1.Potrzeby wojskowego wsparcia władz i ludności. Wojska Obrony Terytorialnej są powszechną formą wojskowego przygotowania i wykorzystania społeczeństwa do ochrony i obrony miejscowej. Wojska OT tworzą wysoce rezerwowe w czasie pokoju lekkie jednostki ogólno wojskowe i rodzajów wojsk o strukturze brygadowej lub batalionowej odpowiednio do zadań operacyjnych i zadań wsparcia wojskowego władz cywilnych i społeczeństwa - wynikających ze znaczenia obronnego danego obszaru oraz warunków demograficznych i środowiskowych. Jednostki wojsk OT są przygotowane do prowadzenia ochrony i obrony miejscowej w stałych rejonach odpowiedzialności, stanowiących Ojcowiznę dla żołnierzy OT. Ochrona i obrona miejscowa jednostki OT obejmuje: ochronę i obronę miejscowości, ważnych obiektów i rejonów - szczególnie infrastruktury krytycznej, w razie wtargnięcia agresora i ewentualnej okupacji prowadzenie działań nieregularnych, wsparcie rozwinięcia i działania wojsk operacyjnych własnych i ewentualnego wzmocnienia NATO oraz gotowość do niezwłocznego wsparcia miejscowych władz i społeczeństwa w sytuacji klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść oraz szczególnej pomocy wojskowej. We współczesnych państwach narodowych armia narodowa jest największą i najlepiej zorganizowaną częścią organizacji państwowej, której siła militarna i sprawność decydują o trwałości, stabilności i sile państwa oraz o zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego. Jednocześnie armia narodowa jest obok szeroko rozumianej kultury narodowej głównym i niezastąpionym atrybutem państwowości, jej suwerenności i niepodległości. Zarazem tradycje wojskowe i kultura wojskowa należą do podstawowych składników kultury narodowej i państwowej. W środowisku międzynarodowym armia danego państwa: jej stan, siła i sprawność, jest głównym wyznacznikiem wizerunku i siły państwa decydującym o jego znaczeniu i wiarygodności w stosunkach międzynarodowych, a także o zachowaniu i odnoszeniu do niego innych podmiotów w stosunkach międzynarodowych. Stan, siła i sprawność armii danego państwa w świadomości otoczenia międzynarodowego odzwierciedlają wolę, umiejętność oraz wysiłek społeczeństwa i władz danego państwa w budowę i utrzymanie jego suwerenności i niepodległości. Dla własnego społeczeństwa armia: jej stan organizacyjny, siła i sprawność, stała obecność w terenie oraz powiązane życiem i problemami miejscowych społeczności , a także gotowość i zdolność do natychmiastowego oraz skutecznego wsparcia władz i społeczeństwa w sytuacjach zagrożeń i potrzeb- stanowi reprezentację sił i sprawności własnego państwa, ostoję i oparcie wojskowe dla społeczeństwa oraz pozostałych instytucji państwowa: władzy, prawa, bezpieczeństwa i porządku publicznego. Armia narodowa jest wojskową organizacją społeczeństwa dla szeroko rozumianej obrony narodowej: militarnej i niemilitarnej. Symbolizuje instytucję państwa: jego organizację, powagę i sprawność, daje społeczeństwu poczucie wiary w państwo, poczucie bezpieczeństwa oraz stanowi instytucję, przez którą i w której obywatele utożsamiają się z państwem , biorą udział w tworzeniu jego siły wojskowej, a także podejmują za nie współodpowiedzialność.

2. Zakres wojskowego wsparcia władz i ludności.

Celem Organizacji Terytorialnej jest ciągłe budowanie wiarygodnej siły i wizerunku niepokonalności Polski jako podstawy skutecznego odstraszania, ochrony i obrony narodowej oraz współudział w zapewnieniu ochrony ludności, mienia i środowiska w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb. Zadania Organizacji Terytorialnej:

