Analiza ABC Działalność logistyczna przedsiębiorstwa wymaga gromadzenia i porządkowania informacji o przepływie towarów i usług. Jedną z metod klasyfikacji danych do analizy jest metoda ABC zwana również statyczną. Istotą tej metody jest podział asortymentu na trzy grupy: grupa A – zapasy „cenne”, stanowiące 5-20% liczebności asortymentowej zapasów, ale mające znaczny udział w ich wartości, sięgający 75-80%; tej grupie pozycji asortymentowych o wysokiej wartości i (lub) dużym udziale w kosztach materiałowych ogółem należy poświęcić szczególną uwagę; grupa B – zapasy mające udział 15-20% zarówno w liczebności asortymentowej zapasów, jak i ich wartości; grupa C – zapasy o charakterze masowym, mające największy udział w liczebności asortymentowej, tj. 60-80%, i bardzo niski udział w liczebności w wartości – około 5%.

Tabela1 - zawiera przypadkowe dane popytu na materiały dla fikcyjnej firmy handlowej z jednego kwartału w roku. Przy pomocy arkusza kalkulacyjnego wyliczone zostały: udział w sprzedaży materiałów w ujęciu kosztowym oraz skumulowana wartość sprzedaży. Poniższe wyliczenia posłużyły nam do określenia klas sprzedawanych materiałów. Tabela1 Nazwa materiału Zużycie ilościowe Cena jednostkowa Wartość zużycia Udział zużycia [w %] Skumulowana wartość zużycia [ w%] Określenie klasy Materiał 15 65 900,00 zł 58 500,00 zł 15,52% 15,52% A Materiał 20 6 9 000,00 zł 54 000,00 zł 14,33% 29,84% A Materiał 14 120 390,00 zł 46 800,00 zł 12,42% 42,26% A Materiał 10 25 1 650,00 zł 41 250,00 zł 10,94% 53,20% A Materiał 19 560 65,00 zł 36 400,00 zł 9,66% 62,86% A Materiał 16 5000 6,00 zł 30 000,00 zł 7,96% 70,82% B Materiał 5 260 100,00 zł 26 000,00 zł 6,90% 77,72% B Materiał 7 159 156,00 zł 24 804,00 zł 6,58% 84,30% B Materiał 17 900 15,00 zł 13 500,00 zł 3,58% 87,88% B Materiał 6 506 26,00 zł 13 156,00 zł 3,49% 91,37% B Materiał 13 450 26,00 zł 11 700,00 zł 3,10% 94,47% B Materiał 18 2600 2,30 zł 5 980,00 zł 1,59% 96,06% C Materiał 12 600 7,00 zł 4 200,00 zł 1,11% 97,17% C Materiał 3 1500 2,00 zł 3 000,00 zł 0,80% 97,97% C Materiał 9 650 2,60 zł 1 690,00 zł 0,45% 98,42% C Materiał 8 1200 1,30 zł 1 560,00 zł 0,41% 98,83% C Materiał 1 120 13,00 zł 1 560,00 zł 0,41% 99,24% C Materiał 2 1600 0,90 zł 1 440,00 zł 0,38% 99,63% C Materiał 4 35 7,50 zł 262,50 zł 0,07% 99,69% C Materiał 11 5000 0,23 zł 1 150,00 zł 0,31% 100,00% C

Na podstawie danych zestawionych w tabeli powstał wykres krzywej Lorenza:

Specjalną odmianą metody ABC jest dynamiczna metoda XYZ opierająca się na klasyfikacji materiałów według struktury ich zużycia, przez co dostarcza lepszych wskazówek w podejmowaniu decyzji o wyborze właściwej procedury dyspozycji materiałowej. Charakterystyczną cechą produktów, które podlegają analizie XYZ jest dokładność prognozowania poziomu ich zapotrzebowania (czyli również sposób i zakres planowania i harmonogramowania produkcji) oraz struktura zużycia. Informacja o poziomie rotacji materiału w procesie jest istotna z punktu widzenia logistyki, optymalizacji procesu oraz jego kosztów.

Klasyfikacja materiałów w analizie XYZ     Materiał      Struktura zużycia Zaopatrzenie  Dokładność prognozowania

X Regularne zużycie o niskim poziomie wahań Zsynchronizowanie z produkcją Duża dokładność prognozowania Y Zużycie zmienne (podlega trendom lub wahaniom sezonowym) Oparte na określaniu poziomu zapasów magazynowych Średnia dokładność prognozowania Z Nieregularne zużycie Indywidualne, powiązane z konkretnym typem zamówienia Niska dokładność prognozowania

Grupa X – materiały o regularnym zapotrzebowaniu i wysokiej dokładności prognoz. Grupa Y – średnia regularność i dokładność prognoz. Grupa Z – niska regularność i mała dokładność.

W tabeli 2 wpisane zostały przypadkowe dane popytu na materiały dla naszej fikcyjnej firmy handlowej z jednego roku. Przy pomocy arkusza kalkulacyjnego wyliczone zostały: średni popyt na materiały w ujęciu kosztowym, odchylenie standardowe oraz współczynnik zmienności. Powyższe wyliczenia posłużyły następnie do określenia klas sprzedawanych materiałów.

