Na rozwój literatury polskiej po II wojnie światowej znaczący wpływ miała sytuacja polityczna w Europie i na świecie. Polska znalazła się w strefie wpływów Związku Radzieckiego, a w latach 1952–1989 występowała pod nazwą: Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL). Władza totalitarna kontrolowała niemalże wszystkie dziedziny życia, narzucała Polakom konstytucję, ustrój, władzę, prawo. Władzy zależało na tym, by ludzie realizowali jej plany, dlatego społeczeństwo podlegało nieustannej propagandzie, kontroli oraz cenzurze. Przeciwników politycznych zabijano, wywożono lub więziono. Rolę stworzenia nowego obrazu świata poprzez odpowiednie kształtowanie ludzkich myśli mieli do odegrania nauczyciele, naukowcy, dziennikarze i pisarze. Przykładem takiej propagandy jest wiersz A. Ważyka Rzeka, w którym dostrzec można elementy socrealizmu. Metaforą socjalistycznego ustroju jest rzeka jako wszechogarniająca siła, która przekształca oblicze świata. Mądrość Stalina porównana jest do wielkiej życiodajnej rzeki, która staje się symbolem ciężkiej pracy, owocującej plonami, jest źródłem szczęścia i powodzenia. Poeta odwołał się do biblijnych wzorców i nadał wierszu sakralną symbolikę w celu zbudowania wizerunku przywódcy narodu jako Boga. Nieodzowną częścią propagandy była nowomowa czyli język władzy i kontrolowanych przez nią środków przekazu służący do manipulowania ludźmi i nastrojami społecznymi. St. Barańczak w wierszu Określona epoka ukazuje rzeczywistość i pustość wypowiedzi ludzi, posługujących się nowomową. Utwór jest parodią przemówienia działacza partyjnego i jednocześnie kpiną z tej formy przekazu. Podmiotem lirycznym jest mówca, członek partii, zwracający się do audytorium. Prawdziwymi odbiorcami wypowiedzi są jednak przeciwnicy partii. Barańczak obnaża prawdziwy sens komunikatu – są to ukryte groźby, a słowa nie mają znaczenia. Przemawiający oficjalnym tonem bohater wiersza wtrąca co chwilę słówko “nieprawda”. Zabieg ten sprawia, że wszystkie głoszone przez niego sądy tracą wiarygodność. Udowadnia, że nikt tak naprawdę nie wie, co jest prawdą, a co kłamstwem. Kolejnym przykładem dzieła, w którym Barańczak pokazuje zakłamaną rzeczywistość jest wiersz Wypełnić czytelnym pismem. Utwór ten został napisany w kształcie protokołu-ankiety, na którą składa się sam tytuł, a także kompozycja w formie pytań. Pytania komunistycznej ankiety stają się absurdalne, a urzędowa mowa sama obnaża własną niedorzeczność. Człowieka ocenia się z punktu widzenia jego przydatności do celów systemu. W każdej dziedzinie życia jest inwigilowany. Barańczak przedstawia portret człowieka, podporządkowanego schematom i zniewolonego. Jest to osoba o fatalnym stanie psychicznym, która nie chce dłużej żyć w takim świecie. Czesław Miłosz w eseju Zniewolony umysł przedstawia sytuację intelektualisty w PRL-u jako aktora. Musi on grać narzuconą rolę, wykreowaną przez władzę, głosząc nienawiść Zachodu, a miłość Wschodu. Tacy ludzie udają przed sobą nawzajem i każdy z nich wie, że gra. Aktor, wcielając się przez dłuższy czas w jakąś rolę zrasta się z nią. Miłosz takie zjawisko zatarcia się granicy między maską a rzeczywistą twarzą nazywa ketmanem. L. Tyrmand w dziele Dziennik 1954 ukazuje z praktycznej strony komunistyczną rzeczywistość. W Warszawie panuje bieda. Długie kolejki do sklepów, podwyżki i brak towarów było codziennością. W sklepie zatytułowanym Raj Dziecka zamiast pięknych lalek można znaleźć jedynie brud, zdeformowane maskotki i zniszczone zabawki, co raczej przypominało koszmar. Ludzie o Tłustym Czwartku wiedzą tylko z ustnego przekazu, mimo tego państwowe piekarnie smażą tyle pączków ile się da. Tyrmand pokazaje, że komunizm jest systemem absurdalnym i niewygodnym, skazanym na klęskę.

Obraz Polski za czasów PRL-u, kraju o silnych tradycjach chrześcijańskich i niepodległościowych, został zniszczony pod wpływem polityki Związku Radzieckiego oraz założeń systemu totalitarnego. Społeczeństwo składało się z ludzi związanych z partią i z bezwolnej masy robotniczej.  Władza kontrolowała każdą strefę życia obywatela, stosowano propagandę, cenzurę i inwigilację. Rządzącym zależało na tym by do obywateli docierały informacje dla nich wygodne, zakłamane. W kraju panowała bieda, rekwirowano dobra materialne, a Kościół potępiano. Taki komunistyczny system trwał aż do roku 1989.