• planowanie przygotowywanie powszechnej OT na wszystkich szczeblach organizacji państwa;
• koordynacja planów i przygotowań cywilno - wojskowych do ochrony i obrony narodowej;
• powszechne szkolenie wojskowe i ratownicze kolejnych roczników młodego pokolenia;
• szkolenie rezerwistów OT do ochrony i obrony swoich rejonów odpowiedzialności;
• przygotowanie i prowadzenie wspólnych cywilno - wojskowych szkoleń i ćwiczeń sprawnościowych;
• inspiracja tworzenia i wspieranie istniejących organizacji pozarządowych o charakterze patriotyczno - obronnym;
• niezwłoczne i powszechne wsparcie wojskowe władz cywilnych i społeczeństwa w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb;
• współudział w powszechnym wychowaniu patriotycznym i obywatelskim dzieci i młodzieży;
• pielęgnacja i kontynuacja miejscowych tradycji niepodległościowych, wojskowych i społecznych;
• współudział w tworzeniu miejscowych więzi społecznych i obywatelskich oraz współodpowiedzialności za bezpieczeństwo miejscowych społeczności. Obrona terytorialna i działania nieregularne kojarzą się z “partyzantką” uznawaną za sposób prowadzenia działań wojennych przez słabych i źle przygotowanych do walki, np. polskie powstania w czasach niewoli i rozbiorów. Dlatego w oczach ignoranta wojskowego tworzenie sił OT wydaje się zajęciem niegodnym dla armii państwa członkowskiego NATO. Stąd największym problemem w tworzeniu obronności III RP jest przekazanie elementarnej wiedzy o obronie militarnej państwa. W tym także określenie środków właściwych do obrony militarnej Polski . Podstawą skutecznej strategii obronnej każdego państwa, a zwłaszcza takiego jak Polska, państwa średniej wielkości, powinny być korzyści (atuty) strategiczne obrony własnego terytorium. Są nimi:
• możliwość stworzenia i wykorzystania masowej terytorialnej formacji zbrojnej (wojsk OT);
• możliwość wykorzystania całego społeczeństwa dla wsparcia sił zbrojnych i obrony cywilnej;
• własne terytorium: jego przestrzeń, walory obronne oraz obronne przygotowanie;
• możliwość prowadzenia działań nieregularnych w masowej skali przez wojska OT, z wykorzystaniem warunków terenowych i wsparcia społeczeństwa.

Na system Obrony Terytorialnej składają się:

• terytorialne organy dowodzenia (szczebla centralnego, okręgowego, regionalnego, rejonowego);
• wojska OT
• wojskowe elementy operacyjnego przygotowania terytorium do obrony;
• wszystkie stacjonarne formacje militarne i zmilitaryzowane podporządkowane terytorialnym organom dowodzenia.

W sytuacji kryzysowej: Celem OT jest osiągnięcie gotowości do udziału, zgodnie z decyzją władz, w niezwłocznym i powszechnym reagowaniu wojskowym na sytuację lub zaistniały kryzys (militarny bądź niemilitarny) dla skutecznego zapobiegania bądź przeciwdziałania oraz minimalizację i usuwania skutków kryzysu. Zadania OT: W sytuacji kryzysu niemilitarnego (klęski żywiołowe, katastrofy techniczne i inne nieszczęścia):

• osiągnięcie pełnej gotowości do wojskowego reagowania kryzysowego na obszarze (kierunku) zagrożenia niemilitarnego;
• wojskowe wzmocnienie lub przejęcie pod ochronę i obronę zagrożonej infrastruktury krytycznej;
• niezwłoczne i powszechne wojskowe wsparcie władz i społeczeństwa w zapobieganiu i przeciwdziałaniu zagrożeniem niemilitarnym;
• wojskowe wsparcie władz i społeczeństwa w minimalizacji i usuwaniu skutków kryzysu oraz przywracaniu stanu normalnego. W sytuacji kryzysu militarnego bądź terrorystycznego:
• osiągnięcie pełnej gotowości bojowej na obszarze (kierunku) zagrożenia militarnego;
• rozwinięcie terytorialnego systemu rozpoznania;
• wzmocnienie ochrony i obrony granicy państwowej oraz obiektów infrastruktury krytycznej;
• zwalczanie grup dywersyjno-rozpoznawczych bądź terrorystycznych;
• przygotowanie ochrony i obrony miejscowości na obszarze (kierunku) zagrożenia;
• zapewnienie ochrony wojskom operacyjnym w bazach, rejonach wyjściowych oraz na drogach manewru;
• prowadzenie rozbudowy inżynieryjnej w rejonach i na rubieżach rozwinięcia i obrony wojsk OT i wojsk operacyjnych;
• włączenie zmilitaryzowanych instytucji oraz organizacji paramilitarnych w skład OT.