Tabela 2 Nazwa materiału I kwartał II kwartał III kwartał IV kwartał Średnia Odchylenie standardowe Wsp. zmienności Klasa Materiał 4 262,50 zł 900,00 zł 300,00 zł 600,00 zł 515,63 zł 297,450 0,577 Z Materiał 11 1 150,00 zł 1 350,00 zł 1 200,00 zł 1 100,00 zł 1 200,00 zł 108,012 0,090 X Materiał 2 1 440,00 zł 1 500,00 zł 1 460,00 zł 1 480,00 zł 1 470,00 zł 25,820 0,018 X Materiał 8 1 560,00 zł 1 600,00 zł 1 450,00 zł 150,00 zł 1 190,00 zł 696,228 0,585 Z Materiał 1 1 560,00 zł 1 800,00 zł 1 800,00 zł 1 700,00 zł 1 715,00 zł 113,578 0,066 X Materiał 9 1 690,00 zł 1 700,00 zł 1 700,00 zł 1 680,00 zł 1 692,50 zł 9,574 0,006 X Materiał 3 3 000,00 zł 3 100,00 zł 3 200,00 zł 3 500,00 zł 3 200,00 zł 216,025 0,068 X Materiał 12 4 200,00 zł 4 100,00 zł 4 500,00 zł 5 000,00 zł 4 450,00 zł 404,145 0,091 X Materiał 18 5 980,00 zł 6 000,00 zł 6 200,00 zł 6 500,00 zł 6 170,00 zł 241,385 0,039 X Materiał 13 11 700,00 zł 13 000,00 zł 15 000,00 zł 12 500,00 zł 13 050,00 zł 1405,940 0,108 Y Materiał 6 13 156,00 zł 13 050,00 zł 15 000,00 zł 16 000,00 zł 14 301,50 zł 1443,517 0,101 Y Materiał 17 13 500,00 zł 13 600,00 zł 13 000,00 zł 13 200,00 zł 13 325,00 zł 275,379 0,021 X Materiał 7 24 804,00 zł 25 000,00 zł 26 000,00 zł 30 000,00 zł 26 451,00 zł 2423,277 0,092 X Materiał 5 26 000,00 zł 26 300,00 zł 30 000,00 zł 31 000,00 zł 28 325,00 zł 2547,384 0,090 X Materiał 16 30 000,00 zł 31 000,00 zł 35 000,00 zł 36 000,00 zł 33 000,00 zł 2943,920 0,089 X Materiał 19 36 400,00 zł 37 000,00 zł 36 000,00 zł 35 000,00 zł 36 100,00 zł 840,635 0,023 X Materiał 10 41 250,00 zł 42 000,00 zł 50 000,00 zł 52 000,00 zł 46 312,50 zł 5482,453 0,118 Y Materiał 14 46 800,00 zł 47 000,00 zł 56 000,00 zł 60 000,00 zł 52 450,00 zł 6613,874 0,126 Y Materiał 20 54 000,00 zł 55 000,00 zł 53 000,00 zł 54 000,00 zł 54 000,00 zł 816,497 0,015 X Materiał 15 58 500,00 zł 60 000,00 zł 75 000,00 zł 80 000,00 zł 68 375,00 zł 10750,000 0,157 Y

Na podstawie danych z tabeli sporządzony został przykładowy wykres rozkładu popytu dla materiału „Z” i wyznaczono linię trendu. Analiza wykresów poszczególnych materiałów może posłużyć przedsiębiorstwu do określenia popytu na materiały i przewidzieć strukturę i wysokość zakupów. Podkreślić należy, iż dokładność prognozy zależeć będzie od ilości danych, okresu obserwacji i przedziałów czasowych. Czyli, czym dłuższe okresy i przedziały mniejsze (np. nie kwartał, tylko tydzień lub nawet dzień) tym prognoza będzie dokładniejsza.

Macierz ABC-XYZ Ostatnim etapem wykorzystania metody ABC i XYZ dla działalności logistycznej przedsiębiorstwa jest stworzenie macierzy ABC/XYZ, na podstawie której sporządzimy klasyfikacje materiałów (towarów) pod względem częstości ich zamawiania, ilości zamawiania i stanu zapasów. Połączenie obu analiz daje macierz 9 kategorii towarów: Od: Grupy AX - towary równomiernie spływające i w dużych ilościach – warto zmniejszyć zapas i przejść na dostawy „just in time”. Do: Grupy CZ – towary mało chodliwe, w małych ilościach trudno przewidzieć, kiedy zejdą ze stanu. Trzeba utrzymywać ich zapas.

Wykorzystując dane z naszej fikcyjnej firmy klasyfikacja materiałów wyglądać będzie następująco:

X Y Z A 15;20;19 14;10   B 16; 5; 7; 17 6;13   C 18;12;3; 9;1;2;11   8;4