z XX-lecia międzywojennego. Pierwszy fragment pochodzi ze sceny VIII-Pan Senator i przedstawia nam opis relacji pomiędzy Nowosilcowem a Dok-torem. Drugi fragment pokazuje stosunki pomiędzy Zenonem Ziembiewiczem a Czechlińskim. We fragmencie „Dziadów. Cz. III” mamy do czynienia z rozmową Dok-tora i Nowosilcowa na temat odkrytego spisku wśród młodzieży Uniwersytetu Wileńskiego. Można zauważyć, iż Doktor czuje ogromny respekt przed prze-łożonym, wręcz boi się go. Jednak to nie przeszkadza mu w robieniu dosłownie wszystkiego dla swojego pana, jedynie po to ,aby mu się przypodobać. Czuje, że przy boku Senatora może osiągnąć ogromną karierę, ponieważ jest on wpływo-wym człowiekiem. Podwładny ma wielki szacunek do Nowosilcowa i ślepo wierzy w jego dobroć. Już od wielu lat pracując dla niego, stara się osiągnąć wyższą pozycję, jednak jego działania są żmudne, ponieważ tak naprawdę nie uzyskuje on żadnych korzyści. Wszelkimi sposobami próbuje wkraść się w łaski Senatora, prawiąc mu komplementy i przynosząc coraz to nowsze donosy. Doktor nie zdaje sobie sprawy z tego, że w rzeczywistości jest on marionetką sterowaną przez narzędzie zła. Nowosilcow przypisuje sobie zasługi podwła-dnego, a potem wydaje rozkaz, aby go aresztować. Nie zna granic w swoim postępowaniu, wszystkie jego działania są jedynie po to, aby przypodobać się carowi. Charakteryzuje go okrutność, dwulicowość i fałszywość. Jest pozbawio-ny resztek człowieczeństwa, nie ma współczucia dla innych oraz nie przejmuje się ich losem. Przykładem może być sytuacja, w której chce pozbyć się Rollinsona, ponieważ jest on „niewygodnym” więźniem. Jest to człowiek do szpiku przesiąknięty złem, wręcz jest kwintesencją zła. Relacja pomiędzy Senatorem jest bardzo fałszywa. Doktor staje się podobny w swoim poczynaniu do Nowosilcowa (wydanie rozkazu o spoliczkowaniu duchownego),dlatego spotyka go słuszna kara-śmierć. W drugim fragmencie obserwujemy relację pomiędzy Zenonem a Czech-lińskim. Główny bohater podejmuje pracę jako korespondenta „Niwy” jedynie dlatego, iż potrzebuje środków finansowych na dalszą edukację. Jako, że jego praca wiązała się z fałszowaniem własnego światopoglądu, co mu bardzo przeszkadzało, na początku miała to być praca tymczasowa. Jego artykuły pomogły Czechlińskiemu w politycznej karierze, w związku z tym Zenon objął posadę redaktora „Niwy”. Tutaj również musiał uważać na to co pisze, przysta-wał na wszystko, sprzeniewierzał się własnym ideałom. Ziembiewicz nie mógł w pełni realizować swoich planów pod zwierzchnictwem Czechlińskiego. Pracował przeciw sobie, niezgodnie ze swoimi przekonaniami. Jednak dzięki swojemu przełożonemu osiągnął kolejny awans w swojej karierze-został prezydentem miasta. Zenon osiągnął wysokie stanowisko, więc wydawać by się mogło, iż w pełni może spełniać się w swoim działaniu. Podejmuje różne inicjatywy, inwestycje, które niestety w rzeczywistości nie znajdują realizacji. Jego kariera w szybkim tempie pnie się w górę, dzięki temu staje się bogaty oraz ceniony wśród ludzi. Jednak wszystko zaczyna się psuć, w momencie kryzysu gospodarczego w mieście. Zostaje on niesprawiedliwie obwiniony przez Czechlińskiego za wydanie pozwolenia strzelania do robotników. Dopiero w tym momencie zdaje sobie sprawę z tego jak był manipulowany przez przeło-żonego. Ziembiewicz został wciągnięty do gry Czechlińskiego, z której wyszedł przegrany. Samobójstwo bohatera było tragicznym końcem jego egzystencji, do której przyczyniała nie nieudana kariera.
Podsumowując moją wypowiedź uważam, iż w obu dziełach obserwu-jemy podobne relacje pomiędzy zwierzchnikiem a podwładnym. Doktor i Zenon chcą poprawić swój byt oraz odnieść karierę w życiu. Jednak na swojej drodze spotykają ludzi, którzy manipulują nimi, wykorzystują do swoich celów. Podwładni stają się pionkami w rękach silniejszych „sił”. Można stwierdzić, iż Zenon osiągnął większą karierę niż Doktor, ale jednak los obojga bohaterów niestety kończy się tragicznie.