W okresie wojny: Celem OT jest powszechna ochrona i obrona granic, miejscowości i infrastruktury krytycznej przed uderzeniem i uchwyceniem przez agresora oraz we współdziałaniu z wojskami operacyjnymi sparaliżowanie ruchu i działania jego wojsk dla całkowitego ich zniszczenia bądź wyparcie z terytorium Polski. Zadania OT:

• osiągnięcie pełnej gotowości bojowej;

• ochrona i obrona granic, miejscowości oraz infrastruktury krytycznej na całym terytorium Polski;

• zwalczanie grup dywersyjno - rozpoznawczych i desantów powietrznych;

• wsparcie rozwinięcia operacyjnego i działania wojsk operacyjnych własnych i ewentualnego wzmocnienia NATO;

• paraliżowanie ruchu i działania wojsk agresora oraz ich niszczenie powszechnymi działaniami nieregularnymi;

• wsparcie wojskowe ochrony ludności, mienia i środowiska oraz organów władzy i instytucji narodowych, społecznych i państwowych przed represjami, grabieżą, niszczeniem przez agresora.

W okresie okupacji: Celem OT jest, we współdziałaniu z wojskami operacyjnymi działającymi poza obszarami okupowanymi, zniszczenie sił i instytucji okupanta oraz zapewnienie ochrony ludności, majątku narodowego i instytucji narodowych przed niszczeniem i grabieżą przez agresora. Zadania OT:

• masowe prowadzenie działań nieregularnych dla sparaliżowania ruchu i działania wojsk agresora oraz ich zniszczenia bądź wyparcia z terytorium Polski;
• ochronę i obronę podziemnych struktur władzy państwowej oraz organizacji społecznych;
• ochrona i obrona ludności przed represjami agresorami;
• ochronę majątku narodowego przed grabieżą i niszczeniem przez agresora;
• zabezpieczenie odtwarzania i funkcjonowania władz państwowych i organizacji społecznych na obszarach wyzwolonych.

3. Procedury aktywowania sił wojskowych.

Myśl przewodnia tworzenia OT Wykorzystując doświadczenia i dokonania z budowy i funkcjonowania OT w latach 1991-199931 oraz doświadczenia Obrony Narodowej (1937-1939) i Armii Krajowej (1940-1945), a także doświadczenia innych państw NATO na czele z Gwardią Narodową USA - stworzyć w latach 2007 - 2010 we współpracy z władzami samorządowymi i społecznościami lokalnymi nowoczesną OT Polski poprzez transformację rozwiązywanych jednostek wojsk operacyjnych, szkół, składnic, itp. w lekkozbrojne jednostki OT tworzące bazy szkolno - mobilizacyjno - ratownicze zdolne do powszechnego, krótkoterminowego wychowania i szkolenia wojskowego młodzieży i rezerwistów, ochrony i obrony miejscowej oraz do niezwłocznego wsparcia miejscowych władz i społeczeństwa w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb.

Całość przedsięwzięć tworzenia OT można ująć w trzech etapach: W etapie I - przygotowawczym (do końca 2010 r.) stworzyć warunki prawno - organizacyjne tworzenia OT, a w nim:

• niezwłoczne powołanie Pełnomocnika MON d/s OT;
• przygotować Ustawę o OT;
• niezwłoczne wstrzymanie destrukcji istniejących terytorialnych organów i jednostek wojsk OT;
• opracowanie planu i programu tworzenia OT;
• zorganizowanie Inspektoratu OT;
• przygotowanie grup organizacyjnych jednostek OT;
• zaktualizowanie programów krótkoterminowego szkolenia wojskowego w jednostkach OT /2 - 3 miesiące/;
• przeszkolenia całości kadry dowódczej z problematyki OT.
• rozpoczęcie szkolenia kursowego w AON i WSO WL kadry zawodowej i rezerwy dla OT;
• popularyzacja wśród elit politycznych i społeczeństwa problematyki OT.

W etapie II - organizacyjnym (do końca 2011) stworzyć struktury powszechnej OT, a w nim:

• struktury terytorialnych organów dowodzenia;
• struktury jednostek OT;
• pilotowe szkolenie (3 miesiące) poborowych i ochotników w wybranych jednostkach OT.

W etapie III - osiągania gotowości obronnej OT - przygotować system OT do realizacji misji orężnych i nieorężnych, a w nim:

• osiągnięcie zdolności do obrony miejscowej jednostek OT;
• osiągnięcie zdolności wsparcia władz samorządowych i społeczeństwa w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof technicznych i innych nieszczęść i potrzeb;
• osiągnąć zdolność wsparcia i współdziałania z wojskami operacyjnymi;
• osiągnąć zdolność stałej współpracy organów dowodzenia i jednostek OT z organami władzy rządowej i samorządowej, służbami, strażami, inspekcjami i organizacjami pozarządowymi;
• powszechne wychowanie i szkolenie młodzieży i rezerwistów w jednostkach OT.

4. Zasady udzielania wojskowego wsparcia.

Wizja docelowego modelu i rekomendacje do jego budowy opierają się na kilku fundamentalnych założeniach. Po pierwsze, zapotrzebowanie społeczne na pomoc wojska wzrasta, a nawet – wobec zagrożenia terrorystycznego – może rozwinąć się dramatycznie, także z wymaganiami w zakresie zdolności, które dziś trudno przewidzieć. Po drugie, większość współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa wewnętrznego wymaga łączenia zdolności różnych lokalnych podmiotów – policji, straży pożarnej, pogotowia ratunkowego, oddziałów ratunkowych w szpitalach, służb komunalnych i innych, nie zawsze obecnych we właściwym miejscu i czasie. Nieuchronne i konieczne jest integrowanie i koordynowanie ich działań. Po trzecie, w sytuacji poważniejszego zdarzenia (zwłaszcza ataku terrorystycznego), w zasadzie żadna gmina i powiat (miasto) nie są zdolne samodzielnie do rozwiązania problemu bez pomocy z zewnątrz. To założenie ma zasadnicze znaczenie dla zrozumienia potrzeby wzajemnej pomocy i skoordynowania wspólnych działań, w tym cywilno-wojskowych. Po czwarte – i najważniejsze – istnieją już w kraju, w tym także w siłach zbrojnych, określone instytucje (podmioty, zasoby i zdolności) rozwijane przez wiele lat dla reagowania na klęski żywiołowe, awarie, choroby lub zakłócenia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Te zdolności mogą i powinny zostać wykorzystane jako fundament dla doskonalenia naszych krajowych możliwości w przeciwstawianiu się zagrożeniom o charakterze niemilitarnym.

Nie jesteśmy w Polsce, co warto podkreślić, całkowicie nieprzygotowani na możliwe zagrożenia, nawet te z użyciem środków (broni) masowego rażenia, niezależnie od opinii wyrażanych niekiedy w środkach masowego przekazu w trakcie klęsk, katastrof lub zamachów, które mają miejsce w kraju lub zagranicą. Możemy i powinniśmy wzmocnić istniejące zdolności udzielania pomocy przez wojsko, niekoniecznie przez rozwijanie nowych i kosztownych rozwiązań o wąskim, specjalistycznym i niepowtarzalnym (niepodwójnym: bojowym i niebojowym) przeznaczeniu. Podobnie istniejące możliwości reagowania na skutki zagrożeń można i należy rozszerzyć (wykorzystać) dla odstraszania, powstrzymywania, uprzedzania i zapobiegania zagrożeniom. Od docelowego modelu wsparcia wojskowego, od systemu tworzących go elementów i relacji oczekuje się, że spełniały będą następujące wymagania:

• celowości – każde przedsięwzięcie wsparcia powinno służyć zdefiniowanemu, efektywnemu i osiągalnemu celowi, tzn. że wszyscy dowódcy i żołnierze będą rozumieli cele podejmowanych działań i stosowali mechanizmy integrujące wsparcie wojska z działaniami cywilnymi – dla ich osiągnięcia. Konieczna do tego jest właściwa organizacja kierowania w cywilnym zarządzaniu kryzysowym i racjonalne „podłączenie” doń wojskowego podsystemu dowodzenia wsparciem dla władz cywilnych i społeczeństwa;

• jedności wysiłku – koncentrującego wspólne działania do każdego celu. Dowodzący wsparciem muszą poszukiwać, ustanawiać i utrzymywać zgodność wysiłku uczestniczących we wsparciu podmiotów wojskowych z działaniami podmiotów cywilnych. W każdej sytuacji i w każdym przedsięwzięciu winni wspierać podmioty cywilne podporządkowując się kierownictwu cywilnemu. Są zobowiązani koordynować z nimi wszystkie działania i współdziałać. Podkreślić należy, że prawie wszystkie zadania wsparcia wojskowego wymagają współpracy z wieloma różnymi podmiotami cywilnymi i integracji wspólnych działań;

• legalizmu – zaangażowanie (udział) wojska do wsparcia władz cywilnych i społeczeństwa powinno opierać się na konstytucji i ustawach, być zdecydowane przez uprawnionych i precyzyjnie określonych przełożonych oraz przez nich kierowane. Legalizm oznacza, że użycie sił wojskowych jest uprawnione i efektywne oraz że odpowiednie środki są wykorzystywane przez władze do sensownych celów. To zapewni poparcie społeczeństwa dla podejmowanych działań. Wojsko musi być świadome uprawnień władczych i prerogatyw różnych organów administracji publicznej i uwzględniać je. Działania wojska zaangażowanego we wsparcie władz i społeczeństwa nie powinny też naruszać gwarantowanych przez akty prawne wolności i praw obywatelskich;

• wytrwałości – zdolności do długoterminowego wspierania podmiotów cywilnych w realizacji celów strategicznych. Większość misji będzie realizowana w ograniczonym czasie, ale inne będą trwały dłużej (miesiącami), a niektóre – np. udział w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej (przykład zwalczania narkotyków w USA) – nawet latami. Mogą one nie mieć wyraźnego początku i zdecydowanego zakończenia, ich przebieg może falować i gasnąć. Zdolność do długoterminowego działania wymaga stałych struktur dowodzenia, sił i środków zabezpieczających oraz możliwości urzutowania i zamiany wykorzystywanych sił;

• powściągliwości – umiaru (ostrożności) w użyciu siły zbrojnej i środków przymusu bezpośredniego. Przyjęty system dowodzenia, organizacja, wyposażenie, wyszkolenie i precyzyjne procedury muszą narzucać i gwarantować wysoką dyscyplinę stosowania siły;

• bezpieczeństwa – ochrony sił wojskowych przed niebezpiecznym (wrogim) oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Tylko niektóre misje wsparcia będą łączyły się z brakiem zagrożenia lub ograniczonym ryzykiem. W związku z tym jednostki wojskowe udzielające wsparcia w niebezpiecznych misjach powinny realizować równocześnie wymagane przedsięwzięcia ochronne, także dla zabezpieczenia ludności i jej mienia.

Przedstawione wymogi wskazują, że kluczowe znaczenie w budowanym modelu wsparcia wojskowego będą odgrywały:

• po pierwsze: struktura systemu dowodzenia i kierowania uwzględniająca prymat władz cywilnych nad zaangażowanymi siłami wojskowymi oraz interagencyjny, połączony i interdyscyplinarny skład sztabów (zespołów) reagowania kryzysowego;
• po drugie: odpowiednie relacje (więzi) organizacyjne gwarantujące: przejrzystość i prawomocność podejmowania decyzji; precyzję i adekwatność zadań; uprawnienie do występowania o wsparcie wojskowe; konsultacje i wzajemną wymianę informacji; i na koniec – co najważniejsze – koordynację wspólnych, połączonych działań cywilno-wojskowych . Za szczególnie ważne należy uznać stworzenie prawnego mechanizmu gwarantującego koordynację – na wszystkich szczeblach zarządzania kryzysowego i we wszystkich mieszanych (połączonych) zgrupowaniach – pomiędzy: właściwym organem władzy – kierownikiem zespołu reagowania kryzysowego (kierującym działaniami) – a właściwym dowódcą wojskowym.